حکایت نیم قرن طبابت دکتر دل‌آسایی در آسایشگاه فیاض‌بخش 
قصه درخشش محمد زرچی در بدمینتون آسیا 
حکایت نیم قرن طبابت دکتر دل‌آسایی در آسایشگاه فیاض‌بخش
دکتر محمود دل‌آسایی، پزشکی نود‌و‌سه‌ساله سال‌های طولانی از عمر حرفه‌ای‌اش را به درمان کودکان آسایشگاه فیاض‌بخش اختصاص داده است، کودکانی که بیش از دیگران به مراقبت نیاز دارند.
هر سه‌شنبه ساعت ۱۱ که می‌شود، قرار هفتگی دکتر محمود دل‌آسایی مروی با کودکان آسایشگاه فیاض‌بخش آغاز می‌شود؛ پزشکی نود‌و‌سه‌ساله محله سجاد که سال‌های طولانی از عمر حرفه‌ای‌اش را به درمان کودکانی اختصاص داده است که بیش از دیگران به مراقبت نیاز دارند.
او که روزگاری هرروز هفته به آسایشگاه می‌رفت، حالا هفته‌ای یک روز و به مدت دو‌ساعت کنار این کودکان حضور دارد؛ اما گذر سال‌ها در این مسیر از اشتیاقش به پزشکی و خدمت به آنها کم نکرده است. مردی که روزی برای رسیدن به آرزوی پزشک‌شدن، سختی‌های بسیاری را پشت سر گذاشته، امروز نه‌تنها با عشق طبابت می‌کند، بلکه با دیدن نیاز کودکان به خدمات دندان‌پزشکی، زمینه راه‌اندازی این بخش را نیز در آسایشگاه فراهم کرده است. وقتی از او می‌پرسم اگر به گذشته برگردد، باز هم پزشکی را انتخاب می‌کند، بی‌درنگ پاسخ می‌دهد: «صددرصد».
رنج کشیدن از رنج آدم‌ها
محمود دل‌آسایی متولد سال۱۳۱۲ در محله پایین‌خیابان مشهد است. خانه پدری‌اش هنوز هم در همان محله قرار دارد؛ خانه‌ای قدیمی که به گفته خودش بیش‌از صد سال از ساخت آن می‌گذرد. پدرش کشاورز بود و روزگار خانواده با کار و تلاش می‌گذشت.
شش‌ساله بود که به مدرسه رفت. سال‌های دبستان را در مدرسه ناهید و سپس مدرسه پهلوی گذراند. یکی از خاطراتی که از آن روز‌ها در ذهنش مانده، پرسش ناظم مدرسه از دانش‌آموزان درباره شغل آینده‌شان بود. او می‌گوید: آقای درهمی از تک‌تک بچه‌ها می‌پرسید دوست دارید در آینده چکاره شوید. وقتی نوبت به من رسید، بدون تردید گفتم می‌خواهم دکتر شوم.
آن روز شاید خودش هم نمی‌دانست این پاسخ ساده قرار است چه مسیری را پیش رویش بگذارد. در دوران کودکی‌اش، مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌هایی مانند سرخک، دیفتری و تیفوس را دیده بود. بعد‌ها که به گذشته نگاه کرد، فهمید انگیزه‌اش برای انتخاب پزشکی از همان روز‌ها شکل گرفته بود؛ او از دیدن رنج آدم‌هایی که به درمان و مراقبت نیاز داشتند، رنج می‌کشید.
قرار سه‌شنبه‌های آقای دکتر
سه‌شنبه است و دکتر دل‌آسایی در آسایشگاه فیاض‌بخش با حوصله به‌سراغ بخش کودکان می‌رود. هر کودک را جداگانه معاینه می‌کند، وضعیتش را می‌سنجد و در‌میان معاینه‌ها، با نوازش و در‌آغوش‌گرفتن به آنها آرامش می‌دهد. بعضی از این کودکان هنوز آن‌قدر کوچک و نحیف هستند که به ظاهر ارتباط‌گرفتن با آنها سخت است؛ اما دکتر با رفتار آرام و مهربانانه، تلاش می‌کند حالشان را بفهمد و مراقبشان باشد. برای او اینجا فقط محل انجام یک وظیفه پزشکی نیست؛ بلکه بیش‌از پنجاه‌سال است که بخشی از زندگی‌اش با همین کودکان گره خورده است.
مخالفت پدر و اصرار آقا‌محمود
رسیدن به آرزویش چندان آسان نبود. پس از پایان کلاس ششم، پدرش که برای برادر بزرگ‌تر او مغازه و شغلی فراهم کرده بود، تصمیم داشت برای محمود هم کسب‌وکاری راه بیندازد. از نگاه پدر، ادامه تحصیل در مقطع دبیرستان ضرورتی نداشت، اما محمود تصمیم دیگری داشت و با نظر پدر مخالفت کرد.
