آداب و رسوم

نوری‌خانم می‌گوید: وقتی پدربزرگم در کوچه راه می‌رفتند، همیشه تعداد زیادی از طرافداران و مریدانشان پشت سر ایشان حرکت می‌کردند و از شیخ می‌خواستند برایشان دعا کند تا حاجتشان برآورده شود. آقای شاه هم بعد از خواندن دعا با این ترکه‌ها آرام بر روی سر و شانه فرد می‌زدند.
«دیگچه» نذری روز چهل ‏و هشتم بود، چون این روز درواقع پایان دو ماه عزاداری بود و لازم بود دهان را شیرین کنند، اما شله مخصوص عاشورا بود.
فاطمه دهقان نیری تحصیل کرده رشته علوم تربیتی است. او که ۲۲ سال سابقه کار فرهنگی دارد تاکنون ۳ مدرسه غیرانتفاعی تاسیس کرده و نامشان را گلریزان گذاشته که به معنای جشن رهایی است.
داستان«شیر فضه» که از ۱۵۰ سال پیش در حسینیه کرمانی‌ها اجرا می‌شود، در دهمین روز از ماه محرم سال ۶۱‌هجری قمری در کربلا اتفاق می‌افتد.
جواد کریمی، از فعالان محله، این برنامه را سال۱۳۶۵ پایه‌گذاری کرده و حالا نزدیک به چهاردهه است که هرسال برگزار می‌شود. او درباره این مراسم می‌گوید: در ماه محرم، هرپنجشنبه در گروه محله اعلام می‌کنیم که صبح جمعه برنامه دیدار اهل قبور برگزار می‌شود.
سوگواری در شهر مشهد ۱۲۰۰ سال قدمت دارد؛ اما رسوم آن در این سال‌ها با تغییرات زیادی مواجه شد. تا پیش از آغاز دوره صفویه، اجتماعات مربوط به عزاداری بسیار محدود بود اما در دوره صفویه، برگزاری عزاداری‌ها دچار تغییر اساسی شد.
روز عاشورا تمامی دسته‌های عزاداری حسینه‌ها و مساجد محله طرق، همزمان با سینه‌زنی و زنجیرزنی، از محل مسجد و حسینیه خود حرکت می‌کنند و به آرامستان قدیمی محله می‌روند و سر مزار عزیزانشان فاتحه‌ای می‌خوانند.
«عقد بالاسر حضرت» یکی از رسم‌های قدیمی و محبوب مشهدی‌ها است که قدمتش به دوره قاجار بازمی‌گردد. در گذشته، عروس و داماد را به قسمت بالاسر ضریح می‌بردند و خطبه عقد را آنجا می‌خواندند اما از سال ۱۳۹۷ این مراسم در رواق شیخ‌طوسی برگزار می‌شود.
حاج احمدآقای شریفی محضردار قدیمی بالاخیابان مشهد می‌گوید: بیشترین مهریه‌ای که در دفترم ثبت شده مربوط به سال۱۳۳۶ است که عروس مهرش را ۸کیلو طلا قرار داد و کمترینش یک جلد قرآن و یک شاخه نبات است.
در منطقه ثامن مشهد رسم بر این است که پس از خواندن دعا و زیارت عاشورا و پس از آن‌که روضه‌خوان، روضه را به پایان می‌برد، نوحه‌خوان آهنگ نوحه سر‌می‌دهد و ذکر می‌گیرد؛ در این شرایط عزاداران در اصطلاح دست اوّل را نشسته سینه می‌زنند.
کمکی‌رفتن، از آن دست سنت‌های قدیمی و بی‌نظیری است که جز مشهد، در کمتر شهری نشانی از آن دیده می‌شود؛ دلیلش هم البته مشخص است؛ این سنت ارتباط مستقیمی با حرم حضرت رضا (ع) و عرض ارادت عزاداری دارد.
آن وقت‌‏ها یک حرم بود و یک صحن کهنه با سقاخانه اسماعیل طلا و کفترهایش؛ دور تا دور صحن هم راسته بازاری بود که ابتدایش حرم می‌‏شد و انتهایش یک مغازه قالی‌فروشی.
عصر که می‌‏شود، خانه «خاله رشته ‏بُر» میزبان آدم‌های ریز و درشت می‌شود. همسایه‌‏ها، آن‌‏هایی که از دور می‌‏آیند و سفارش رشته برای آش دارند و آن‏هایی که برای رفع چشم‌زخم می‏‌خواهند پیرزن تخم‌مرغی برایشان بشکند.
پایه‌گذار قهوه‌خانه عرب یک نجفی بود و بعد هم آقای عرب که حالا سن و سالی از او گذشته و در بستر بیماری است. توکلیان از قدیمی محله می‌گوید: تنها چیزی که از آن زمان به خاطرم مانده مهره‌هایی است که با آن چای می‌خریدند.
یلدای امسال مادر شهیدان مصطفی و حسین رحمانی و یکی از ساکنان محله میهمان خانه اقدس ایزدی شدند. اینجا یلدا فقط یک رسم نیست؛ حافظه مشترک زن‌هایی است که با خاطرات زندگی کرده‌اند.
در منطقه یک مشهد، خاطرات هندوانه‌های حاج‌محمد و کرسی‌های نشیمن، امروز با نوای روضه و صله‌رحمی سیاه‌پوش درآمیخته تا تولد دوباره‌ای از خورشید را نوید دهد.
هیئت عزاداری فدائیان اباالفضل (ع) باغ‌گندم از هیئت‌های قدیمی است که دویست‌سال پیش از کشتزار‌های گندم شهر یزد پاگرفت و اکنون چهل‌سال است مراسم ایام فاطمیه را با شور و نوای نوحه‌های یزدی در مشهدالرضا (ع) برگزار می‌کنند.
عبدالرزاق زبیدی، مدیر گروه دمام نوازی واز فعالان هیئت خاتم الانبیا(ص)خوزستانی‌های مقیم مشهد از دمام می‌گوید: کار با صدای شیپور شروع می‌شود. بعد از آن «اِشکون» و بعد «غمبر» می‌نوازد، بعدش دوچوب‌ها و دست آخر هم سنج‌ها.
روح‌انگیز بصیرنژاد مادربزرگ محله آب وبرق است که خیلی‌ها او را با روایت ضرب المثل‌های ایرانی می‌شناسند. کتاب ضرب المثل‌های مادربزرگ نوشته اوست که طرفداران زیادی دارد و سال ۱۳۸۹ منتشر شد.
قدیم رسم بر این بود که در شب چله بزرگ‌تر فامیل گوسفند می‌کشت و آن شب همه دور کرسی بزرگ قورمه می خوردند.این رسم امروز شاید به علت گرانی و دلایل دیگر به فراموشی سپرده شده است.