نان به وقت مهربانی 
خودکفایی مسجدیها 
الهام یزدی، زنگ تفریح دانشآموزان را با بازیهای بومیمحلی پیونده زده است
امروز در حیاط مدرسه، هدف فقط بازی و سرگرمکردن بچهها نیست، بلکه این فعالیتها قرار است آنها را با نسل پدران و پدربزرگهایشان گره بزند. چند سنگ روی چمن مصنوعی حیاط توسط الهام یزدی چیده میشود.
حیاط دبستان مهدی (عج)، پرهیجانتر از همیشه است. الهام یزدی، کارشناس تربیتمربی پیشدبستانی و مربی بازیهای بومی محلی، وسط حیاط ایستاده است و اجازه نمیدهد صدایش لابهلای هیجان بچهها گم شود. او قِلق این بازیگوشها را خوب میداند. قوانین بازی را کوتاه و دقیق توضیح میدهد. بچهها اسم بازیهای بومی را درست بلد نیستند. خانم مربی هجی میکند و آنها با سربه هوایی، تکرار میکنند و میخندند.
امروز در حیاط مدرسه از یکجا نشستن یا دنبالهمکردنهای بیهدف خبری نیست. هدف فقط بازی و سرگرمکردن بچهها نیست، بلکه این فعالیتها قرار است آنها را با نسل پدران و پدربزرگهایشان گره بزند. چند سنگ روی چمن مصنوعی حیاط توسط خانم مربی چیده میشود و بچهها برای شنیدن قوانین بازی اول، جلو دیوار صف میکشند.
احیای بازیهای فراموششده
خانم مربی بین بچهها ایستاده است و برای آنها قصه تعریف میکند. از نظر او پیشینه بازیها همان اندازه مهم است که شیوه اجرا، زیرا مربوط به شهرها و فرهنگهای ایران است. او نه با سوت داوری، که با حنجرهای خسته، از بازیهای ساده نسلهای قبل میگوید.
حنجرهاش خسته است؛ زیرا سالهاست برای نظم دادن به هیاهوهای کودکانه به کار گرفته شده. الهام یزدی «سنگسنگ چلیپا» را یک دور خودش اجرا میکند و توضیح میدهد: شبیه لیلی باید از این خانههای چوبی بپرید، بدون اینکه خطا کنید.
بازیهای بومی مثل «سنگسنگ چلیپا» برای بیشترشدن چابکی و سرعت عمل بچههاست. بازی که شروع میشود، هیجان و صدای خنده، جای خمودگی همیشگی را میگیرد. الهام یزدی میگوید: دنبال همان هدفهای قدیمی هستیم، اما شکل اجرا عوض شده است. بچههای امروز پرسرعتاند، حوصله سکون ندارند و بازی باید با ریتم زندگیشان هماهنگ باشد.
اما پشت این خستگی، مسیری هجدهساله است که از مربیگری پیشدبستانی و بازیهای هدفمند شروع شد و به داوری رسمی بازیهای بومیمحلی رسید. یزدی میگوید: قبل از کرونا، مربی «بازیهای هدفمند» برای کودکان پنج تا سیزدهساله در یک مرکز خصوصی بودم. این مرکز که چند شعبه داشت، فعالیتش در زمینه کلاسهای خلاقیت و سرگرمی بود.
بعدها در قالب همکاری با دانشگاه فرهنگیان، کلاسهایش را در فضای باز آنجا برگزار میکرد؛ «دو سال پشت سرهم، هر روز با گروههای زوج و فرد کودکان کلاس داشتم. برای همین گواهیهای آموزشیام با مهر دانشگاه فرهنگیان صادر شدهاند.»
یک پیشنهاد و یک راه جدید
یزدی ادامه میدهد: کرونا که آمد، کلاسها محدود شد. خواهرم پیشنهاد کرد درکنار بازیهای هدفمند و خلاق بازیهای محلی را هم بررسی کنم. همین پیشنهاد، من را به فکر انداخت. بازیهای قدیمی را جستوجو کردم. نمونهکارها و عکس اجراهای قبلی را برداشتم و به هیئت ورزشهای همگانی استان رفتم.
آن روزها آقای محمدرضا خوشباطن، رئیس هیئت ورزش روستایی و بازیهای بومیمحلی خراسان، همراه ما بود و تشویقهای او کمک کرد جدیتر شوم. در کلاسهای داوری حضوری شرکت کردم. امتحان دادم و نیمهشعبان سه سال پیش، مدرک داوری بازیهای بومیمحلی را از ادارهکل ورزش و جوانان خراسان گرفتم.
