نان به وقت مهربانی 
خودکفایی مسجدیها 
خودکفایی مسجدیها
مسجد صاحبالزمان (ع) تلگرد اولین مسجد این محدوده شهری است که به گفته اهالی پیشینه آن به دهه ۳۰ برمیگردد. این موسسه حالا ۱۸۰ خانواده محروم را تحت پوشش دارد.
مسجد صاحبالزمان (ع) تلگرد اولین مسجد این محدوده شهری است که به گفته اهالی پیشینه آن به دهه ۳۰ برمیگردد. صدالبته، اما تمامی اهمیت این مسجد به قدمت آن مربوط نیست، چرا که اگر درباره این مسجد سخن به میان بیاید.
بیش از تاریخچه آن باید درباره خدمات این مسجد در دوران دفاع مقدس و همینطور درباره فعالیت موسسه خیریه «خورشید بقیع» سخن گفت؛ موسسه خیریهای که از سال ۸۴ آغاز به کار کرده و حالا ۱۸۰ خانواده محروم را تحت پوشش دارد. گفتگوی ما با فعالان این مسجد را در ادامه میخوانید.
اولین مسجد در این محدودۀ شهری بودیم
مجتبی عطاییزاده، مسئول هیئتامنای مسجد صاحبالزمان (عج) واقعدر منطقۀ تلگرد و مدیرعامل خیریۀ خورشید بقیع است. او همچنین نمایندۀ سازمانهای مردمنهاد در هیئت نظارت شهرستان مشهد است.
او میگوید: «مسجد صاحبالزمان (عج) از قدیمیترین مساجد منطقه طلاب مشهد است؛ شاید حتی قدیمیتر از مسجد معروفی به نام فقیه سبزواری. سابقۀ این مسجد به دهۀ ۳۰ برمیگردد. همۀ مساجد منطقه بعد از دهۀ ۴۰ و در سالهای ۱۳۵۰ به بعد ساخته شدهاند.»
او اضافه میکند: «در زمانی که دامنۀ شهر به حد امروزی نرسیده بود و در این مناطق روستاهایی مانند (محرابخان، شادکن، رده، علیآباد، محمدآباد، گلشور قدیم، نیزه و نیکروز) وجود داشت، هیچ مسجد روستایی ساخته نشده بود.
در سالهای دهۀ۳۰، پدر من به تأسی از سخنان شیخاحمد شریعتی، این مسجد را بنا نهاد. او واقف زمین مسجد بود و در اواخر دهۀ ۳۰ با حضور آیتا... شاهرودی، کلنگ تأسیس مسجد به زمین خورد و همۀ مردم اهل محل همت کردند و این مسجد، اول در نمایی ساده و کوچکتر شکل گرفت.
مسجد در ادامه بزرگتر و از امکانات بیشتری برخوردار شد.» عطاییزاده با یادکردن از اولین مؤذن مسجد، میگوید: «همینجا میخواهم از مؤذن قدیمی مسجد نام ببرم؛ "ملانوروز وظیفهشناس" که چندیپیش به رحمت حق رفت.
او حتی قبل از ساخت مسجد در محل زمین مسجد اذان میگفته است و تا حدود سه سال قبل که فوت شد، مؤذن بلااستثنای مسجد بود. او سه نوبت صبح و ظهر و مغرب اذان میگفت.»
پشتیبانی در دوران دفاع مقدس
بعد از انقلاب با تشکیل بسیج، فعالیتهای انقلابی و فرهنگی مسجد بیشتر شد. بسیج مسجد (معروف به پایگاه شهید مطهری) از پرسابقهترین پایگاههای بسیج محلی در این محدودۀ شهری است.
مسئول هیئتامنای مسجد صاحبالزمان (عج) میگوید: «مسجد صاحبالزمان (عج)، کانون محوری برای محله و مساجد دیگر بوده است. هزار نفر اعزامی به جبهههای مختلف از مسجد داشتهایم و سی شهید و پنجاه جانباز هم از افتخارات مسجد و پایگاه بسیج آن است.
