ورزشکار باستانی هرچه مسن‌تر، با ارج و قرب‌تر 
امانت کتاب، راهکار کتابفروش مشهدی برای گسترش کتابخوانی 
ورزشکار باستانی هرچه مسن‌تر، با ارج و قرب‌تر
او را عموم باستانی‌کاران می‌شناسند. محسن نادی‌یزدی، ساکن منطقه ۴ شهرداری است و از سال ۶۲ در منطقه طلاب مشهد، مرشد زورخانه بوده و ضرب نواخته و از ورزشکاران و تماشاگران ورزش زورخانه‌ای صلوات خواسته است.
مردی است با قامت نه‌چندان درشت و می‌گوید: زورخانه، مسجد دوم است و اضافه می‌کند: بقیه ورزش‌ها درپی تقویت جسم هستند، ولی برای ما تقویت روح در درجه اول است. نادی سن‌وسال مخاطبان ورزش باستانی را از دوره کودکی تا پایان عمر می‌داند.
او می‌گوید: برخلاف ورزش‌های دیگر که با کهن‌سال شدن باید کفش‌های ورزشی را بوسید و بر سر میخ آویزان کرد، در ورزش باستانی هرچقدر مسن‌تر شوید، جاافتاده‌تر و دارای رتبه بالاتر می‌شوید و جوان‌تر‌ها شما را به‌عنوان الگو نگاه می‌کنند.
با او گفت‌وگویی درباره منش پهلوانی، سابقه ورزشی منطقه طلاب و ورزش پهلوانی انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.
- چندساله بودید که وارد ورزش باستانی شدید؟
۱۶ سال داشتم که پایم به زورخانه و ورزش باستانی باز شد. از سال ۶۰ ورزش را شروع کردم. چند سال اول در مرحله آموزش بودم و در ادامه همراه با ورزش کردن، وارد جرگه مرشدی هم شدم. در باشگاه شهدا پیش از این چند سالی زیر دست استاد ترشیزی ضرب می‌گرفتم.
الآن مرشد باشگاه ورزشی شهیداحمدی در منطقه طلاب هستم؛ باشگاهی در خیابان المهدی واقع در مجتمع ورزشی قدس. از سال ۷۲ در این باشگاه هستم.
- از چه اشعار و محتوایی در هنگام ضرب زدن استفاده می‌کنید؟
پیش از این بیشتر اشعار در مدح مولا امیرالمؤمنین (ع) بود. الآن هم همان است، اما از اشعار به‌روزتری نیز استفاده می‌کنیم، ولی درمجموع هدفمان یا ترغیب ورزشکاران به سخت‌کوشی است یا مدح مولا.
- بهترین شعر‌های که دوست دارید؟
شعر‌های زیادی دارم؛ به‌عنوان نمونه:
دانی که چرا خدا تو را داده دو دست؟ / من معتقدم که اندر آن حکمتی هست// با یک دست به کار خویش پردازی/ با دست دگر ز دیگران، گیری دست
یا می‌توانم به این نمونه اشاره کنم:ای شاه نجف! من بنده دربار تو هستم/ من عاشق دل‌خسته دیدار تو هستم// مجنون تو گردیده، گرفتار تو هستم/ هیچم نبود لیک خریدار تو هستم// من از می‌و پیمانه و صهبای تو مستم/ سردار و علمدار وفادار تو هستم
هر کتاب و شعری که به دستم برسد، آن را مطالعه می‌کنم و اگر از نظر مضمون و فرم، مناسبِ خوانش در زورخانه باشد، از آن استفاده می‌کنم.
-از اشعاری که جنبه حماسی دارد، هم بهره می‌برید؟
بله؛ هم از سروده‌های حکیم سخن، فردوسی نامدار و هم شعر‌های جدیدی که در همان حال‌وهواست. مانند این شعر:
به نام خداوند آیین مهر/ به یزدان ماه و کیان و سپهر// به این گود و میدان که دارد نشان از علی/ بگو از دل و جان علی یا علی// به ورزش ز رسم کهن یاد کن/ ز مردی و مردانگی یاد کن// تو راه فتوت بگیر از علی/ تو دل شاد کن پوریای ولی// به نام خدا ورزش آغاز کن/ به سرپنجه مرشدت، ناز کن
- در باشگاه چند ورزشکار زیر دست شما هستند؟
این‌گونه نیست که تنها مرشد ورزشگاه من باشم. جمعی از مرشد‌ها هستیم که صبح‌ها و شب‌ها ضرب می‌زنیم. باشگاه معمولا حدود ۱۰۰ ورزشکار دارد که البته گاهی عده‌ای می‌روند و عده‌ای هم در ادامه اضافه می‌شوند.
- درمورد آیین زورخانه‌ای توضیح دهید؟
در این ورزش آیین‌ها و رسوم متعددی است، اما شاید محور همه‌اش این نکته باشد که ورزشکار باید فردی متواضع و افتاده باشد و خصوصا دربرابر عموم مردم اهل گردن‌کشی نباشد و مدافع حقوق ضعیفان باشد. همان اولی که می‌خواهید وارد زورخانه شوید، با دربی کوتاهی مواجه می‌شوید.
