دومین مسجد منطقه ۱۱ هم عمر انقلاب است

نجفی| همان پشت سینک آشپزخانه مسجد ایستاده و دارد چای می‌ریزد برای خودش. نماز تمام شده و امام جماعت دارد چند دقیقه‌ای را برای نمازگزاران حرف می‌زند. حرف‌های دم انتخاباتی با چاشنی دهه فجر. از در و دیوار مسجد پوستر و بنر و اعلامیه آویزان است و البته شِرشِره‌هایی که یکی از نماد‌هایی است که خبر از آمدن دهه فجر می‌دهد. دهه فجر‌های نسل ما بدون این شلوغی‌های دیوار مسجد و مدرسه معنایی نداشت.

از عکس‌ها که دیگر نگو؛ سیاه و سفیدی عکس‌ها نمی‌دانم چطور می‌شد که خودمان  را پرت می‌کرد وسط حادثه. گل‌هایِ به خط شده‌یِ وسط خیابان برای ورود امام و آن ارتشی‌هایی که پشت وانت نشسته‌اند و مردم گل می‌دهند دست‌شان. حال و هوای مسجد جوادالائمه (ع) این روز‌ها همین طوری‌است؛ همین طور شلوغ و پر رفت و آمد.

منبرش هم توی این ایام ظاهرا به سبک و سیاق اوایل انقلاب دوآتیشه و داغ است. از حاج آقای خادم‌الخمسه غافل شدیم. چایش را ریخته و به رسم قدیمی‌ها، گذاشته یک کنار تا سرد شود. می‌گوید بیا داخل آشپزخانه با هم گپ می‌زنیم.

کجا بهتر از آنجا. آشپزخانه بعد از نماز شلوغ پلوغ می‌شود؛ سه نفر آدم ایستاده باید دو چکه چای بدهند دست ملت بعد از نماز. کار انقلابی مگر معنی غیر از این دارد که هر کجا و در موقعیتی که هستی حرفت و کارت را با کمترین‌ها انجام بدهی؟    

اولش توی زیر زمین نماز می‌خوانیدم

از سال‌های اول انقلاب می‌گوید. از روز‌هایی که دور و بَر پارک ملت این همه خیابان نبود و پرنده پَر نمی‌زده: «این مسجد به همت مردم ساخته شد. این مردمی هم که می‌گویم منظور عده خاصی نیستند؛ عموم مردم را‌ می‌گویم.

مثلا کسانی بودند که ۵۰ خشت آجر می‌آوردند یا بعضی‌هایشان می‌آمدند کارگری یا آن‌هایی که هیچ کدام از این کار‌ها را نمی‌توانستند بکنند هر چه قدر که در توان داشت کمک می‌کردند.

مسجد اولش از زیرزمین شروع شد. نماز‌ها آنجا خوانده می‌شد، بعدش همین مردم کمک کردند و طبقه حاضر را ساختند که چیزی حدود سه سال طول کشید. این را هم بگویم که مسجد بیش از هزار متر زیربنا دارد که اگر توسعه مسجد را در آن لحاظ کنیم چیزی حدود سه هزار متر‌ می‌شود.»

این جَنم را نمی‌دانم حالا می‌شود بین مردم پیدا کرد یا نه. اینکه از کار و زندگیت بزنی و بیایی اینجا بغل دست اوستا بنا آجر روی آجر بگذاری و مسجد درست کنی.

انسان اجتماعی دلش می‌خواهد از خانه که بزند بیرون برود سمت «پاتوق»؛ عشق پاتوق است و اصلا از دلِ همین دورهمی‌ها، موج ملایمی درست می‌شود که نرم نرمَک آنقدر بلند می‌شود و بالا می‌آید که می‌تواند یک حکومت را سرنگون کند. اگر بگوییم که انقلاب اسلامی از دل همین پاتوق‌ها بیرون آمده سخن گزاف و بیهوده‌ای نگفته‌ایم.  

از زندان تا خیابان آزادی

خادم الخسمه از سال ۱۳۵۵ می‌آید توی این محل. می‌گوید اولین مسجدی که توی این منطقه راه افتاد، مسجد الزهرا (س) بود. کل این منطقه هم از زندان وکیل‌آباد بوده تا خیابان آزادی: «قبل از انقلاب ۱۰۰ خانوار هم اینجا زندگی نمی‌کردند.

رشد این منطقه بعد از انقلاب اتفاق افتاد، دهه ۶۰ و ۷۰. اما مسجد ما سال ۱۳۵۷ راه اندازی شد که به مراتب و روز به روز شلوغ‌تر شد و الان به خاطر موقعیت مکانی‌اش که رو به روی بوستان ملت و در دل اصناف مختلف در چهارراه آزادشهر قرار گرفته است، استقبال نمازگزاران خیلی خوب و چشمگیر است.».  

