الهام سپهری کتابخانه فرهنگسرای ترافیک را احیا کرد 
حکایت ۲۵ سال نوحهخوانی حاج عباس حنجره طلایی 
الهام سپهری کتابخانه فرهنگسرای ترافیک را احیا کرد
دو سال پیش، کتابخانه فرهنگسرای ترافیک، فضایی بود غرق در سکوت و گرد‌و‌غبار فراموشی. اما ورود الهام سپهری مانند تابیدن نور به اتاقی تاریک بود. او نه‌تنها کتاب‌ها را احیا کرد، بلکه با حضور خود، روح فرهنگی را به محله بازگرداند.
برخی با کلمات زندگی می‌کنند و برخی با کلمات زندگی می‌بخشند. الهام سپهری، بانویی از محله دانشجو، از همان روز‌های نخست دانشجویی با نگاهی متفاوت به رشته کتابداری نگریست؛ نگاهی که در کتابخانه مرکزی حرم مطهر از دل فعالیت‌های داوطلبانه و عشق به واژه‌ها از‌سوی دانشجوی رشته کتابداری جوانه زد. او تنها به‌دنبال نظم‌دادن به کتاب‌ها نبود، بلکه روح فرهنگی را در میان برگه‌های کتاب جست‌و‌جو می‌کرد.
دو سال پیش، کتابخانه فرهنگسرای ترافیک، فضایی بود غرق در سکوت و گرد‌و‌غبار فراموشی.، اما ورود سپهری مانند تابیدن نور به اتاقی تاریک بود. او با تکیه بر دانش و شور وصف‌ناپذیرش، این فضای متروک را از خاکستر فراموشی بیرون کشید و دوباره به جریان انداخت.
امروز این کتابخانه پناهگاهی است برای حافظ خوان‌ها، شاهنامه‌خوان‌ها، علاقه‌مندان به کتاب و نقد کتاب و کودکان و نوجوانانی که در میان برنامه‌های این بانوی دغدغه‌مند، معنای خواندن را دوباره کشف می‌کنند. او نه‌تنها کتاب‌ها را احیا کرد، بلکه با حضور خود، روح فرهنگی را به محله بازگرداند.
جوانه‌زدن دوباره شور کتابداری در زمستان
همه‌چیز از دورانی شروع شد که کتابداری در جامعه ما نه یک تخصص که واژه‌ای غریب و برای خیلی‌ها ناآشنا بود. سپهری، فارغ‌التحصیل رشته کتابداری سال۸۳ در روزگاری وارد این مسیر شد که برای اثبات اعتبار رشته‌اش ناگزیر بود از مسیر‌های سخت عبور کند. او دوره‌های کارورزی متعددی را در کتابخانه‌های حرم مطهر و دانشگاه فردوسی سپری کرد تا از دل این ناشناخته‌ها، تجربیات حرفه‌ای کسب کند.
سال‌ها حضور او در کتابخانه‌های پرتردد دانشگاه فردوسی و آستان قدس رضوی، تنها برای کسب تجربه و درک عمیق از این حرفه بود.، اما تقدیر او را برای دو دهه از این فضای پر از سکوت و تفکر دور کرد. ازدواج و تغییر مسیر زندگی، فصل جدیدی در زندگی او رقم زد که گویی پیوندش با بوی کاغذ و کتاب، کمرنگ‌تر شده بود. تا اینکه دی ماه سال۱۴۰۳ وقتی برای حضور در کلاس‌های هنری به فرهنگسرای ترافیک رفته بود، در‌میان جمعیت پرشور آنجا، جرقه‌ای در ذهنش روشن شد. با مشاهده تعداد زیاد مراجعان، از نوجوانان پرتحرک گرفته تا جوانان و میان‌سالان، اندیشه راهاندازی کتابخانه‌ای کوچک در دل فرهنگ‌سرا به سرش افتاد.
سپهری در‌حالی‌که برق شادی از مرور خاطرات آن روز‌ها به‌خوبی در چشمانش دیده می‌شود، با ذوق تعریف می‌کند: حضور آن جمعیت در هوای سرد زمستان، فرصتی بود برای آشتی‌دادن دوباره این نسل با کتاب و من این مهم را رسالت خود می‌دانستم.