همین‌جا پند و حکمتی در کار است که متضمن این مطلب است که فرد باید اهل افتادگی باشد و فکر نکند، چون زورمند است و به حرکات جنگاوری مشغول، پس اجازه دارد گردن‌کشی و طغیان کند. گود زورخانه هم از سطح زمین پایین‌تر است و همین نکته را می‌گوید که ورزشکار از همه حضار در زورخانه پایین‌تر و متواضع‌تر است.
از بزرگان و استادان پیش‌کسوت خودم آموخته‌ام که اول باید اهل سخا باشیم؛ یعنی اهل بخشش به دیگران. دوم باید در وادی صفا قدم بنهیم؛ یعنی شیوه تعاملمان با مردم براساس مهربانی باشد. آیین سوم هم وفاست؛ یعنی به قولی که به خدا و مردم می‌دهیم، پایدار باشیم. مرام و مسلک پهلوانی همین نکته‌هاست.
- چه نکاتی را به ورزشکارانی که تازه در وادی ورزش باستانی گام می‌نهند، یادآوری می‌کنید؟
می‌گوییم ورزش برای تقویت جسم است. تقویت جسم برای تقویت روح است و تقویت روح با هدف تقویت ایمان انجام می‌پذیرد. ایمان هم نقش اصلی در تکمیل انسانیت و جوانمردی دارد.
- چه ارزیابی‌ای از وضعیت ورزش باستانی دارید؟
خوب است. جوان‌ها استقبال می‌کنند، اما نکته اصلی آن است که نهاد‌ها و ارگان‌هایی که توانایی دارند، پشتیبانی چندانی از این ورزش نمی‌کنند. معمولا همه هزینه‌ها برعهده افرادی است که نقشی در این ورزش دارند و براساس میل باطنی‌شان در این رشته هزینه می‌کنند.
اگر اجازه داشته باشم، از حاج‌حمید نوذری، مدیر باشگاه، در اینجا یادی کنم که واقعاً در حکم شمع و چراغی هستند که باشگاه را روشن و روی پا نگه می‌دارد. تامین مخارج و هماهنگی با دستگاه‌های مربوط را ایشان
انجام می‌دهند.
- تنها گود منطقه طلاب همین باشگاهی است که شما در آن مرشد هستید؟
بله. گود دیگری هم که در آن ورزش باستانی برگزار می‌شود، متعلق به شهرداری است و در محدوده پنجراه پایین‌خیابان واقع شده است.
- هزینه این ورزش به‌صورت ماهیانه چقدر است؟
هزینه‌ها خوشبختانه برای ورزشکاران این رشته بسیار جزئی است. باشگاه ما هر ماه تنها ۲۰ هزار تومان از هر ورزشکار بابت شهریه دریافت می‌کند. لباس این ورزش هم نهایت کمتر از ۱۰۰ هزار تومان است و با آن می‌توان سال‌ها ورزش کرد.
- درمورد ادوات ورزش باستانی بگویید؟
خوشبختانه همه وسایل ورزشی این رشته را در باشگاه داریم. از لحاظ پیشینه هم باید بگویم که وسایل ورزشی در این رشته متناسب جنگاوری و مبارزات قدیمی طراحی شده و هرکدام یا عیناً یا تقریباً در جنگ‌های گذشته نقش داشته است. کباده و سنگ و میل و تخته شنا همه در این بخش است. سابقه این ورزش به قبل از اسلام برمی‌گردد.
- به نظرم چرخ زدن از مهیج‌ترین حرکاتی است که باستانی‌کاران به آن می‌پردازند. در این‌باره توضیح دهید؟
درست است. مواردی بوده است که ورزشکار باستانی تا ۴ یا ۵ دقیقه چرخ زده است و من ضرب زده‌ام و همه حیران شده‌اند؛ البته این حرکت خیلی سخت است. نکته این است که تمرین زیاد باعث می‌شود زردآب و سرگیجه فرد از بین می‌رود. مرور زمان و استمرار، این توانایی را به فرد می‌دهد که چرخش‌های طولانی‌تری داشته باشد.
- از چه سنی می‌توان وارد ورزش باستانی شد؟
همین الآن از بچه‌های ۸ تا ۱۰ سال به گود می‌آیند و تا مردان هشتادساله هم جزو ورزشکاران باشگاه خودمان هستند. حد نهایی هم ندارد. خوشبختانه محدودیت سنی در این رشته وجود ندارد. برخلاف ورزش‌های دیگر در ورزش باستانی هرچقدر سنتان افزایش یابد، نه‌تن‌ها از گود تمرینات و مسابقات دور نمی‌مانید، بلکه قدر و عزت‌تان هم بیشتر می‌شود و همه ورزشکاران احترام بیشتری به شما می‌گذارند.