تابستان سال ۱۳۲۵، پدر برای منصرف‌کردن او از ادامه تحصیل، راه‌های مختلفی را امتحان کرد. حتی مجالس روضه‌ای در خانه برپا کرد و از واعظانی که می‌آمدند می‌خواست درباره اطاعت از پدر و مادر و اهمیت کسب‌وکار سخن بگویند. محمود متوجه بود که این حرف‌ها بی‌ارتباط با تصمیم او نیست. با‌این‌حال از خواسته‌اش دست نکشید.
جلو مدرسه از مردی رهگذر خواستم خودش را به‌جای عمویم معرفی کند تا بتوانم در مدرسه ثبت نام کنم. آن مرد هم پذیرفت
تعریف می‌کند: یک روز کارنامه، عکس و پولی را که از مادر گرفته بودم، برداشتم و راهی دبیرستان فردوسی شدم تا ثبت‌نام کنم. دفتردار گفت حضور پدر یا یکی از اعضای خانواده ضروری است. هر چه گفتم پدرم مسافرت است، نپذیرفت. جلو مدرسه از مردی رهگذر خواستم خودش را به‌جای عمویم معرفی کند تا بتوانم در مدرسه ثبت نام کنم. آن مرد هم پذیرفت و همین همراهی کوتاه کافی بود تا ثبت‌نام من انجام شود.
روز‌های سخت مدرسه رفتن
پدر دکتر دل‌آسایی پس از یک هفته از ماجرا باخبر شد. او می‌گوید: پدرم خیلی ناراحت شد. هرچند مرا تنبیه بدنی نکرد، نه دیگر پول توجیبی به من داد، نه برای نوروزم لباس و کفش خرید و نه هزینه لوازم‌التحریر را تأمین کرد. دو سال با همان شرایط به مدرسه رفتم. از خانه ما تا دبیرستان فردوسی اتوبوس‌های یک‌قرانی بود، اما من که پولی برای آن نداشتم، مجبور بودم نیم‌ساعت پیاده‌روی کنم. سختی ماجرا بیشتر در زمستان بود که باید میان آن همه برف رفت‌وآمد می‌کردم، آن هم در روز‌هایی که کلاس‌ها صبح و عصر برگزار می‌شد. کف کفش‌هایم سوراخ شده بود، لباس‌هایم مندرس، اما باز هم پدر توجهی نمی‌کرد به این امید که من خسته بشوم و درس را رها کنم. دو سال به‌سختی گذشت.
او از دلیل دغدغه پدرش برای ادامه تحصیل در دبیرستان چنین تعریف می‌کند: سال ۱۳۲۵ زمان فعالیت‌های حزب توده بود؛ حزبی وابسته به دولت شوروی که بیشتر فعالیت‌هایشان بین جوانان و نوجوانان بود. پدر از این ماجرا خبر داشت و نگران بود من جذب آنها شوم و اعتقاداتم از بین برود. اما من می‌خواستم پزشک شوم و توجهی به این مسائل نداشتم.
او ادامه می‌دهد: وارد دبیرستان که شدم، دو هم‌کلاسی که کنارم می‌نشستند، مهدی حکیمی و علی شریعتی بودند. کم‌کم جذب کانون نشر حقایق اسلامی شدم. شب‌های جمعه تفسیر قرآن می‌کردند و شب‌های شنبه سخنرانی داشتند. این جلسات سبب شده بود هم نمازم را سر وقت بخوانم و هم قرآن و نهج‌البلاغه بخوانم. پدر که این تغییرات را در من دیده بود، مخالفتش کمتر شد. سرانجام به من گفت «محمود، هر چه به تو بگویم باز هم تو کار خودت را می‌کنی.»
مسیر پر پیچ‌وخم رسیدن به پزشکی
مسیر تحصیل و رسیدن به حرفه پزشکی برای دل‌آسایی با فراز‌و‌نشیب‌های زیادی همراه بود. زمانی‌که می‌خواست وارد دانشگاه شود، به‌خاطر وضعیت کشور و به‌هم‌ریختگی‌های آن، پدرش شرایط مالی مناسبی نداشته تا از او حمایت کند. او می‌گوید: برای همین به‌جای رفتن به دانشگاه تصمیم گرفتم در آموزشگاه عالی بهداشت، رشته پزشکی را بخوانم. در این آموزشگاه تعهد محضری می‌گرفتند که دانشجویان پس از چهارسال تحصیل به روستا‌های دورافتاده بروند و خدمت کنند. تعهد دادم. پس از پایان دوره خدمت برمی‌گشتیم و درسمان را ادامه می‌دادیم تا مدرک پزشکی بگیریم.