درِ بسته‌ای که باز شد
تلألؤ نوازشگر نور خورشید بر تن قفسه‌های چوبی، آرامش عجیبی به فضا بخشیده است. نگاه الهام روی قفسه کتاب‌های انگیزشی و روان‌شناسی خیره مانده است. آن‌طور که تعریف می‌کند مدت‌ها بود که به‌دنبال راهی برای گفت‌و‌گو با مسئولان فرهنگ‌سرا و راهاندازی مجدد کتابخانه‌ای در این مکان فرهنگی بود. یک روز غروب در انتهای راهرو فرهنگ‌سرا، چشمش به اتاقی افتاد با درِ نیمه‌باز.
تعریف می‌کند: چیزی که می‌دیدم، برایم باورکردنی نبود. اتاقی پر از کتاب. یک کتابخانه کوچک با کتاب‌های درهم‌و‌بر‌هم و خاک‌گرفته و به‌تار‌عنکبوت‌نشسته. نمی‌دانید با چه هیجانی خودم را به اتاق مدیریت رساندم. خودم را معرفی کردم. گفتم کتابداری خوانده‌ام. گفتم حیف است با این ظرفیت خوب و این تعداد زیاد مراجعه‌کننده، درِ کتابخانه بسته باشد. خواهش کردم فقط یک هفته به من مهلت دهند تا کتاب‌ها را مرتب کنم و گرد‌و‌خاکشان را بگیرم.
او فقط یک هفته زمان خواسته بود، اما زدودن گر‌دو‌خاک و مرتب‌کردن کتاب‌ها براساس اصول کتابداری حدود یک ماه تمام زمان برد. یک ماه پر از خستگی،، اما لبریز از عشق. سرانجام درِ سرای خاموش کتاب دوباره به روی علاقه‌مندان باز شد.
کشاندن همه نسل‌ها به کتابخانه
با اینکه تا ساعت۱۰ و شروع کار کتابخانه نیم‌ساعتی مانده است، هر چند‌دقیقه درِ کتابخانه باز می‌شود و یکی برای بردن کتاب یا دادن کتاب امانتی‌اش وارد می‌شد. اگر الهام سپهری نبود، ذوق این کتاب‌خوان‌ها چه می‌شد؟ بانوی عاشق کتاب با خوش‌رویی جواب آنها را می‌دهد.
گفتم حیف است با این ظرفیت خوب و این تعداد زیاد مراجعه‌کننده، درِ کتابخانه بسته باشد. خواهش کردم فقط یک هفته به من مهلت دهند
او در ادامه از دی‌ماه۱۴۰۳ می‌گوید که برای نخستین بار قدم به کتابخانه گذاشت؛ همان روز‌هایی که به گفته خودش گویی تمام دنیا در دستان او بود؛ «نظم‌دادن به قفسه‌ها، خاک‌زدایی از صفحات و بازگرداندن جانی تازه به کتاب‌هایی که سال‌ها در سکوت مانده بودند، به یکی از بهترین لحظات عمرم تبدیل شده بود. در بهمن و اسفند، درست پیش از آمدن بهار، در کتابخانه فرهنگ‌سرا آرامش عجیبی حاکم بود. مراجعان کم بودند. شاید روزی چهار یا پنج‌نفر؛ اما حال من خوب بود، حال کتاب‌ها بهتر. در آن روز‌های خلوت، من و کتاب‌ها با هم خو گرفته بودیم و مراجعان اندک، با همان آرامش به‌تدریج با روح تازه کتابخانه عجین می‌شدند.»
بسیاری گمان می‌کردند با گذشت تعطیلات نوروز، اشتیاق سپهری هم، چون شعله‌ای گذرا فروکش کند، اما این مسیر برای او تازه آغاز راه بود. مسئول جدید کتابخانه فرهنگسرای ترافیک، رؤیا‌های بسیاری برای جذب همه نسل‌ها در ذهن داشت؛ از کودکی که تازه با الفبا آشنا شده بود تا بانوی تحصیل‌کرده‌ای که در‌میان صفحات کتاب حافظ و مولانا، آرامش را جست‌و‌جو می‌کرد.
