نامیدن کوچه به نام کربلا بهدلیل تجمع کاروانسالارهای کربلاست و در سالهای قبل از سده ۱۴ هجری که زائران کاروانی و با استفاده از شتر و اسب و قاطر عازم کربلا میشدهاند، این کوچه محلی بوده است برای آغاز سفر زیارتی.
حضور هراتیها تنها در تجارت و بازرگانی خلاصه نمیشد. وقفهای متعدد آنها نشان میدهد که این مهاجران از میانه دوره ناصری تا اوایل پهلوی، با ثبت دهها موقوفه، در فرهنگ دینی و حتی اجتماعی مشهد نقش داشتند.
شربتخانه یکی از نهادهای پذیرایی در حرمرضوی بود که آشکارترین مسئولیت آن، تهیه و توزیع شربت و نوشیدنیها محسوب میشد. همچنین شربتخانه مسئولیتهای دارویی هم داشته و باید ادویه موردنیاز دارالشفای حضرتی را هم تأمین میکرده است.
کتابخانه امامخمینی (ره) با برگزاری کارگاههای مشاورهای، به یکی از پایگاههای اجتماعی مهم در محله خواجهربیع و مهرمادر تبدیل شده ست. این برنامهها از آبان۱۴۰۰ و همزمان با روز دانشآموز آغاز شد و تاکنون صدها جلسه مشاوره فردی و گروهی برگزار شده است.
ناصرالدینشاه قاجار، در مجموع، سه بار به مشهد سفر کرد و برای بار سوم، سفرنامه مفصلی نوشت. برای بهبود اوضاع فرمانهایی صادر کرد و دستورهای سفر قبل را نیز با دقتی فراوان ارزیابی و از اجرای آنها مطمئن میشد.
تا قبل از ایجاد بلدیه، بیشتر کار تنظیف شهر برعهده مردم بود اما بعد از مشروطه بهطور انحصاری برعهده حکومت یا انجمن بلدیه گذاشته شد. مشاورالوزاره، سومین رئیس بلدیه مشهد، توجه ویژهای بهتنظیف شهر داشت.
سیدجواد ظهیرالاسلام در اوج دوران قحطی بزرگ متولیباشی آستانقدسرضوی شد و یکی از تاریکترین ادوار مدیریتی در اماکن متبرکه است. در این دوره بدهیهای آستانقدس بهصورت تصاعدی افزایش یافت.
حسن توکلی، عکاس آستان قدس رضوی؛ هنرمندی است که سالها در کنار حرمرضوی، تصاویری کم نظیر از حرم، صحنههای ناب زیارت و حضور زائران و مجاوران را در قاب دوربین ثبت کرده است.
میرزا فضلالله وزیرنظام حدود دو سال متولیباشی آستانقدسرضوی بود. او توانست با روشی منطقی و مبتنی بر توسعه سازمانی، دست به ایجاد تغییرات پایدار در آستانقدسرضوی بزند.
ایوان شمالی صحن نو (آزادی) به ایوان «تلگرافخانه» شهرت دارد. دلیل این نامگذاری، قرار گرفتن تلگرافخانه و سپس مخابرات حرمرضوی در ساختمان مجاور این ایوان بوده است.
«ذوالفقار مهندس» در سال ۱۲۸۴ قمری یک نقشه از شهر مشهد کشیده که جزئیات بسیار زیادی از وضعیت ساختاری حرم و محیط شهری اطراف آن ارائه میدهد. او اولین ایرانی است که نقشه شهرهای کشور را ترسیم کرده است.
«دارالذکر» و رواق مجاورش «دارالعزه» که با ۷۵ مترمربع کوچکترین رواق حرممطهر هم هست، روزگاری مدرسه علمیهای بود که به مدرسه «علینقیمیرزا» شهرت داشت؛ مدرسهای که فعالنشده، متروکه شد!
تاکنون ۹ طومار زیارتی در کتابخانهها، موزهها و مجموعههای خصوصی بهدست آمده و در این میان طومار آستانقدس بهعنوان سومین طومار زیارتی خطی جهان یک سفرنامه تصویری از مکه تا مشهد است.
حمام حضرتی که در ضلع شمالی حرم رضوی قرار داشت، میگفتند همان مکانی است که پیکر امامرضا (ع) را بعد از شهادت آنحضرت غسل دادهاند. این حمام موقوفه آستانقدسرضوی بود.
مهمترین تغییرات کوچه پاچنار در سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون، همان ساختوسازهای کوچک و بزرگ فراوان این محدوده است که آن را به محدودهای تبدیل میکند که بسیاری از پلاکهای آن بهعنوان واحدهای اقامتی رسمی یا غیررسمی توسط زائران مورد استفاده قرار میگیرد.
این گزارش درباره یکی از کوچکترین روستاهای اطراف مشهد است که امروزه بخشی از شهر ماست ولی از یادها رفته است.
نغندری میگوید: مشهدیهای قدیم نذر خوبی داشتند؛ نذر کاشت درخت توت. اینجا که آمدیم این درخت بود و وقتی به ثمر نشست، فصل توت، همسایهها را خبر میکردیم برای خوردن توت.
شیلان یک غذای معمولی برای عموم مردم نیست یا دستکم عرضه آن در کل اوقات سال رواج ندارد. شیلان ولیمهای بوده که آن را در اعیاد ملی یا مذهبی و فتوحات نظامی و مناسبتهای خاص طبخ و توزیع میکردهاند.
ملکالشعرای آستانقدس منصبی بود که از دوره قاجار ایجاد شد، روال به این ترتیب بود که نایبالتولیه وقت، شاعر منتخب را به دربار معرفی و شاه نیز معمولا حکم ملکالشعرایی را به نام این شاعر صادر میکرد.
تعمق در تاریخ نشان میدهد که دوره تیموری، دوره شکوفایی هنر است. بایسنقرمیرزا پادشاه تیموری خطاط بود و نقش زدن با دوات و جوهر را خوب میدانست؛ برای همین هم دست به قلم برد و قرآن را کتابت کرد.