دکتر دل‌آسایی پس از گذراندن چهارساله دوره آموزشگاه عالی بهداشت، برای خدمت به روستای خورموج، در نزدیکی بندر بوشهر اعزام شد؛ منطقه‌ای که آن روز‌ها از امکانات اولیه‌ای مانند جاده مناسب، آب شیرین، برق و تلفن محروم بوده است.
سنگ‌اندازی ساواک در مسیر شغلی
پس‌از یک‌سال خدمت در خورموج، دل‌آسایی به فریمان آمد و در تیرماه۱۳۳۸ به ریاست بهداری سرخس منصوب شد و حدود پانزده‌ماه در آنجا ماند. او در سال۱۳۳۹ برای ادامه تحصیل به دانشکده بازگشت و سرانجام در سال۱۳۴۳ مدرک پزشکی عمومی‌اش را گرفت. او در سال‌های تحصیلش، در فعالیت‌های سیاسی علیه رژیم شرکت می‌کرد و طی آن سال‌ها دوبار هم توسط ساواک بازداشت و زندانی شد.
دکتر دل‌آسایی تعریف می‌کند: دوره تحصیلم که تمام شد، دوباره به همراه دیگر فارغ‌التحصیلان بهداری به تهران رفتیم تا برای کار در مناطق مورد‌نظر اعزام شویم. همه ۱۸۰ نفر دانشجویی که بودند، مکان خدمتشان مشخص شد، اما من بلاتکلیف ماندم. سال۱۳۴۳ هم‌زمان با فارغ‌التحصیلی‌ام ازدواج کرده بودم. شش‌ماه در تهران ماندم و هرروز به وزارتخانه می‌رفتم، اما درنهایت گفتند ساواک برایت نامه زده و نمی‌توانیم تو را به مراکز درمانی معرفی و اعزام کنیم.
وقتی فهمید حضورش در تهران فایده ندارد، به مشهد برگشت و ۲۹ اسفند۱۳۴۳ زندگی مشترکش را از اتاق کوچکی در خانه پدری آغاز کرد. او در درمانگاه‌های جوادالائمه (ع)، موسی بن‌جعفر (ع)، امام‌رضا (ع)، خاتم‌الانبیا (ص) مشغول به کار شد. درمانگاه تأمین اجتماعی هم آن زمان نزدیک به میدان مجسمه (میدان شهدا) بود که آنجا هم از ۷ شب تا ۷ صبح مشغول به کار بود.
او می‌گوید: درکنار کار در درمانگاه‌های مختلف در پایین‌خیابان هم مطبم را تأسیس کرده بودم. همین‌طور کار می‌کردم تا اینکه سال۱۳۴۶ ساواک متوجه شد من زندگی معمول خودم را دارم؛ برای همین یکدفعه ابلاغ زدند باید به بندرعباس بروم. برایم خیلی سخت بود. خوشبختانه دوستانم به من کمک کردند و فقط پنج ماه آنجا بودم.
خدمت، انتخاب همیشگی
یکی از تجربه‌های مهم دوران پزشکی او، حضور در مناطق زلزله‌زده در سال۱۳۴۷ بوده است. وقتی زمین‌لرزه دشت‌بیاض و کاخک رخ داد، دکتر دل‌آسایی داوطلبانه راهی مناطق آسیب‌دیده شد و حدود یک سال در آنجا خدمت کرد. در این مدت، درکنار دیگر پزشکان به مداوای آسیب‌دیدگان پرداخت و در راه‌اندازی بیمارستان ۲۵تخت‌خوابی منطقه نیز نقش داشت. همسرش نیز به همراه دو فرزندش برای کمک به او راهی این منطقه شد. پس از یک‌سال به مشهد برگشتند و در بهداری حوالی طرقبه‌شاندیز خدمت می‌کرد.
سال۱۳۵۰، دکتر دل‌آسایی به اصرار همسرش تصمیم گرفت برای گرفتن تخصص اقدام کند. برای ادامه تحصیل به مرخصی بدون حقوق نیاز داشت و در همین دوره برای کار بعدازظهر‌ها به‌سراغ دکتر محمد ارسطوپور، رئیس بیمارستان مسلولین (بیمارستان شریعتی فعلی) رفت؛ پزشکی که آشنایی با او مسیر تازه‌ای در زندگی حرفه‌ای دل‌آسایی باز کرد.