بزرگ‌شدن جمع کتاب‌خوان‌ها
خاطره تابستان نخستین سال حضورش در کتابخانه فرهنگسرای ترافیک، چون نوری در ذهنش روشن است. الهام با هیجان از روز‌هایی می‌گوید که تعداد عضویت‌های جدید فراتر از تصور بود. از روز‌هایی که میان تحویل کتاب و مرتب‌کردن قفسه‌ها، فرصت نفس‌کشیدن نداشت. او می‌گوید: آن روز‌ها دوره کارورزی در کتابخانه دانشگاه فردوسی با انبوه دانشجویان کتاب‌خوان داشت دوباره برایم تکرار می‌شد و من از این نظر خوشحال بودم.
اما نقطه عطف، تابستان همان سال بود؛ زمانی‌که با حمایت مدیریت وقت فرهنگ‌سرا، پاتوق‌های هفتگی نوجوانان و بزرگ‌سالان را کلید زد. مسیری که با چهار نوجوان و سه بزرگ‌سال و کتاب «شازده‌کوچولو» آغاز شد، حالا به پاتوق‌هایی تبدیل شده که دوشنبه هر هفته، بیش‌از ۲۵عاشق کتاب و کتاب‌خوانی را در آغوش می‌گیرد.
سپهری با همان لحن نرم و قلبی مهربان، یک خط قرمز هم دارد و آن اینکه همه کسانی که پای ثابت پاتوق‌های او هستند، باید با مطالعه قبلی کتابی که موضوع آن هفته است، پشت میز بنشینند و از جلسه بهره‌مند شوند.
هر عضویت، انگیزه‌ای برای ادامه‌دادن
از درِ چوبی کتابخانه که وارد می‌شویم، بوی کاغذ به مشام می‌رسد و نظم قفسه‌ها به چشم می‌آید. قفسه‌ها با برگه‌های باریک عنوان موضوعات از رمان و تاریخی و... تا کتاب‌ها و جزوات درسی و کنکوری را تفکیک کرده است. اینها همه نشان از تلاش خستگی‌ناپذیر کسی دارد که می‌خواست به این آشفتگی و بی‌نظمی‌ها پایان بخشد.
سپهری در ادامه صحبت‌ها درباره روز‌های نخستین می‌گوید: روز‌های اول خیلی‌ها می‌آمدند و بی‌توجه به حضور من، کتاب‌هایی را که به امانت برده بودند، با بی‌دقتی تمام جابه‌جا می‌گذاشتند یا کتابی‌هایی را برمی‌داشتند و بی‌هیچ ثبتی قصد رفتن می‌کردند. من برای نظم‌بخشی به این فضا و قانونمندکردن رفتار‌های مراجعان، خیلی تلاش کردم تا قوانینی را نهادینه کنم.
او ادامه می‌دهد: این کتابخانه از همان ابتدا حتی یک سیستم برای ثبت ورود و خروج کتاب‌ها نداشته است و من با تهیه سررسیدی، تک‌تک کتاب‌ها را دستی ثبت می‌کنم.
با تمام این سختی‌ها، سپهری از لبخند رضایت مراجعان و افزایش روزافزون عضویت‌هایش می‌گوید؛ موضوعی که خستگی‌ها را از تنش می‌گیرد و به او قدرت ادامه می‌دهد.
بانی انس کودکان با یار مهربان
بعد از استقبال گرم و خروجی مطلوب جلسات دوشنبه‌های پاتوق کتاب، روح پر‌جنب‌و‌جوش سپهری جوان به تلاطم افتاد تا برای کتاب‌خوان‌کردن کودکان گامی بردارد. او داستان شکل‌گرفتن چهارشنبههای قصه‌خوانی را این‌طور روایت می‌کند: بعد مدتی از راهاندازی پاتوق‌های کتاب‌خوانی تصمیم به برپایی پاتوق قصه‌گویی در‌کنار بازی‌های ریتمیک و نقاشی و شعرخوانی برای کودکان گرفتم. برای داشتن نسلی که با کتاب انس داشته باشد، باید از کودکی آنها را با کتاب آشنا و به مطالعه علاقه‌مند کنیم.