از همان موقع، یزدی بیشتر در مدرسههای غیرانتفاعی بهعنوان داور و برگزارکننده مسابقات بازیهای بومیمحلی فعالیت میکند؛ زیرا در مدارس دولتی، حضور نیروی رسمی آموزشوپرورش شرط است.
کار با نسل z
فضای مجازی، ریتم زندگی بچههای امروز را عوض کرده است
این مربی ساکن محله آبوبرق معتقد است دشواری کار با کودکان متولد۱۴۰۰ به بعد بیشتر است، بهویژه که درمیان شاگردانش، کودکانی بیشفعال و مبتلا به اوتیسم هم داشته است.
در همین زمینه بیان میکند: باید هم قانون داشته باشیم و هم اجازه دهیم به بچهها خوش بگذرد. ولی همین انرژیگذاشتن، هزینهبر بوده است. مدیریت بچهها، کنترل هیجانها و فشار جسمی و روانی نتیجهاش تیروئید پرکار شده است.
ازطرفی او مجری بازیهایی برای دانشجویان دختر هم بوده است؛ بازیهایی برای افزایش صبر و حوصله. بااینحال هنوز از ارتباط با بچهها دل نمیکند. میگوید ارتباطم با آنها خوب است و راحت میتوانم آنها را با خودم همراه کنم.
سنتی، ولی با ریتم امروز
برای بازی دوم بچهها دور مربی جمع شدهاند. او توضیح میدهد که خیلی از این بازیها قبلا در کوچه و خیابان اجرا میشدند. بازیها گروهی انتخاب شدهاند تا هیچکس تماشاگر نباشد.
الهام یزدی میگوید: فضای مجازی، ریتم زندگی بچههای امروز را عوض کرده است. برای همین بازیهای بومی باید انعطافپذیر، متنوع و درعینحال ریشهدار باشد. به همین دلیل، برخی بازیهای چوب و سنگی را که روی زمین انجام میشدند، بعضی وقتها ما روی میز و سنگهای سبک اجرا میکنیم تا هم امن و هم در خانه قابل تکرار باشند.
بازی بدون تبلت
اسم کلاس جهاددانشگاهی این بود «بازی کنیم مدتی بدون هیچ تبلتی». شعاری دقیق و متناسب برای نسل امروز
مربی خوشذوق رو به دانشآموزانش میگوید: اگر خوب بازی کنید و همکاری داشته باشید، دوباره به مدرسهتان میآیم. قولی که بیشتر شبیه ایجاد انگیزه برای دورشدن دانشآموزان از بازیهای موبایلی است. این فعالیتها از دل خاطرات پدربزرگها آمده و آسیبهای جسمی و روانی سرگرمشدن با موبایل را هم ندارند.
یزدی حدود سال ۹۹ با جهاد دانشگاهی هم همکاری داشته است؛ میگوید: اسم کلاس این بود «بازی کنیم مدتی بدون هیچ تبلتی». شعاری دقیق و متناسب برای نسلی که از گوشی و تبلت جدا نمیشوند.
بازیها تمام میشود درحالیکه گونههای بچهها سرخ شده است و نفسنفس میزنند. احساس شادی و سرزندگی میکنند و این همان نتیجهای است که مربی دنبالش است. زنگ که میخورد، بچهها با اکراه از بازی جدا میشوند. سنگها سر جایشان میماند و حیاط آرامتر میشود، اما شور بازی هنوز در صورتها پیداست، انگار چیزی بیشتر از یک زنگ تفریح به آنها گذشته است.
بازی غاز قُلَنگ (لیلی مرحلهای) جزو بازیهای بومی عشایر کوههای زاگرس است.
هدف بازی: حفظ تعادل بدن و تقویت عضلات پا
بازی سنگسنگ چلیپا جزو بازیهای بومی خراسان رضوی (سبزوار)
هدف بازی: افزایش سرعت عمل و چابکی و تقویت کار گروهی
بازی چلیک مارکا جزو بازیهای بومی شمال ایران
هدف بازی: تقویت دستورزی و هماهنگی چشمها و دستها
* این گزارش چهارشنبه ۲۹ بهمنماه ۱۴۰۴ در شماره ۶۵۳ شهرآرامحله منطقه ۹ و ۱۰ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
