قراربچه‌ها در پناهِ مسجد حضرت فاطمه‌الزهرا(س) 
درمان و آموزش در کوچه شهیدقرنی۴۱ 
قراربچه‌ها در پناهِ مسجد حضرت فاطمه‌الزهرا(س)
خلاف خیلی از مسجد‌ها که این روز‌ها پناهگاه سالخورده‌ها شده‌اند، در مسجد حضرت فاطمه‌الزهرا(س)، تعداد کودکان، نوجوانان و جوانان در برنامه‌های مختلف چندبرابر بزرگ‌تر‌هاست. برنامه‌هایی که با تکیه بر بازی و تفریح به آنها مهارت می‌آموزد.
در همه تصویر‌های کانال ۳ هزارنفری‌شان، ده‌ها کودک و نوجوان شوخ‌وشنگ دیده می‌شود. از این فضای مجازی که عبور می‌کنیم و خودمان را درمیان کوچه‌های خیابان طبرسی‌شمالی به مسجد حضرت فاطمه‌الزهرا (س) می‌رسانیم، تمام آن انرژی دیجیتال با دیدن کودکان و نوجوانانی که مسجد را پر کرده‌اند، واقعی‌تر می‌شود. خلاف خیلی از مسجد‌ها که این روز‌ها پناهگاه آرام سالخورده‌ها شده‌اند، اینجا داستان چیز دیگری است. در این مسجد، تعداد کودکان، نوجوانان و جوانان در برنامه‌های مختلف چندبرابر بزرگترها و سالخورده‌هاست. برنامه‌هایی که با تکیه بر بازی و تفریح به آنها مهارت می‌آموزد، ایمانشان را تقویت می‌کند، سرگرمشان می‌کند و راه درست زندگی را می‌آموزد.
البته این پویایی اتفاقی نیست؛ بلکه حاصل مدیریت دلسوزانه امام جماعتی است که فراتر از نگاه سنتی، مسیری را طراحی کرده تا مسجد را به قطب جذب جوانان و نوجوانان تبدیل کند. روش اصلی حجت‌الاسلام والمسلمین غلامحسین محمدزاده در این راه، توجه به خواست و نیاز این گروه سنی و برآورده‌کردنش در مسجد است.
او همچون پدر در‌کنار آموزش آنها، خودش بازی طراحی می‌کند و بیشتر اوقات هم‌بازی‌شان می‌شود. برای آنکه حال و هوایشان را عوض کند، آنها را ماهیانه به تفریح می‌برد و سالی هم چندبار چمدانش را می‌بندد و با این بچه‌ها و خانواده‌هایشان راهی سفر می‌شود. همین نگاه و سیستم تشویقی‌اش برای بچه‌مسجدی‌ها باعث شده است حضور در مسجد برای آنها نه یک وظیفه، بلکه یک فرصت هیجان‌انگیز باشد.
نوجوانان محور مسجدند
حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمدزاده پانزده‌سال از عمر چهل و‌شش‌ساله خود را در مسجد حضرت‌فاطمه‌الزهرا(س) محله طبرسی‌شمالی گذرانده است و همچنان دوست دارد در این مسجد و بین مردم این محله باشد.
خوب به یاد دارد که سال ۱۳۹۰ مردم محله از او خواستند که در این مسجد امام جماعت شود و کار‌های فرهنگی و مذهبی را به دست بگیرد. او با گریزی به پانزده‌سال قبل و اتفاقی که حضورش را در این مسجد رقم زد، چنین تعریف می‌کند: آن زمان به‌صورت موقت در ماه‌های رمضان و محرم برای چند برنامه مذهبی به این مسجد در ده‌متری امینی می‌آمدم و در محله هم رفت‌وآمد داشتم.
متأسفانه در محله بین نوجوان‌ها و جوان‌ها مسائل دینی کم‌رنگ بود و از طرف دیگر حتی در مناسبت‌های مهم مسجد فعال نبود. خوب به یاد دارم که شب شهادت امام‌صادق (ع) به مسجد آمدم و هیچ چیزی از شهادت این امام عزیز و مناسبت آن شب حتی پشت تریبون گفته نشد!
