حاج کاظم الستی مرد تجارت مشهد بود

کسی چه می‌داند، شاید یک روز در میانه پاییز، وقتی از پنجره اتاقش که شاخه‌های پیر چنار تا لبه آن بالا آمده و سار‌ها در پناه برگ هایش کز کرده بودند، آسمان مشهد را که تماشا می‌کرده، یک بار همه روز‌های کودکی اش را به خاطر آورده باشد، از پشت صندلی ریاست اتاق بازرگانی گریز زده باشد به سال ۱۲۸۷ خورشیدی، به روزگاری که پدرش، حاج حسن در عین سپیدمویی و سال خوردگی هنوز نفسی داشته تا تکیه گاهش بماند، تکیه گاه اویی که تازه چشم روی دنیای پرتلاطم آن روزگار باز کرده بود.

به روایت شناسنامه، متولد این سال است و در مشهد اواخر تاج داری احمدشاه قاجار و جددرجد ریشه در خاک خراسان داشته است. اولین اتفاق تلخ زندگی اش را در سه سالگی تجربه می‌کند، مرگ پدری هفتاد و چندساله، از این به بعد است که او نه تنها یتیم می‌شود که از ثروت پدر متمولش هم به واسطه داشتن برادران ناتنی بزرگ تر، هیچ نصیبی نمی‌برد، پس تلاش را پیشه می‌کند.

این ضمیر منفصل «او» که در این سطر‌ها به آن اشاره کرده‌ایم، کسی نیست جز حاج کاظم الستی، پسری که از شاگردی در حجره قماش فروشی به تاجری نامدار و سرشناس تبدیل می‌شود. کسی که با چهارده سال سابقه، طولانی‌ترین دوران ریاست بر اتاق بازرگانی مشهد قبل از انقلاب، متعلق به اوست.

مطلب مرتبط تشکل‌های صنفی مشهد در عصر مشروطه شکل گرفت

آغاز راه با شاگردی در حجره قماش فروشی

پس از مرگ پدر، میرزاآقا معروف به میرزای همدانی که تاجر قماش و شوهرخاله کاظم است، دست خواهرزاده یتیم زنش را می‌گیرد و او را پابه پای خودش در همه سفر‌های تجاری و معامله‌های کاری همراه می‌کند تا الفبای این حرفه را حرف به حرف به او یاد بدهد. کاظم در کنار کار، مکتب می‌رود و به مرور زبان فرانسه را هم یاد می‌گیرد و جذب بازار می‌شود. جوان است و تیزهوش، خط سیاق و حساب و کتاب می‌داند. برای همین خیلی زود چشم حاج غلامحسین دستمالچیان را که یکی از معتمدان و کسبه بنام بازار مشهد است می‌گیرد و تا بیست وچهارسالگی می‌شود شاگرد حجره او.

الستی در ادامه تصمیم می‌گیرد کاروبار خودش را راه بیندازد، پس دور فلکه امام رضا (ع) که بیشتر تجار آن روزگار مشهد در آنجا حجره داشتند، مغازه‌ای دست و پا می‌کند و مشغول کار می‌شود. کاظم با اینکه پیش از این، با دو تاجر قماش کار کرده، اما تلاش می‌کند تجارتش در انحصار یک کالا نباشد و بازار‌های تجاری دیگری را هم تجربه کند.

او در سال ۱۳۴۴رئیس اتاق بازرگانی مشهد می‌شود و به اقدامات فراوان برای رونق تجارت در شهر، استان و کشور دست می‌زند

پس خرید و فروش انواع محصولات از خشکبار تا کود شیمیایی و ابزار و ادوات صنعتی و ماشین آلات را پی می‌گیرد، آن هم نه فقط در ایران که بازار کشور‌های خارجی از جمله روسیه و چین را هم می‌آزماید. او بعد‌ها با همین تجربه و با هدف رونق تجارت، راه تجارت بسیاری از کشور‌های همسایه را باز کرده و شرایط تجارت جوانان و کارآفرینی آن‌ها را آسان می‌کند.

