هویت - صفحه 12

مشهد در سال‌۱۳۱۳‌ بیش از ۲۳ یخدان داشته است که همه به‌مرور تخریب شده. در این میان در روستای چهاربرج یخدانی قاجاری وجود دارد که، چون در ملک شخصی قرار داشته و وقف‌عام بوده، تقریبا سالم باقی مانده است!
سیدمحمود حدود هفتاد‌سال است که در کوچه پژمان زندگی می‌کند و هر گوشه آن برایش یادآور خاطره‌ای است؛ از باغ‌های سرسبز و زمین‌های کشاورزی گرفته تا صدای آرام کوچه‌ها و همسایه‌های صمیمی.
امیر غیاث‌الدین شاه ملکشاه در مقبره‌ای که در جوار امام‌رضا (ع) برای خود ساخته بود، دفن شد که بعدها به مسجدشاه معروف شد. این بنای معروف از زیباترین یادگار‌های عصر تیموری در مشهد است.
مسجد‌الرضا (ع) یکی از بزرگ‌ترین پایگاه‌های مردمی و کانون رشد نوجوانان محله آزادشهر است. کسب رتبه اول در چهار رشته از هفتمین دوره رقابت‌های نوجوان برتر مساجد مشهد ماحصل برنامه‌های تربیتی‌ مسجد است.
در امیریه ۶ هیاهویی به‌پاست و زندگی جریان دارد. اهالی معابر خودشان را به این نقطه می‌رسانند تا از بازارمحله خرید کنند. بوستان محلی هم پرتردد است. این معبر در انتها به خیابان اقدسیه متصل می‌شود.
کوچه امام‌زمان (عج)‌۲ یکی از معابر فرعی توس‌۷۰ است که به‌دلیل وقف مسجدی به نام خاتم‌الانبیا (ص) از محله صاحب‌الزمان(عج) به خاتم‌الانبیا(ص) تغییر نام پیدا کرد.
علی درویش‌زاده می‌گوید: در انتهای کوچه آبخوری قرار داشت که وقت دوچرخه‌سواری در روز‌های تابستان، از آن سیراب می‌شدیم. کنار آبخوری، درختان توت قدیمی بود که حسابی توت می‌خوردیم و دوچرخه‌سواری می‌کردیم.
همه ماجرای ساخت مسجد، از یک جلسه قرآن شروع شد. حاج‌آقا حاجیان بیشترین سرمایه را برای ساخت مسجد گذاشت. او نه‌تنها هزینه خرید مصالح و دستمزد کارگر را می‌داد، بلکه خودش پا‌به‌پای کارگر کار می‌کرد.
برخی از مسیر‌ها مانند فرعی شماره ۲۴ خیابان امام‌خمینی (ره) کنونی دراصل جانشین مسیری دیگر هستند که به‌دلایلی، چون لزوم کوتاه شدن مسیر قبلی، ایجاد خیابان‌های جدید و حتی احداث مجموعه‌ای تازه متولد شده‌اند.
کاظمیه یک، محل فعالیت ۱۱ کارگاه و کارخانه‌ است. اینجا مسیری است که در آن، قدمت صنعت بر سکونت می‌چربد. صنعتگران چراغ آبادی را حدود پنج‌دهه قبل در این خیابان روشن کردند.
مسجد سجادیه؛ مسجدی بااصالت و وقفی در کوچه تاریخی آب‌میرزاست؛ کوچه‌ای که به‌دلیل ایجاد آب‌انباری بزرگ در آن، لقب مالکش را که یکی از بزرگان سادات رضوی بوده، به خود گرفته است.
کوچه گلدیس‌۱۲ یا کوچه «شهرآرا» بخشی از محله گلدیس است که در گذشته، زمین‌های کشاورزی بود و به‌دلیل قرارداشتن در اراضی روستای پاچنار به نام «پاچنار» شناخته می‌شد.
مسجد چهارده‌معصوم(ع) محل حضور انسان‌های خالص، عالم و باصفایی بوده که بیشتر از هرچیزی، نام و یاد آنها در خاطره‌ها مانده‌است. شهدای زیادی از این مسجد به جبهه اعزام شدند و پاتوقی برای بچه‌هاست.
خانه اکبرزاده تنها یک باد و باران تا تخریب کامل فاصله دارد؛ خانه‌ای قاجاری که نمای سردرش منحصربه فردترین نمونه معماری از سردر‌های تاریخی در میان اندک خانه‌های قدیمی باقی مانده شهر است.
قدمت خیابان ثامن‌الائمه‌۱۸ به بیش‌از صد‌سال پیش برمی‌گردد. کارکنان ارتش اولین ساکنان این محله قدیمی هستند. پیش‌از انقلاب اسلامی، این معبر به «شاپورکهنه» شهرت داشت.
عباس عباس‌زاده از آن فوتبالی‌های تند و تیز است که اغلب خاطراتش هم بر محور فوتبال در کوچه‌پس‌کوچه‌های محله المهدی در دهه‌۶۰ می‌چرخد.
بیست سال پیش، وقتی زهره‌خانم پا به خیابان مؤمن گذاشت، از این همه خانه، مغازه و کوچه‌های آسفالت‌شده خبری نبود. محله بیشتر شبیه روستایی بود دورافتاده. اما زهره خانم از همان سال دوم، به فکر آبادکردن محله افتاد.
مسجد امام حسن مجتبی (ع) یکی از مساجد «خردو»، بنایی متعلق به بیش از یک قرن پیش است که به کوشش مردم و همراهی متخصصان حوزه مرمت و معماری، در مسیر احیا قرار گرفت.
کوچه شهیدرفیعی ۵، معبری در محله فرهنگیان است که مهم‌ترین مشخصه آن، خانه‌های یک‌شکلی است که از ۳۵‌سال پیش ساخته شده است؛ انواع کاربری خدماتی و تفریحی در این معبر قرار دارد.
کوچه «امام‌خمینی (ره)‌۹» روزگاری به نام شجاع‌التولیه یکی از نخستین اعضای انجمن بلدیه مشهد معروف بود. او با استفاده از ماجرای بازداشت چند‌روزه خود در دوران حکومت کلنل پسیان توانست امتیازات ویژه‌ای برای باغ و زمین‌های خود کسب کند.