بخشی از جانبازان که هنوز در قید حیات اند، در مسجد و برنامههای مختلف آن فعال هستند و عدهای در هیئتمدیره و بخشی در پایگاه بسیج و مؤسسۀ خیریه مشغول به خدمت هستند.»
وی ادامه میدهد: «کانون فرهنگی مسجد هم مجری همۀ برنامههایی است که در قالب این تشکل تعریف شده است. در این کانون، کتابخوانی، حلقۀ صالحین، اردوهای تفریحیزیارتی و موارد دیگر را برعهده دارد.»
وی با اشاره به سنتی که از زمان وفات مرحوم امامخمینی (ره) در مسجد ایجاد شده است، میگوید: «بلافاصله پس از وفات امامخمینی (ره) کاروانی برای عزاداری و زیارت مرقد شریف ایشان توسط دستاندرکاران مسجد شکل گرفت و این کاروان همهساله حداقل با استعداد هشت دستگاه اتوبوس (حدود چهارصد نفر) از زائران اعزام میشود. در هیچ مسجدی در شهر مشهد چنینبرنامۀ ویژهای سابقه نداشته و ندارد.
کادرسازی
مسئول هیئتامنای مسجد صاحبالزمان (عج) توضیح میدهد: «هیئتامنای فعلی مسجد، نسل سوم هیئتامنای مسجد را تشکیل میدهند. ما هم با این رویکرد عمل میکنیم که بچههای خوب مسجدی را گزینش میکنیم و در کنار قدیمیهای هیئتامنا به کار میگیریم و در زمانی که آمادۀ فعالیتهای وسیع اجتماعی شوند، به آنها مسئولیتهای جدی و عضویت در هیئتامنا را تفویض میکنیم.
این روند در ادامهدادن مدیریت محلی مسجد با کیفیت عالی مؤثر بوده است. در سال۸۸ با توجه به مشکلات فیزیکی مسجد، اصلاحاتی در بنا داشتیم. زیرزمین مسجد تبدیل به مکانی با قابلیت ورزش و مراسمهای ویژه شد و امکاناتی به آن افزوده شد. بالکن مسجد در این سال بنا شد. باید از همۀ اهالی مؤمن منطقه تشکر کرد.»
خوراک فرهنگی مناسب با مقتضیات روز برای مساجد تهیه شود
عطاییزاده بر ارائۀ محتواهای نو و مناسب با مقتضیات زمانه تأکید دارد و میگوید: «آنچه امروزه در حوزۀ مساجد فراموش شده، دادن خوراک فرهنگی و پیداکردن جایگاه واقعی مساجد در محله است.
معمولا نهادهای بالادستی هم فقط گزارشهای آماری میخواهند که جنبۀ تبلیغاتی دارد. یکسری کارهای مذهبی همیشه در همۀ سالها به محوریت مسجد همیشه بوده و خواهد بود؛ نمونهاش برنامههای ماه رمضان و ایام محرم.
اما مساجد بهعنوان کانون قابلاعتماد مردم محله میتوانند فعالیتهای بیشتری داشته باشند که این خدمات با محوریت مسجد معنا پیدا میکند. در این بخش میتوان به مشاوره و کلاسهای آموزشی و برنامههای همگرایی خانوادهها و رفع مسائل اجتماعی محله اشاره کرد.
چرا وقتی کوچکترین مشکل حقوقی بین افراد اتفاق میافتد، به پاسگاه و دادگستری مراجعه میکنند؟ چرا امام جماعت مسجد، نقش حلّال مشکلات را ندارد؟ اگر این مسئله را جدی میگرفتیم، هزارانهزار پروندۀ قضایی کمتر میشد و بهتر حل میشد.»
