بازار مواد اولیه کفش مشهد در محله طلاب است

هر‌کس سرش در کار خودش است و کاری هم به کار دیگران ندارد یا به قول معروف، پا تو کفش کسی نمی‌کند! یکی در میان انبوه لایه‏‌های چرمی، سانتیمتر به دست خود را روی آن‏ها رها کرده است و با قیچی‌ای که در دست دیگر دارد برششان می‌‏زند، دیگری تنها لبخندی از صورتش در میان آن‏‌همه گل و سگک و سنجاق‌‏های تزئینی متنوع که قرار است روی کفش‌ها سوار شود، پیداست.

آن‌طرف‌تر و داخل یک مغازه کوچک، دستگاه پرسی در تکاپوی تهیه لایه‌‏های داخلی کفش، صبح تا شب روشن می‌‏ماند و با صدای یک‌نواختش، سکوت را می‌‏رباید و کمی دورتر هم یک نفر بی‌آنکه خیلی اهل حرف باشد، سوزن چرخ خیاطی‌‏اش را وصل لایه‏‌های رویی کفش کرده است و هی می‌‏دوزد و می‌دوزد و ...

یکی سر در حساب و کتاب دارد و آن یکی برای همکارش چای می‌‏برد. آنها هم که عمرشان برای ساخت و تهیه کفش و کفاشی رفته است، هر وقت فرصتی پیدا کنند، جلوی در مغازه می‌نشینند و به سرتاسر بازار نگاهی می‌‏اندازند و آهی می‏‌کشند بر بی‌وفایی زمانه که حتی به دنیای کفش‌ها هم رحم نکرده است...

این حال و هوای بازار مواد اولیه کفش محله طلاب مشهد است؛ جایی در امتداد بولوار امت که از میدان عسکریه تا انتهای بولوار شهید مفتح را شامل می‌شود؛ مکانی که مردمانی دارد برای تعریف خاطراتی زیبا و دلنشین...

مطلب مرتبط سرای کفش هفده شهریور مهم‌ترین بارانداز کفش کشور است

از بازار کفاش‌‏ها تا راسته مواد اولیه کفش

۳۰ سال پیش و حتی قبل‌تر از آن، تولیدی‏‌های کفش جزو جدایی ناپذیر این بخش از منطقه ما بودند. در سال‌های بعد، این راسته تبدیل به بازار کفاش‌‏ها شد و تا چند سال پیش نیز تولیدی‌های کفش، مهم‌ترین عناصر تشکیل‌دهنده این راسته بودند. اما کم‌کم کارگاه‌های تولیدی به مکان‏‌های دیگری از شهر منتقل شدند و جز تعداد معدودی از آن‌ها، این روز‌ها دیگر اثری از کفاش‏‌های قدیمی بازار باقی نمانده است.

اما گویی هویت این راسته با کفش و کفاشی پیوند دیرینه‏‌ای خورده است، زیرا در چند سال اخیر بیشتر فروشگاه‏‌های عرضه مواد اولیه کفش در این مکان مستقر شدند تا بازار کفش امت، یکی از دو بازار بزرگ عرضه مواد اولیه کفش در مشهد باشد که هر روز بیش از ۸۰ درصد تولید‌کنندگان سرتاسر مشهد را به این مکان می‌‏کشاند.

کفی، پاشنه، زیره، رویه، یراق و همه چیز‌هایی که در تهیه یک کفش به کار می‌‏‏رود، در این بازار وجود دارد. در این راسته، حدود ۴۰ مغازه وجود دارد که هر کدام بخشی از مواد اولیه کفش‌هایمان را در خود جای داده‏‌اند.

کفی، پاشنه، زیره، رویه، یراق و همه چیز‌هایی که در تهیه یک کفش به کار می‌‏‏رود، در چهل مغازه این بازار وجود دارد

فقط چرم می‌‏پوشیدیم

علی جان‌قربان از قدیمی‏‌های این بازار است که می‏‌گوید بیش از ۳۵ سال است در اینجا کار می‌‏کند. او صحبت درباره کفش را با واژه چرم شروع می‌‏کند و در حالی‌که عنوان می‌‏کند امروز مردم کمتر تمایل به استفاده از کفش چرمی دارند، ادامه می‌دهد: قدیم‌‏ها کفاشان با حوصله، چرم گاو یا گوسفند را دباغی می‏‌کردند و از آن کفش می‌دوختند، به همین دلیل ما فقط چرم می‌‏پوشیدیم، اما حالا خیلی چیز‌ها فرق کرده است، حتی تولیدکننده‌ها هم با وجود چرم‌های صنعتی، دیگر حاضر به کار سخت نیستند، زیرا تهیه کفش از چرم طبیعی زحمت داشت.

او ادامه می‏‌دهد: شاید مردم ندانند که چرم طبیعی فواید زیادی دارد، عرق پا را می‏‌گیرد، حساسیت پوستی ندارد، حتی می‏‌گویند برای نور چشم هم خوب است، اما امروز آن‌قدر چرم مصنوعی خارجی و ایرانی هست که دیگر جایی برای استفاده از چرم طبیعی باقی نگذاشته است.

