صحن انقلابِ امروز و عتیقِ دیروز، نماد باشکوه معماری ایرانیاسلامی است و تاریخ طولانی و پرفرازونشیبی را در حافظهاش ذخیره کرده است.
محمد حسن خان مسعودی، مشهور به شجاعالایاله در عصر مشروطه عنان مشهد را به دست گرفت.
مطبوعات در ایران سال ۱۲۱۵خورشیدی بهدست میرزاصالح شیرازی با انتشار روزنامه «کاغذ اخبار» پدید آمدند. از این زمان تا امروز هجده بهار ایران با رمضانالمبارک مصادف بوده است.
کوچهای که از بازارچه سراب به دیالمه راه دارد، درمیان قدیمیها هنوز به نام «فتاحخان» مشهور است. به گفته ساکنان قدیمی فتاح افشار، معروف به فتاحخان، در زمان احمدشاه قاجار در تهران بهدلیل یک مسئله ناموسی به اعدام محکوم شد.
اولین تخریبهای بالا خیابان و پایین خیابان از دوره احمد شاه شروع شده است. به نظر میرسد آن زمان هر کس برای خودش ایوانی رو به خیابان ساخته و آن را تا هر جایی که میتوانسته کش میداده است.
محمدتقی بهار مقالاتی در روزنامه «توس» می نوشت با امضای «م. بهار» که آن ها هم تأثیری زیاد بر افکار عمومی مردم خراسان داشت. «م. بهار» برای مردم مجهول بود تا روزی که ملک الشعرا دوباره رخ نمود و شد «محمدتقی ملک الشعرا بهار». آوازه آزادی خواهی و شعرهایش تا تهران و رشت و تبریز هم رسیده بود.
در این مسیرِ هزاراتفاق، همیشه مأمن و سرپناهی باید میبوده است تا غبار خستگی راه از سر شانههاشان بتکاند و تاول پاهای به خاشاک نشستهشان را التیام دهد. این رسم میهماننوازی بوده است خاصه آنکه میهمان عزم مشهد کرده باشد. همین امر هم عامل و اسبابی بوده است برای ساخت کاروانسراهایی که حالا دیگر کمتر نشانی از آنها باقی است.