آن‌طورکه او می‌گوید، چون امام‌جماعت مسجد هم خیلی پیر بود، فقط برای برپایی نماز جماعت می‌آمد و حضور دیگری نداشت. به‌این‌ترتیب با پیشنهاد اهالی، او امام‌جماعت‌شدن در مسجد حضرت فاطمه‌الزهرا (س) در خیابان طباطبایی را قبول کرد. حتی خانه‌اش را به این محله آورد تا هم مردم را بهتر بشناسد و هم در مسجد بیشتر حضور داشته باشد.
محمدزاده می‌گوید: از روز اول تصمیم گرفتم نگاه سنتی را کنار بگذارم و کاری کنم کنار بزرگترها حضور نوجوان و جوان‌ها در این مسجد، پررنگ‌تر شود. برای همین شعار «مسجد خدمت‌رسان نوجوان‌محور» را روی مسجد گذاشتم و خدارا شکر دومین نسل نوجوان‌ها را هم با همین شعار در مسجد داریم.
تداوم، رمز اثرگذاری است
از اهمیت کار برای نوجوان و جوان در نگاه حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمدزاده همین بس که حتی تدریس در دانشگاه را کنار گذاشته است تا بیشتر در‌کنار این بچه‌ها در مسجد باشد؛ «اعتقادم بر این است که آدم می‌تواند در جایی مؤثر واقع شود که در آنجا دوام داشته باشد و بماند و کارش را ادامه دهد. چون می‌خواستم برای نوجوانان و جوانان مسجدی کار کنم و اثر این کار نیاز به گذشت زمان دارد، هم مسجد را در این پانزده‌سال عوض نکردم و هم خدمت را در درجه اول در این مسجد قرار دادم.»
او نخستین کارش را برای جذب کودکان، نوجوانان و جوانان در این مسجد با برنامه قرآنی نور بشارت آغاز کرد و به‌مرور بخش‌های مختلف را که مورداستقبال این گروه سنی باشد، اضافه کرد. حالا برای بیش‌از صددانش‌آموز دختر و پسر برنامه‌های مختلف معارفی، خانواده، هنری و مهارتی، شهروندی، قرآنی، اعتقادی، اخلاقی، احکام و... برگزار می‌کند که همیشه پرمخاطب است.
تفریح و سرگرمی در‌کنار آموزش
در دنیای متفاوت امروز نوجوان‌ها و جوان‌ها، اینکه بتوان تعداد زیادی از آنها را جذب مسجد کرد و از آن مهم‌تر، در این محیط فعال نگه‌داشت، کار آسانی نیست. اما محمدزاده باتوجه ویژه به نیاز‌های این گروه سنی توانسته است در این سال‌ها در این زمینه موفق عمل کند.
از روز اول تصمیم گرفتم نگاه سنتی را کنار بگذارم و کاری کنم کنار بزرگترها حضور نوجوان و جوان‌ها در این مسجد، پررنگ‌تر شود
خودش با اشاره‌به وسایل بازی که در مسجد مهیا شده است، می‌گوید: کودک، نوجوان و جوان دلش می‌خواهد نیازش پاسخ داده شود. من از همین بهره گرفتم و نیاز این گروه سنی به سرگرمی و تفریح را در مسجد فراهم کردم. سال‌ها قبل ابتدا تجهیز مسجد به وسایل ورزش و بازی را در اولویت قرار دادم؛ مثلا آن زمان وسایل تنیس روی میز و مشابه آن را آوردم. حالا دیگر این موارد جواب نمی‌دهد و بازی و ورزش‌هایی همچون دارت، تیراندازی با تیروکمان، بازی‌های فکری و... را برای بچه‌مسجدی‌ها فراهم کرده‌ام. علاوه‌بر‌این زمین چمن برای فوتبال اجاره کرده‌ایم.