مؤسسۀ خیریۀ خورشید بقیع
یکی از برنامههای مهم مسجد صاحبالزمان (عج) تلگرد، کمکرسانی به محرومان در قالب مؤسسۀخیریه (خورشید بقیع) است. محمد فرزانه، عضو هیئتامنای مسجد در ابتدای این گفتگو به معرفی خیریه میپردازد و میگوید: «این مؤسسه در سال ۱۳۸۴ بههمت چهارده نفر از اهالی، بهنام خورشید بقیع تأسیس شده است.
در این مؤسسه کمکرسانی به افراد بدسرپرست و بیسرپرست و ایتام و کمکهای دانشآموزی را در دستورکار داریم؛ حتی برای مسکن محرومان هم تلاشهایی داشته و داریم.»
وی ادامه میدهد: «شمار خانوارهای تحتپوشش مؤسسه به ۱۸۰ میرسد که حدوداً هفتصد نفر را شامل میشوند. ۱۲۰ خانوار بهصورت ماهیانه از خدمات و پرداختیهای این مؤسسه بهره میبرند و برای بقیه هم کمکهای موردی انجام میشود.»
او اضافه میکند: «محوریت محرومیتها در بخشهای مختلف، اعم از کمک جهیزیه برای نوعروسان است. فقر عمومی نیز در محیط وجود دارد و با انواع آن در محله روبهرو هستیم.»
توانمندسازی محرومان، مهمترین فعالیت مؤسسۀ خیریه است
عطاییزاده در بخش دیگری از این گفتگو دربارۀ توانمندسازی خانوادههای تحتپوشش این مؤسسه توضیح میدهد: «نگاه صرفاً حمایتی، مشکل عموم مؤسسات مردمنهاد است.
بعضاً چهل سال چنین مؤسساتی سابقۀ کاری دارند و از همان سالها به خانوادهها کمک میکردند؛ اما تغییری در این خانوادهها شکل نگرفته است. باید برنامۀ تغییر در کمکرسانی داشته باشیم.
مؤسسۀ خیریۀ خورشید بقیع در چهار سال اخیر در بخش کمکرسانی، تغییر رویه داده است. قبلا از مراجعان میخواستیم تا محرومیتها و مشکلاتشان را بگویند؛ اما حالا از فرد میخواهیم که توانمندیهایش را بازگو کند.
بهعنوان مثال، فرد برای گرفتن خدمات مراجعه میکند و وقتی از توانمندیهایش میپرسیم، میگوید که دخترم در خانه میتواند کامپیوتر آموزش دهد یا همسرم در عین معلولیت میتواند سبزی در خانه پاک کند یا خودم میتوانم در مؤسسهای بهعنوان تلفنچی خدمت کنم.
عموم این افراد بعد از آگاهی از توانمندیهایشان سراغ مؤسسه نمیآیند و میگویند تابهحال به توانمندیهای خودمان دقت نکرده بودیم. خیریه در روند رسیدن خانوادهها به توانمندی لازم، مسیر را هموار میکند.»
کلاسهای اشتغالزایی
وی ادامه میدهد: «در دوسال اخیر برای کودکان و خانوادهها، کلاسهای فرهنگی و اشتغالزایی ترتیب میدهیم. آموزش حقوق شهروندی را شروع کرده و ادامه میدهیم.
مشکلاتی که ممکن است مقصر آن افراد مناطق کمبرخوردار باشند را با استفاده از این آموزشها کاهش میدهیم. شاخص ما هم در این بخش ارتقای فرهنگ در همۀ قشرهای ساکن در محله است.
ما بهدنبال همگرایی اجتماعی هستیم. اکنون ۳۰ تا ۴۰ درصد توان مالی خیریه در این بخش هزینه میشود. با همکاری همۀ فعالان مسجد به این باور رسیدند که هر مقدار رشد فرهنگی در محله، بازخوردی چندبرابری در بخش حمایتی خواهد داشت.»
وی بیان میکند: «سعی میکنیم این رویکرد را به همۀ مدیران شهری نیز منتقل کنیم تا رویکردی جدید در ذهن مسئولان ایجاد شود و در ادامه، زیرمجموعۀ اداری آنها بهسمت همین سطح پیش بروند.