الستی در اتاق بازرگانی مشهد

او در سال ۱۳۴۴ خورشیدی رئیس اتاق بازرگانی مشهد می‌شود و دست به اقدامات فراوانی برای رونق تجارت در شهر، استان و کشور می‌زند و سوای این، در طول عمرهشتادوسه ساله اش برای رفع بسیاری از کمبود‌های خراسان تلاش می‌کند. برای نمونه با عضویت در کمیسیون ارزیابی مسیر خیابان خسروی، از تخریب بسیاری از مغازه‌ها که صاحبانشان آهی در بساط نداشتند، جلوگیری می‌کند.

بار‌ها برای بهبود راه‌های خراسان، افزایش امنیت آن‌ها و رونق گردشگری مشهد و خراسان نامه نگاری می‌کند و پیگیری برای مولد برق مشهد را در برنامه‌های کاری اش قرار می‌دهد. همچنین عضویت در کمیسیون ارزیابی آسفالت مشهد، بازرس ویژه طرح تشکیل کانون کار و کمک به مستمندان، تلاش برای ایجاد فروشگاه‌های بزرگ خوار بار توسط شهرداری، احیای پارک شهر، ایجاد کمیسیونی برای مبارزه با سرطان در خراسان در کنار تشکیل شورای عالی انجمن‌های خیریه و تعاون اجتماعی بخشی از فعالیت‌های اوست.

ایجاد اولین مدرسه نابینایان مشهد و مسکن ارزان قیمت

نخستین مرکز آموزش اختصاصی نابینایان در مشهد، ۱۲فروردین سال۱۳۴۵ افتتاح می‌شود و روشن دلان مشهدی پس از این است که می‌توانند در یک فضای آموزشی متعلق به خودشان درس بخوانند و پشت نیمکت‌های کلاس بنشینند. ایجاد این مدرسه هم با تشکیل «انجمن ملی هدایت و حمایت از نابینایان ایران» است که به ایستگاه ساخته شدن، می‌رسد.

نام حاج کاظم الستی را می‌توان اینجا و در میان فهرست بانیان مدرسه نابینایان هم دید. در کنار همه این ها، او نخستین کسی است که موضوع انبوه سازی مسکن ارزان قیمت را برای افراد بی بضاعت پی می‌گیرد و موفق می‌شود این طرح را برای اولین بار در بخشی از اراضی فتح آباد مشهد کلید بزند.

ایجاد زائرسرای خراسانی‌ها در کربلا

روایت است که مرحوم عابدزاده در زمان حیاتش زمینی در کربلا می‌خرد تا در آن برای خراسانی ها، زائرسرا و حسینیه بسازد. این فکر در ادامه تعدادی از خیران بنام را هم پای کار می‌کشاند تا زمینی در نزدیکی منطقه خیمه گاه بخرند. سال ۱۳۳۳ خورشیدی ۳۹ خیر با اهدای مبلغ ۹۲ هزارو ۸۴۲ تومان باعث این اتفاق خوش می‌شوند. پس از خرید زمین، وقف نامه‌ای تنظیم می‌شود که در آن بر ایجاد ساختمانی که دارای فضایی برای برگزاری مجالس عزاداری، نمازخانه و زائرسر است، تأکید شده است و پس از این عده دیگری پای کار می‌آیند تا با وقف اموال و املاکی این مهم را هم به سرانجام برسانند.

بررسی وقف نامه زائرسرای خراسانی‌ها در کربلا، نشان می‌دهد در آن دوران هم حاج کاظم الستی در کنار بسیاری از نام‌های دیگر با وقف صندوق خانه و تجارت خانه خود در فلکه جنوبی بست پایین خیابان، شریک این کار می‌شود و باقیات الصالحاتی ابدی را برای خودش رقم می‌زند.

* این گزارش شنبه ۹ آبان‌ماه ۱۴۰۵ در شماره ۴۸۹۷ روزنامه شهرآرا صفحه آخر چاپ شده است.