در‌کنار این موارد که دائمی است، رفتن به استخر و سینما هم انجام می‌شود. یعنی براساس نظر و خواست خود بچه‌ها هر چند هفته یک‌بار یا با آنها تنی به آب می‌زنیم یا باهم در سینما فیلم می‌بینیم. حتی شهربازی می‌رویم و کلی انرژی می‌سوزانیم.
آن‌طورکه او می‌گوید، این برنامه‌های تفریحی و سرگرمی بازوی قدرتی او در پیشبرد برنامه‌های آموزشی، اجتماعی و فرهنگی مسجد است؛ «قرار من با بچه‌های مسجدی همین است. کسانی که از کلاس‌های مسجد بهره می‌برند، رایگان می‌توانند تفریح کنند. البته گاهی هم هزینه گرفته می‌شود، مثل رفتن به استخر که آن‌هم مبلغش کم است.»
اردوها اهالی محله را به هم نزدیک کرده است
از کلاس‌هایی که محمدزاده سال‌هاست برای گروه کودک، نوجوان و جوان در مسجد طراحی کرده، کلاس «مهر و ایمان» است که مخاطب بسیاری دارد. این کلاس پنجشنبه‌ها با حضور مربی‌های خانم و آقا در مسجد برگزار می‌شود و در خلال آن اعضا اخلاق می‌آموزند، احکام متناسب با سنشان را یاد می‌گیرند و روی اعتقادات آنها کار می‌شود. مخاطب این کلاس‌ها نورچشمی‌های این مسجد هستند. کسی که در این کلاس‌ها حضور دارد، رایگان به اردو برده می‌شود. در تفریح‌های پولی، کمترین هزینه را می‌دهد و تشویق‌های خوبی شامل حالش می‌شود.
محمدزاده می‌گوید: از چندسال قبل برگزاری اردو‌های زیارتی و سیاحتی را هم با همراهی هیئت‌امنا آغاز کردیم که تشویقی هم برای خانواده‌ها باشد که فرزندانشان را به مسجد می‌فرستند و هم باعث نشاط خانواده‌ها شود. این اردوها از یک تا ده‌روزه است. اردو‌های یک‌روزه بیشتر تشویقی است؛ یعنی نوجوان و جوانی که در کلاس‌ها فعال بوده است، مسئولیتش را در مسجد درست انجام داده و... بدون پرداخت هزینه با همراهی خانواده‌اش راهی اردو می‌شود.
این اردوها به شهر‌های نزدیک برپا می‌شود. اردو‌های چند‌روزه هم خانوادگی است و زیرنظر مسجد با کمترین مبلغ برگزار می‌شود. اولویت ثبت‌نام در این اردوها که مخاطب زیادی دارد و حتی از مناطق آزادشهر و قاسم‌آباد و شهر‌هایی مثل نیشابور برای حضور در آن تماس می‌گیرند، با بچه‌مسجدی‌هاست. اول آنها ثبت‌نام می‌شوند؛ اگر ظرفیت خالی بماند، دیگران فرصت شرکت در اردو را دارند.
به گفته این فعال فرهنگی، با همین اردو‌های سالانه، بچه‌مسجدی‌ها با خانواده‌هایشان به مدت یک هفته تا ده‌روز به شهر‌های شیراز، یزد، قم، اصفهان، کاشان، تهران، طبس، فردوس و شمال رفته‌اند.
محمدزاده و همسرش، زهرا ایمانی‌کیا در همه این سفر‌ها همراه بچه‌مسجدی‌ها هستند؛ زهراخانم در کار‌ها از آشپزی گرفته تا تهیه و آماده‌سازی وسایل اردو کمک‌حال بقیه می‌شود تا کم‌وکسری حس نشود.
