۷ سال تلاش علی دشتبان برای نجات زبان مشهدی

بعداز سال‌ها پژوهش میدانی و انتشار کتاب «روزی روزگاری آبکوه»، علی دشتبان این‌بار به سراغ علاقه قدیمی‌اش، یعنی شعر و زبان مشهدی رفته و حاصل هفت سال تلاش مستمر او، کتاب «از او وَختا» است؛ کتابی که گنجینه‌ای از واژگان، بازی‌ها، اشعار و آیین‌های فراموش‌شده مشهدی‌ها را پیش روی مخاطب می‌گذارد؛ واژگانی که بسیاری از آنها این روز‌ها حتی از حافظه نسل قدیم شهر هم پاک شده‌اند.

علی دشتبان، نویسنده و شاعر شصت‌و‌یک‌ساله مشهدی، متولد و بزرگ‌شده محله آبکوه است. هرچند چندسالی می‌شود که در محله سعدآباد سکونت دارد، اما پیوند عاطفی او با آبکوه همچنان پررنگ و زنده است؛ پیش از این در ۱۰ تیر ۹۶ در شهرآرامحله منطقه یک با این نویسنده درباره کتاب روزی روزگاری آبکوه گفت‌و‌گو کردیم و این‌بار به بهانه شنیدن از کتاب «از او وختا» به‌سراغش رفتیم.

مطلب مرتبط احمد ماهوان و قصه‌هایش از مشهد قدیم

قصه یک دلبستگی قدیمی

علاقه دشتبان به خواندن کتاب و مجله از سال‌های نوجوانی آغاز شد؛ علاقه‌ای که به‌تدریج او را به سمت نوشتن و سرودن شعر سوق داد. پس از درگذشت مادرش در سال ۱۳۹۲، دشتبان تصمیم گرفت بخشی از هویت محله‌ای را که در آن رشد کرده بود، ثبت و ماندگار کند. او شروع به جمع‌آوری اسناد، روایت‌ها و خاطرات ساکنان قدیمی محله آبکوه درباره شکل‌گیری، قدمت و زیست اجتماعی این قلعه قدیمی کرد.

سرانجام در سال۱۳۹۷، کتاب «روزی روزگاری آبکوه» به چاپ رسید؛ کتابی که بازتاب خوبی داشت. همین تجربه موفق، او را به سمت علاقه دیگرش هدایت کرد؛ علاقه‌ای ریشه‌دار به زبان، فرهنگ و شعرمشهدی.

احیای واژه‌های در حال فراموشی‌

کتاب «از او وَختا» نتیجه حدود هفت سال تلاش مداوم علی دشتبان است؛ کتابی که ۱۴۰۴ به چاپ رسید و تمرکز اصلی آن بر زبان مشهدی و داشته‌های فرهنگی بومی این شهر است.

زبان مشهدی سرشار از واژگان و ظرافت‌هایی است که اگر ثبت نشوند، به‌تدریج از حافظه جمعی شهر حذف خواهند شد

به باور نویسنده، زبان مشهدی در میان گویش‌ها و زبان‌های محلی کشور، کمتر دیده شده و امروز کمتر مشهدی‌ای را می‌توان یافت که در طول روز به این زبان صحبت کند. او می‌گوید: زبان مشهدی سرشار از واژگان، اصطلاحات و ظرافت‌هایی است که اگر ثبت نشوند، به‌تدریج از حافظه جمعی شهر حذف خواهند شد.

۴ فصل برای یک هویت محلی

کتاب «از او وَختا» در چهار بخش اصلی تدوین شده است؛ بخش نخست به معرفی کلمات و واژگان مشهدی اختصاص دارد؛ علی دشتبان در این بخش، حدود ۲۵۰۰ واژه مشهدی را گردآوری و معرفی کرده است. او می‌گوید: برای بسیاری از این واژه‌ها هم یک یا چند بیت به زبان مشهدی سروده‌ام. بسیاری از واژگان را خودم می‌دانستم و در حافظه‌ام ثبت شده بود ولی با وجوداین درباره واژگان مشهدی با هم‌محلی‌ها هم صحبت کردم.

بخش دوم کتاب به بازی‌های محلی و قدیمی مشهد می‌پردازد؛ نویسنده در این بخش، نام بازی‌ها، قوانین و شیوه انجام آنها را با دقت توضیح داده است.

بخش سوم به اشعار مشهدی اختصاص دارد؛ اشعاری که همگی سروده خود نویسنده هستند و اغلب درباره مشهد است. درمجموع، حدود پنجاه‌شعر به این زبان در کتاب گنجانده شده است؛ و در نهایت، بخش چهارم به رسم‌ورسوم مشهدی‌ها در جشن عروسی می‌پردازد؛ از آیین بله‌گرفتن تا پاتختی، که همگی به شعر و به زبان مشهدی روایت شده‌اند.

علی آقا می‌گوید: در این بخش شعری ۱۳۲ بیتی درباره رسم و رسوم ازدواج سرودم که آن هم به زبان مشهدی است.

* این گزارش یکشنبه پنج بهمن ۱۴۰۴ در شماره ۶۳۳ شهرآرامحله منطقه ۱ و ۲ چاپ شده است.