اما شلوغی مسجد گزینه سومی هم دارد؛ امام جماعت آن. عنصر اصلی و پرنفوذی که شلوغی رفت و آمد مسجد بخشی به خاطر وجود او بود، هر چند خودش چند سالی است در بین ما نیست. خادم الخسمه از او چنین یاد می‌کند: «اسمش آقای روحانی‌نژاد بود.

مسجد ما به خاطر موقعیت مکانی‌اش که رو به روی بوستان ملت است، استقبال نمازگزاران خیلی خوب و چشمگیر است

استاد دانشگاه بود و از بدو تاسیس تا بیست سال در این مسجد نماز خواند. آدم عجیبی بود و کلام نافذی داشت. او حتی آن‌هایی را که در این منطقه زندگی نمی‌کردند را هم به این مسجد دعوت می‌کرد. انقلابی دو آتیشه بود. به نوعی افراد متمول هم با او ارتباط داشتند.

آن‌ها هم از ساخت و ساز مسجد حمایت می‌کردند و هم از جلسات مسجد. روحانی‌نژاد اصلا یک دوره‌ای خودش کارگری هم می‌کرد. از آنجایی که روحانی کاروان بود یک روز خبر دادند که در عربستان سکته کرده و همان جا هم دفنش کردند.» و چقدر خادم الخمسه و باقی اهالی محل دل‌شان برای امام جماعت‌شان تنگ شده است.    

مرکز فعال کار‌های انقلابی

مسجد جوادالائمه (ع) درست است که به صورت رسمی سال ۱۳۵۸ افتتاح شده است، ولی از مساجد تاثیرگذار انقلابی شهر به شمار می‌رود. بقای انقلاب به مراتب از ایجاد آن هزینه‌برتر و زمان‌برتر است و بعد‌ها منشا خدمات پرباری برای جبهه و جنگ می‌شود و شهدای بسیاری از همین مسجد اعزام می‌شوند: «سپاه ناحیه پنج حمزه سید الشهدا (ع) حدود ۲۵ سال در زیرزمین مسجد حضور داشتند و فعالیت می‌کردند.

بعد از مدتی یکی دیگر از آقایان که حالا عمرش را به شما داده زمین کوچه پشت مسجد را خرید و آن را به مسجد اهدا کرد از طرف دیگر با کمک مردم قطعه زمینی دیگری که همان اطرف بود را خریداری کردیم. در واقع مسجد در سه طبقه منهای یک، منهای دو و منهای سه ساخته شده، ولی هنوز امکان استفاده از آن وجود ندارد که امیدواریم با تامین هزینه‌ها بتوانیم این سه طبقه را هم تمام کنیم.

واقعا اینجا تبدیل به یکی مراکز قدرتمند شهر شده بود. اعزام نیرو به جبهه، حفظ امنیت، برخورد با سارقان و کلی خدمات دیگر. از طرف دیگر فعالیت‌های عام‌المنفعه هم انجام می‌شد. یکی از این مراکز، خیریه‌ای بود که مادر شهید محسن جلیلیان متولیش بود.

ایشان برای افراد بی‌بضاعت و نوعروسانی که جهیزیه نداشتند فعالیت می‌کردند. ایشان و همسرشان هنوز در این محله زندگی می‌کنند. یکی دیگر از فعالیت‌های بزرگ مسجد مراسم استقبال از آزاده‌ها بود. یکی از باشکوه‌ترین استقبال‌ها را این مسجد برای آزاده‌ها برگزار کرد.»     

شخصیت‌های بزرگی اینجا سخنرانی داشتند

امام جماعت خوب می‌داند که متکلم وحده بودن همیشه هم جواب نمی‌دهد. اهالی مسجد هم دوست دارند سخن انقلابی را از زبان‌ها مختلف و با تفکرات متفاوت بشوند. این خوش‌فکری حاصل کارِ همان امام جماعت مرحوم و خوش‌ذوق مسجد است: «آقای روحانی‌نژاد به هر حال به خاطر ارتباطی که داشتند از شخصیت‌های بزرگی برای سخنرانی دعوت می‌کردند.

آقای مقدسی شیرازی اولین امام جمعه مشهد و آقای علیزاده عضو مجلس خبرگان رهبری بودند که به این مسجد آمدند و از مسائل روز صحبت می‌کردند. در واقع ایشان دشمن شماره تفکرات ارتجاعی بود و با آن مبارزه می‌کرد.

در این مسجد خشت‌های فرهنگی زیادی گذاشته شد که تا امروز ماندگار است. سالانه چیزی حدود ۱۰۰ جلسه عمومی در مسجد برگزار می‌شود؛ به خصوص در ایام ماه مبارک رمضان و اعیاد مذهبی دیگر. اما این وسط یکی از پرشورترین مراسمات ما نماز عید فطر است که ما دو چهارراه اطراف مسجد را می‌بندیم و مردم نماز عید سعید فطر را در همین خیابان امامت اقامه می‌کنیم.» 

* این گزارش پنج شنبه، ۲۰ بهمن ۹۴ در شماره ۱۸۱ شهرآرامحله منطقه ۱۱ چاپ شده است.