محمدزاده می‌گوید: این اردوها اول زیارتی بعد سیاحتی هستند. برای همین با هم‌فکری مکان‌هایی را انتخاب می‌کنیم که حال‌وهوای معنوی هم داشته باشد. مثلا اگر شیراز می‌رویم، اول شاه‌چراغ را زیارت می‌کنیم بعد جا‌های دیدنی شهر را می‌بینیم. البته در این اردوها آموزش فراموش نمی‌شود و در خلال نماز‌ها که همه به جماعت خوانده می‌شود، نکات اخلاقی، مذهبی، اجتماعی و... هم بیان می‌شود.
طبق گفته‌های او این سفر‌ها باعث شده است خانواده‌های ساکن محله طبرسی شمالی بیشتر یکدیگر را بشناسند و روابطی نزدیک و عمیق باهم پیدا کنند.
معجزه مسئولیت پذیری
محمدزاده می‌گوید:، چون شرط استفاده از تفریحات و سرگرمی‌ها حضور در برنامه‌های مسجد است، شاید بچه‌ای ابتدا به بهانه استفاده از این تشویق‌ها وارد کلاس‌ها شود، اما در ادامه مسیر برای ماندگارشدنشان در مسجد به آنها مسئولیت می‌دهم. شاید باورتان نشود که همین دیده‌شدن در سن حساس آنها چه معجزه‌ای می‌کند؛ مثلا گروهی از آنها را مسئول انتظامات مسجد می‌کنم، گروهی را مسئول ثبت‌نام اردوها، تعدادی را کارشناس کار‌های حسابداری و....
خلاقیت‌های امروزی
تشویق، سرگرمی و تفریح در‌کنار آموزش فقط بخشی از کار محمدزاده است. او خلاقیت‌های دیگری هم برای ماندگاری این گروه در مسجد دارد. به‌عنوان نمونه، خودش کلاس‌های آموزشی طراحی بازی را گذرانده است و برای گروهی که دور خودش جمع کرده بازی طراحی می‌کند. این روز‌ها که دهه فاطمیه است، بازی‌ای نوجوان و جوان‌پسند به نام «عملیات افشا» طراحی کرده است که درقالب آن بچه‌ها با چرایی تنهاماندن حضرت‌علی (ع) آشنا می‌شوند.
کسانی که از کلاس‌های مسجد بهره می‌برند، رایگان می‌توانند تفریح کنند. گاهی هم هزینه گرفته می‌شود، مثل رفتن به استخر
همچنین در مسجد پرده‌خوانی می‌کند؛ مثلا در این ایام پرده‌ای را با هشت‌تصویر مهم از زندگی حضرت‌فاطمه (س) چاپ کرده است و بعداز نماز جماعت به سبک قدیم از روی پرده توضیح می‌دهد.
مسیری که تشویق‌های مادر رقم زد
غلامحسین محمدزاده نوجوان بود که سر از حوزه علمیه درآورد. البته پشت‌سر این قدم‌ها تشویق‌های مادری بود که دوست داشت پسرش را در لباس طلبگی ببیند.
خودش گریزی به سال‌های زندگی‌اش در تربت حیدریه می‌زند و می‌گوید: درست در دوران راهنمایی بود که معلم ادبیات از هر دانش‌آموزی علایق شغلی‌اش را پرسید. به من که رسید و از علاقه و استعدادم در درس ادبیات و عربی هم باخبر بود، گفت: «طلبه‌شدن هم خوب است.»
این اولین جرقه‌ای بود که معلمم در ذهن من روشن کرد. آن روز حرف‌های معلم را به مادرم گفتم. بعد از آن شاید من توصیه‌اش را فراموش کردم، اما مادرم فراموش نکرد. این شد که با تشویق‌های مرحوم مادرم سال۱۳۷۴ درست در پانزده‌سالگی وارد حوزه علمیه شهرمان، تربت حیدریه شدم. شاید باورتان نشود؛ آن‌قدر مادرم خوشحال بود که باوجود مضیقه مالی زندگی‌مان، اوایل به‌سختی پول جمع کرد و شش‌جلد کتاب اصول کافی را برایم خرید.