- می‌دانم که در این رشته احترامات و رتبه‌بندی‌هایی وجود دارد. لطفاً در این‌باره توضیح بدهید؟
با‌توجه‌به به امتیاز و جایگاهی که فرد در رشته باستانی دارد، در باشگاه رزمی احترامات ویژه‌ای برایش قائل می‌شوند. پایین‌ترین آن منکری نام دارد. بعد از یک سال ورزش کردن به هنگام چرخ زدن، مرشد برای ورزشکار منکری می‌فرستد (مرشد می‌گوید بر منکر علی لعنت و دیگران می‌گویند بیش باد) در مراحل بعدی تبدیل به صلوات و ضرب و زنگ می‌شود.
بالاترین درجه هم برای فرد در این رشته این‌گونه است که ورزشکار وقتی پا به زورخانه می‌گذارد، هم برای او صلوات می‌فرستند و هم زنگ می‌زنند و هم ضرب می‌نوازند که البته افراد کمی به این مرحله والا می‌رسند.
سید بودن و داشتن مقام در مسابقات هم بر کسب کردن رتبه قبل از زمان موعود تأثیر می‌گذارد. بعد از کسب رتبه جدید در رشته باستانی، امتیازات رتبه قبل ورزشکار نیز برای وی به‌حساب می‌آید که جزئیاتی دارد و برای هر فرد، احکامی رسمی منتشر و به زورخانه‌های کشور ابلاغ می‌شود.
- درباره کشتی زورخانه‌ای توضیح دهید؟
به‌صورت کلی می‌توان گفت کُشتی زورخانه‌ای از ورزش باستانی، حذف و به ورزشی مستقل تبدیل شده است و امروز به دو صورت آزاد و فرنگی و گاه در روستا‌ها به‌صورت چوخه برگزار می‌شود.
- مطمئناً سال‌ها مرشدی کردن خاطره‌انگیز بوده است؟
وقتی ورزشکاری را سال‌ها در باشگاه می‌بینم و حس می‌کنم به‌خاطر اینکه مرشدش بوده‌ام، توانسته است در این کار ارتقا یابد، خوشحال می‌شوم. باور کنید گود زورخانه شفا می‌دهد؛ البته باید آمادگی دریافت این موهبت در فرد باشد.
یکی از ورزشکارانمان ناراحتی مغزی پیدا کرده بود و تقریباً امیدی به بهبودش نبود. به‌خاطر عنایتی که همه ورزشکاران به او داشتند و به‌علت حضورش در زورخانه و توسلاتی که برایش انجام شد، خوشبختانه حالش بهتر شد.
نمونه‌های مختلفی از این دست وجود داشته است. به هر حال اعتقاد ما این است که زورخانه مسجد دوم ورزشکار است. مرشد پیری هم داشتیم که استاد درانیان نام داشتند. چند تا ضرب از روستا‌های اطراف سبزوار تهیه کردم و بهترینش را برای استاد درانیان بردم.
روزی به ما مراجعه شد برای افتتاح زورخانه‌ای نو. خبردار هم شده بودیم که باشگاه ضرب ندارد. من دیدم که مرحوم درانیان همان ضرب را در نهایت سخاوت به آن‌ها تقدیم کرد. از او دلیل کارش را پرسیدم. گفت: همه عمر در این زورخانه‌ها یاعلی گفتیم.
اگر یکی از آن‌ها را امام جواب دهد، برای دنیا و آخرت ما بس است. چون باشگاهشان به نام مولا نام‌گذاری شده بود، خواستم ضربی در آن باشد که من به آن‌ها داده‌ام و بعد از من هم نام مولا با این ضرب به عظمت برده شود.
- در بین ورزشکاران زورخانه چه ارتباط‌های اجتماعی برقرار است؟
همه هوای هم را دارند. هرکدام اگر تعزیه یا عروسی داشته باشند، همه دوستان همت و در مجلس شرکت می‌کنند. همچنین بی‌آنکه کسی بفهمد، بزرگ‌تر‌هایی که از لحاظ مالی تمکن دارند، به افرادی که ممکن است در بخشی از زندگی‌شان مشکل مالی به‌وجود آمده باشد، کمک می‌کنند که این روحیه در بین باستانی‌کار‌های این باشگاه و دیگر باشگاه‌ها وجود دارد. بزرگان باشگاه‌ها حتی در محلات مختلف، نقش صلح‌آفرینی بین افراد را دارند.
- چه کمبود‌هایی دارید؟
باشگاه باستانی کم‌هزینه است و خواسته‌هایش کم است. تنها نیاز به تشک داریم؛ چون تشک فعلی مستعمل شده است و در این بخش کمبود داریم.ای کاش خیرانی پیدا شوند و این مسئله را حل کنند!
این گزارش یکشنبه ۱۰ تیر سال ۱۳۹۷ در شماره ۲۹۸ شهرآرامحله منطقه ۴ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