به گفته دل‌آسایی، ارسطوپور در آن زمان از چهره‌های اثرگذار در حمایت از افراد دارای معلولیت در مشهد بود. ماجرای شکل‌گیری این حمایت‌ها از روز‌های سرد زمستان آغاز شده بود؛ زمانی که او افراد نیازمند و دارای معلولیت را که در خیابان‌ها سرپناهی نداشتند، به درکانگاه شماره۲ (بیمارستان دکتر‌شیخ فعلی) که ریاست آن را برعهده داشت، می‌برد و در اتاقی برایشان جا و غذا فراهم می‌کرد. شمار این افراد به‌تدریج بیشتر شد و آن اتاق کوچک را «دارالعَجَزه» نامیدند.
او ادامه می‌دهد: ارسطوپور با همراهی مسئولان وقت آن زمان، زمینی چند‌هکتاری از آستان قدس گرفت و با کمک‌های دولتی و مردمی این مکان ساخته شد؛ مجموعه‌ای که به نام آسایشگاه فیاض‌بخش شناخته می‌شود.
دل‌آسایی در جریان همکاری با دکتر ارسطوپور، با شیوه خدمت‌رسانی دل‌آسایی در جریان همکاری با دکتر ارسطوپور، با شیوه خدمت‌رسانی خیرانه آشنا شد و به‌تدریج ارتباط او با مجموعه شکل گرفت و پس‌از بازنشستگی در سال۱۳۶۸ حضورش در آسایشگاه جدی‌تر و منظم‌تر شد.
انتخابی از سر علاقه
دل‌آسایی پس‌از بازنشستگی هرروز برای ویزیت کودکان به آسایشگاه می‌رفت. برای اینکه بتواند صبح‌ها درکنار کودکان باشد، برنامه کاری مطبش را تغییر داد و بیمارانش را فقط بعدازظهر‌ها ویزیت می‌کرد.
او بخش کودکان را از ابتدا برعهده داشت؛ کودکانی که بسیاری از آنها به‌دلیل شرایط جسمی و معلولیت، امکان بیان درد و ناراحتی خود را نداشتند و نیازمند مراقبت دقیق‌تری بودند. سال‌ها حضور در این بخش، شناخت او را از نیاز‌های درمانی این گروه بیشتر کرد.
برخی بیماران به‌دلیل شرایط جسمی و دشواری همکاری در زمان معاینه، به امکانات بیشتری نیاز داشتند و باید بیهوش می‌شدند
اما یکی از اتفاق‌های مهمی که در ادامه این مسیر رقم خورد، راه‌اندازی بخش دندان‌پزشکی در آسایشگاه بود. دل‌آسایی در سال۱۳۸۰ متوجه شد مشکلات دهان و دندان در‌میان افراد دارای معلولیت بسیار زیاد است و گاهی سبب عفونت‌های مختلف هم می‌شود.
دی‌کلینیک دندان‌پزشکی برای معلولان شهر
او برای حل این مشکل سراغ دوستان دندان‌پزشکش رفت؛ از‌جمله دکتر حدادیان، خانم دکتر شهیدی، دکتر علوی. مسئله را با آنها در میان گذاشت و از آنان خواست برای درمان کودکان دارای معلولیت کمک کنند. دوستانش پذیرفتند و با موافقت هیئت‌مدیره آسایشگاه، نخستین فضای دندان‌پزشکی با چهار یونیت در مجموعه راه‌اندازی شد و طی چند ماه، هشت یونیت شد.
در مدت کوتاهی، معلولان آسایشگاه از خدمات این بخش بهره‌مند شدند؛ اما نیاز به درمان محدود به آنها نبود. افراد دارای معلولیت دیگری هم برای درمان مراجعه می‌کردند و به‌تدریج فضای اولیه پاسخ‌گوی تعداد مراجعه‌کنندگان نبود. از سال۱۳۸۲ تا ۱۳۸۶، با افزایش مراجعه‌ها، فضای جدیدی ساخته شد و دی‌کلینیک دندان‌پزشکی آسایشگاه فیاض‌بخش شکل گرفت.
او تعریف می‌کند: برخی بیماران به‌دلیل شرایط جسمی و دشواری همکاری در زمان معاینه، به امکانات بیشتری نیاز داشتند و باید در زمان خدمت‌رسانی بیهوش می‌شدند. برای همین با پیگیری‌های انجام‌شده، امکان درمان معلولان در اتاق عمل با بیهوشی فراهم شد.
به گفته دکتر دل‌آسایی، امروز ۱۳۰دندان‌پزشک در این مجموعه فعالیت می‌کنند. راه‌اندازی این بخش، حاصل همراهی و مشارکت خود او و دوستان متخصصش بود؛ تلاشی که از دیدن یک نیاز درمانی آغاز شد و به ایجاد ظرفیتی گسترده‌تر برای خدمت به افراد دارای معلولیت انجامید.
* این گزارش شنبه ۲۳ آبان‌ماه ۱۴۰۵ در شماره ۶۷۲ شهرآرامحله منطقه ۱ و ۲ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