محمدزاده بعد از سه‌سال تحصیل در حوزه علمیه تربت‌حیدریه، بقیه تحصیل خود را در مدرسه‌های علمیه مشهد ادامه داد. معلم ادبیات دوران راهنمایی‌اش در استعداد ادبیات او اشتباه نکرده بود. استعداد و علاقه‌ای که باعث شد او با تبحر در این درس‌ها، از سال پنجم حوزه شروع به تدریس ادبیات عرب کند. حالا بیست‌سالی است که استاد حوزه است و در مدرسه علمیه سلیمانیه و علی‌بن‌ابی‌طالب (ع) مشهد ادبیات عرب را به طلبه‌ها درس می‌دهد.
اینجا اولویت با نوجوان و جوانان است
فاطمه ولی‌زاده سیزده‌ساله، چهارسالی است که در کلاس‌های مسجد حضور فعالی دارد. به گفته مادرش، عذرا تیغ‌بند، این کلاس‌ها باعث شده است حتی نوع حرف‌زدن و برخورد فاطمه تغییر کند و کامل‌تر شود.
فاطمه درباره احترامی که امام جماعت مسجد به دختر‌ها می‌گذارد، می‌گوید: خوش‌اخلاقی او با دختر‌های مسجدی مثال‌زدنی است. حاج‌آقا نه‌تنها خودش احترام نوجوان و جوان را نگه می‌دارد، بلکه توصیه‌اش به بزرگترها نیز همین است. اجازه می‌دهد در مسجد خوش بگذرانیم و ما هم حرفی برای گفتن داشته باشیم. به خیلی از ما بچه‌مسجدی‌ها مسئولیتی داده است و احساس مفیدبودن می‌کنیم؛ مثلا من مسئول انتظامات مراسم مختلف هستم یا در برنامه‌های مسجد مجریگری می‌کنم.
خوش‌قول است یعنی اگر قولی به بچه مسجدی‌ها بدهد، حتما عمل می‌کند و در عین جدی‌بودن مهربان است
به گفته او اهمیت‌دادن به نوجوان و جوان در‌کنار استفاده از تشویق‌ها و سرگرمی‌های خوب، گروه بزرگی از دانش‌آموزان را در مسجد گرد هم آورده‌است.
موفقیت با پیگیری زیاد
علیرضا صیادی که این روز‌ها طلبه شده است و به‌صورت جهادی، تدریس بخشی از کلاس‌های مسجد را برعهده دارد، روزی خودش مخاطب همین کلاس‌ها بوده است. می‌گوید: نوجوانان و جوان‌ها یک بار هم که شده به مسجد می‌روند؛ اگر محیط آنجا جذبشان کند، می‌مانند وگرنه، جذب محیط دیگری می‌شوند. این وسط هنر امام‌جماعت است که مسجد را برای آنها جذاب کند. البته در این راه برنامه جذاب هم زیاد است، اما اجرای آنها حوصله و پیگیری می‌خواهد. نقطه قوت حاج‌آقا محمدزاده هم در همین است. اصلا سرش درد می‌کند برای همین‌ها. به شدت پیگیر است. بار‌ها دیده‌ام چطور پیگیر اجرای مراسم و پیداکردن بانی برای برنامه هاست.
خیلی‌ها بعد از چندبار پیگیری دلسرد می‌شوند و رها می‌کنند، اما او بعداز پانزده‌سال دلسرد نشده است و همچنان برای بچه‌مسجدی‌ها برنامه‌های مختلف می‌چیند. خوش‌قول است یعنی اگر قولی به بچه مسجدی‌ها بدهد، حتما عمل می‌کند. در عین جدی‌بودن مهربان است. همین ویژگی‌های او و خلاقیت‌های متنوعش باعث شده است مسجد در‌کنار بزرگترها، گروه بزرگی متشکل از نوجوان‌ها و جوان‌ها داشته باشد.
* این گزارش یکشنبه ۲۴ آبان‌ماه ۱۴۰۵ در شماره ۶۸۷ شهرآرامحله منطقه ۳ و ۴ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
