جست‌وجوی کوچه‌های پایین خیابان در میان خاطرات خسروشاهی

یکی‌دو دهه است محله پایین‌خیابان و کوچه‌هایش چنان دگرگون شده است که کمتر نشانی از خانه‌های قدیمی و محله‌های باصفای گذشته در آنها به چشم می‌خورد. حالا به هر طرف که سر بچرخانی، هتل‌های مرتفع و مراکز خرید تازه‌ساز می‌بینی.

در این محله‌گردی، با جواد پاکبازخسروشاهی، یکی از ساکنان قدیمی پایین‌خیابان، در وحدت ۱۱ قدم زدیم. مردی که همه شصت‌سال عمرش را در همین کوچه‌ها گذرانده است. او حالا مقابل ساختمان‌های نوساز، از روزگاری می‌گوید که این محدوده چهره‌ای کاملا متفاوت داشت.

اینجایی که ایستاده‌ام، دقیقا مغازه دایی‌حسن سبزی‌فروش بود؛ سمت راست جایی که حالا بولوار امیرالمؤمنین (ع) ساخته شده است. بعد از او، آقامحسن کار پدرش را ادامه داد تا اینکه در طرح تخریب، مغازه از بین رفت. دایی‌حسن فقط سبزی نمی‌فروخت؛ فالوده‌کرمانی مخصوص خودش هم داشت. در کاسه‌های سفالی قشنگی می‌ریخت و می‌داد دستمان. ما هم جلو مغازه می‌ایستادیم و می‌خوردیم. آن مغازه حال‌وهوای خودش را داشت.

پشت این فنس‌ها در انتهای وحدت۱۱ حمام حاجی‌قلی بود. ما سال‌ها از این مکان استفاده می‌کردیم، تا وقتی خانه‌ها یکی‌یکی حمام‌دار شدند. این اطراف دو حمام دیگر هم داشتیم؛ به‌نام حاجی‌گاوی و ابوالفضلی. یکی‌شان قبلا گاوداری بود که چند پله به پایین داشت و بعد‌ها تبدیل به حمام شد. معمولا بعد از فوتبال در زمین خاکی، مستقیم می‌آمدیم همین‌جا تا گردوخاک از تنمان پاک شود.

کوچه دادخواه را قدیم‌تر‌ها حوض‌خرابه صدا می‌زدند. دلیل دقیقش را نمی‌دانم، اما حدود پنجاه‌سال پیش اینجا چیزی شبیه منبع آب یا آب‌انبار بود و مردم از آن آب برمی‌داشتند. ما خودمان هیچ‌وقت از آن استفاده نکردیم، ولی همان ربطش به آب باعث شده بود اسم کوچه این باشد. حالا دیگر از آن بافت قدیمی خبری نیست. فقط یک خانه قدیمی در نزدیکی منبع آب مانده است که آدم را یاد گذشته می‌اندازد.

* این گزارش پنج‌شنبه ۷ اسفندماه ۱۴۰۴ در شماره ۶۲۶ شهرآرامحله منطقه ثامن چاپ شده است.