خوشبختانه نگاه ما در بخش اول کمکرسانی به ارتقای فرهنگ عمومی و اشتغالزایی است؛ درحالیکه به بخش موادغذایی و کمکهای مالی هم توجه میکنیم.»
مدیرعامل خیریۀ «خورشید بقیع» اضافه میکند: «معمولا پیشاز این، افتخار میکردیم که مثلا در سال، هزار نفر را تحتپوشش داریم و امسال، عدد مددجویان به ۱۲۰۰ نفر رسیده است؛ اما تصمیم دستاندرکاران مؤسسۀ خیریۀ ما برعکس است.
ما میخواهیم از هزار مددجوی سال قبل، امسال به ۹۰۰ نفر برسیم و صد نفر را آنچنان توانمند کنیم که خودشان بار زندگیشان را برعهده داشته باشند.
افتخار مؤسسۀ ما این است که در سال ۹۴، ۱۹۰ خانوار را پوشش میدادیم، اما در سال ۹۵ این میزان به عدد ۱۸۳ رسیده است و توانستیم ۷ خانوار را به مرز فراغت از طبقۀ محرومیت برسانیم. آمار امسال نیز به همین شکل بهصورتریزشی بوده است.
کمترکردن تعداد محرومان و توانمندسازی محرومان از افتخارات مؤسسۀ خیریۀ ماست.»
منابع مالی مؤسسۀ خورشید بقیع
محمد عبداللهی، از دیگراعضای هیئتمدیریۀ مؤسسۀ خیریۀ خورشید بقیع بااشارهبه منابع مؤسسۀ خیریه گفت: «در همۀ حوزههای مرتبط، درآمد داریم. در حوزۀ وقف، در بخش درآمدهای مالی و جنسی توان جذب و ارائۀ خدمت داریم.
رویکرد مؤسسۀ ما توزیع قلک نبوده است. ما هرگز قلک در منطقه توزیع نکردیم؛ مگر اینکه کسی بهصورت خودجوش آمده باشد و قلک برای خانه یا مؤسسهاش خواسته باشد.
با فرهنگسازی بین عموم خیران و افراد شاخص محل، هر نوع کمکی را بهسمت مؤسسه جذب کردیم. الان وقف حبسی، عام و موردی برای برنامههای مؤسسۀ خیریه داریم. کمکهای موردی هم توسط خیران به مؤسسه برای ایصال به مستمندان نیز دریافت میشود.»
او توضیح میدهد: «خیریهها حلقۀ واسطی هستند بین مددکاران و افرادی که ۱۰۰ درصد به کمک احتیاج دارند. ما تا وقتی ۱۰۰ درصد مطمئن نشویم، به فردی که بهعنوان محروم مراجعه کرده است، کمک نمیکنیم.
افراد گاهی بهواسطۀ وضعیت ظاهری فرد به او کمک میکنند؛ اما در این مؤسسه فارغ از ظاهر افراد به محرومیت فرد میرسیم و سپس به او کمک لازم را ارائه میدهیم.»
عضو هیئتمدیرۀ مؤسسۀ خیریۀ خورشید بقیع در پایان میگوید: «مؤسسۀ ما مردم را با نهادی بهنام وقف آشنا کرده است. ما در بین معمرینی که در این محدودۀ شهری زندگی میکنند و دارای مکنت مالی هستند، تبلیغ میکنیم که پس از فوتشان میتوانیم زمین یا اموال دیگرشان را در راه خیر به مصرف برسانیم.
همچنین هرساله مجلس شکوهمندی برای یادآوری از واقفان مرحوم با حضور عموم مردم و بستگانشان برگزار میکنیم. خوشبختانه افراد از اینگونه وقف بهخوبی استقبال میکنند.»
* این گزارش یکشنبه ۳۱ اردیبهشت سال ۱۳۹۶ در شماره ۲۴۷ شهرآرامحله منطقه ۴ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