قدیم گیوه و چارق می‏‌دوختیم

مشغول حرکت در این راسته بازار هستیم که خیلی اتفاقی با یکی از قدیمی‌‏ترین تولیدکننده‌‏های کفش برخورد می‏‌کنیم. حبیبی که به دلیل سن و سالش سال‌‏هاست دست از کار کشیده است، می‏‌گوید: بیش از ۵۰ سال در کار تولید کفش بودم. آن زمان چارق می‌‏دوختم. البته گیوه‌بافی هم بلد بودم و خودم همیشه گیوه می‌‏پوشیدم. او درحالی‌که گیوه‏‌هایی قدیمی به پا دارد، می‌‏گوید: با وجود فواید زیادی که کفش‌های قدیمی دارند، اما دیگر دوره گیوه‌ها و چارق‌ها به پایان رسیده است و کسی آن‌‏ها را نمی‌پوشد.

هزار مدل چرم صنعتی؛ هزاران مدل کفش

راسته بازار را که نگاه می‏کنی، جلوی بعضی از مغازه‏‌ها توپ‏های چرمی کنار هم ردیف شده‏‌اند. چرم قرمز، مشکی، قهوه‏‌ای و... ابتدای یکی از مغازه‏‌ها می‌‏ایستیم. سر صاحب مغازه به زحمت از پشت توپ‌‏های چرمی پیدا می‏‌شود. عباس قیاس زارعی که انواع چرم را خوب می‌‏شناسد، یک تکه چرم طبیعی از توی بساطش بیرون می‌کشد و می‌‏گوید: چرم طبیعی با وجود همه مزایایش دیگر از دور خارج شده است.

او شکیل‏، ارزان بودن و فراوانی چرم‏‌های مصنوعی را مهم‌ترین دلیل جایگزینی چرم طبیعی عنوان می‌کند و ادامه می‌دهد: در گذشته تنها چند مدل چرم طبیعی، چون گاو و گوسفند وجود داشت، اما حالا بیش از هزار مدل چرم صنعتی ایرانی و خارجی وجود دارد. او این را هم می‌گوید که با هر کدام از این مدل‌های چرم‏ صنعتی، چندین هزار مدل تولید می‌شود.

در گذشته تنها چند مدل چرم طبیعی، چون گاو و گوسفند وجود داشت، اما حالا بیش از هزار مدل چرم وجود دارد

شماره پایت چند است

وقتی برای خرید کفش به بازار می‌‏روی، اولین سئوالی که فروشنده می‌‏‏کند، این خواهد بود که شماره پایت چند است؟ اما گاهی پیش می‌‏آید که یک شماره چند اندازه متفاوت دارد. امیر لاریچه که کفی‏‌های کفش داخل فروشگاهش را خودش تولید می‌‏کند، در این باره می‌‏گوید: اندازه‏‌های متفاوت در یک شماره به دلیل تنوع قالب‌‏های موجود است که تا حدی سلیقه‌‏ای هم اعمال می‌‏شود. مثلا کسی که قالب تولید می‌‏کند هر چند از شماره‌های استاندارد تجاوز نمی‌‏کند، اما بر حسب سلیقه می‌‏تواند چند سایز از یک شماره داشته باشد تا مشتریان بیشتری جذب کند که این به نوع مشتریان و درخواست‌هایی که از او می‌شود نیز بستگی دارد.

از نرگس و دلارام تا حصیری و کبریتی

او همچنین در معرفی کفی‏‌های کفشی که مقابلش چیده است از مدل نرگس، دلارام، کبریتی، حصیری و... نام می‌برد و می‏‌گوید: این کفی‌ها صد‌ها مدل با صد‌ها اسم متفاوت دارند که هر یک از صاحبان تولید با سبک کار مخصوص به خود این اسامی را انتخاب می‌‏کند.

شاید برایتان جالب باشد بدانید کفش پایتان البته اگر تولید مشهد باشد، به دست چه کسی پرس شده است. امید پرسی (نظیف) ادعا می‏‌کند کار پرس بیش از ۹۰ درصد کفش‏‌های مشهد را انجام می‌‏دهد. او که در کارگاه کوچکش دو دستگاه بزرگ دارد، از ما می‌‏خواهد سازمان بازیافت را به دلیل میزان زیاد تولید لایه‏‌های داخلی کفش که از زیر دستگاه پرس و برش او و دیگر همکارانش بیرون می‌‏زند، روانه این راسته بازار کنیم، چرا که فکر می‌‏کند از این طریق کمک بزرگی به صنعت بازیافت می‌‏شود.

بازار؛ نیازمند توجه‌

می‌گویند در مشهد دو بازار فروش مواد اولیه کفش وجود دارد که یکی از آنها همین بازار امت است. یکی از کسبه با بیان اینکه برخی فروشگاه‌ها و مغازه‌های این راسته خیابان، قدمت زیادی دارند و حتی قدمت برخی از آن‏ها به ۳۰ سال می‌رسد، درباره تغییر شکل این بازار از گذشته تا‌کنون به نکته جالبی اشاره می‏‌کند و می‌گوید: یکی دو سال است که تعداد مغازه‌ها در این راسته بیشتر شده است.

برخی کسبه این بازار تا سال گذشته در محدوده دیگری کار می‌کردند که به دلیل افزایش ناگهانی قیمت اجاره مغازه‌‏ها، تصمیم گرفتند کار خود را به این بازار قدیمی منتقل کنند و حالا این راسته، تبدیل به بازار بزرگی شده است. مسئولان به این موضوع توجهی ندارند، در حالی‌که بازار مواد اولیه کفش هم می‌‏تواند مانند دیگر بازار‌ها مورد توجه و حمایت مسئولان قرار گیرد. این در حالی است که حتی در جزئی‌ترین امور، چون نحوه برخورد کارکنان سد معبر شهرداری، مشکل داریم.

*این گزارش یکشنبه، ۱۸ تیر ۹۱ در شماره ۱۲ شهرآرامحله منطقه ۴ چاپ شده است.