ضریحی که امروز بر فراز مرقد امام رضا(ع) قرار دارد، حاصل چندین قرن تحول در هنر و معماری این آستان مقدس است؛ اما پاسخ این پرسش را که نخستین ضریح حرم رضوی چه شکلی داشته و از چه زمانی بر مرقد امام قرار گرفته را باید در میان اسناد جستجو کرد.
سنگمزارهایی که در حرم امام رضا(ع) متعلق به پیش از دوره قاجار بوده و اکنون در موزه آستان قدس نگهداری می‌شوند، از نظر تعداد و تنوع درخور توجه‌اند و صاحبانشان از شاهزادگان و رجال سیاسی و نظامی تا عالمان دینی، چهره‌های فرهنگی، تاجران و مردم عادی را دربرمی‌گیرند.
صحن امام حسن مجتبی(ع) در حرم رضوی بدلیل همجواری با دانشگاه علوم اسلامی رضوی و بنیاد پژوهش‌های اسلامی علاوه بر کارکرد زیارتی، محلی برای برگزاری نشست‌های علمی و همایش‌های مذهبی است و با وجود تردد زیاد، فضایی آرام‌تر نسبت به صحن‌های مرکزی حرم مطهر دارد.
روی یکی، آیه‌ای از قرآن با خط کوفی و روی دیگری، شعری در سوگ زنی از صفوی حک شده است. اینها کتیبه‌های یادبود ساخت بنا‌ها یا ثبت یک واقعه نیستند؛ سنگمزارهایی هستند که از دوره‌های پیش از قاجار در حرم امام رضا(ع) به‌جا مانده‌اند.
دوران حکومت «مرتضی‌قلی‌خان پرناک» بر مشهد که از ابتدای سلطنت شاه‌اسماعیل دوم تا سال‌های میانی عهد سلطان‌محمد خدابنده دوام آورده، یکی از دوره‌هایی است که در روزگار صفویه، مردم ایام سخت و پراندوه بسیاری را از سر گذراندند.
پیش از آنکه گلاب در شیشه‌های امروزی جای بگیرد، ظرف‌هایی برای آن ساخته می‌شده که خودشان بخشی از هنر ایرانی بودند. تعدادی از این ظرف‌ها اکنون در موزه آستان قدس نگهداری می‌شوند؛ از گلابدان فولادی دوره تیموری و صفوی بگیرید تا نمونه‌های مفرغی و میناکاری‌شده اصفهان.
ساختمان موزه‌ها در سمت شرق صحن کوثر قرار گرفته است. در همان بدو ورود به ساختمان موزه، دو در مجزا خواهید دید؛ درِ سمت راست شما را به موزه مرکزی و درِ سمت چپ به موزه قرآن و نفایس هدایت می‌کند.
در لایه گچی زیر آینه‌کاری‌های حرم‌رضوی، آثاری از نقاشی‌های رنگین و ظریف شناسایی شده که احتمال اجرای آنها در دوره صفوی مطرح شده است. این شواهد البته برای نسبت دادن قطعی همه این لایه‌ها به یک دوره کافی نیست.
حضور بی‌شمار زائران در حرم رضوی را می‌توان در ایام پیک از ورودی‌های شلوغ بازرسی در چهار بست اطراف حرم متوجه شد. در این میان زائران خوش‌اقبال که مسیر‌های جدید را پیدا می‌کنند، می‌توانند دسترسی آسان‌تری داشته باشند.
مسجد بالاسر همان مسجدی که به دلیل مجاورتش با ضریح مطهر حضرت‌رضا (ع) آن را بهترین مسجد خراسان می‌داند. به اعتبار قدمتش معتقدند این مسجد، قدیمی‌ترین مسجد ارض‌اقدس و نخستین بنایی است که پس از روضه منوره سقف و ستون گرفته است.