با راهاندازی پاتوق قصه‌گویی برای کودکان چهار تا هفت‌ساله، چهارشنبههای کتابخانه فرهنگسرای ترافیک رنگ و بوی شادی گرفت. شعرخوانی برای بچه‌ها، بازی‌های ریتمیک و نقاشی حال و هوایی دیگر به این مکان فرهنگی داده بود و انس بچه‌ها با «الهام‌جان» شان چنان بود که خیلی از پدر و مادر‌ها پیشنهاد تشکیل کلاس مهد کودکی با مربیگری او در یکی از اتاق‌های فرهنگ‌سرا را مطرح کردند، اما سپهری قرار نبود پای‌بند شغل و حرفه‌ای شود. او دوست داشت آزادانه به‌دنبال اهداف و به ثمرنشستن ایده‌های خلاقانه‌اش باشد.
رفیق بچه‌های کتاب‌خوان
صحبت‌هایمان به روز‌های اوج ایده‌پردازی رسیده است که درِ کتابخانه با صدای آرامی باز می‌شود. زنی جوان به همراه پسرش برای امانت‌گرفتن کتاب آمده‌اند. سپهری بلافاصله بلند می‌شود و با رویی گشاده، کارشان را راه می‌اندازد.
او در‌حالی‌که نگاهش به قفسه‌های پر از کتاب است، رشته کلام را از سر می‌گیرد؛ «شنبه‌های من خالی مانده بود. قرار نبود تمام وقتم به پشت‌میزنشینی و امانت‌دادن کتاب بگذرد. حضور نوجوانان در فرهنگ‌سرا برای کلاس‌های هوش مصنوعی، نقاشی و... بهانه‌ای شد تا ایده اولیه «پاتوق فکر‌های نو» را برای تابستان‌ها برای این گروه سنی کلید بزنم.»
روز اول فقط دو نوجوان آمدند. جلسه دوم تنها یکی از آنها حاضر شد. سپهری، اما با همان یک نفر جلسه را تشکیل داد. از درس و مدرسه حرف زدند و از علاقه‌های علمی و کار‌های خلاقانه پسرک. از جلسه سوم، اما جریان عوض شد؛ جمعیت یک‌باره به بیش از بیست‌نفر رسید.
در این پاتوق بچه‌ها از ایده‌های خلاقانه و علاقه‌مندی‌هایشان می‌گویند. از آنها کار پژوهشی و تحقیقی خواسته می‌شود و آنها با اشتیاق انجامش می‌دهند. آن تکالیفی که اگر مدرسه خواسته بود با اکراه انجام می‌دادند، اینجا با اشتیاق پی می‌گیرند.
بچه‌ها چنان تشنه دانستن و بیان ایده‌هایشان هستند که از ساعت ۱۰تا پایان ساعت مرکز می‌نشینند و باید با خواهش بخواهی کلاس را ترک کنند
خانواده‌ها از اینکه فرزندانشان سه‌چهار‌ساعت در محیطی علمی و امن بودند، ابراز خوشحالی می‌کردند؛ پناهگاهی امن به دور از پرسه‌زدن‌های بی‌هدف در فضای مجازی. سپهری لبخندی می‌زند و می‌گوید: بچه‌ها چنان تشنه دانستن و بیان ایده‌هایشان هستند که از ساعت ۱۰ صبح تا پایان ساعت اداری مرکز می‌نشینند و باید با خواهش و تمنا از آنها بخواهی کلاس را ترک کنند.
کشاندن بچه‌ها از پای گوشی به میز مطالعه
یکی از زیباترین خاطرات این کتابخانه را تعریف کنید.
یک روز همین که در کتابخانه را باز کردم، دیدم یکی از قفسه‌ها که خالی از کتاب بود، پر از رمان‌های ناب است. کتاب‌ها را برداشتم و باز کردم، همه لیبل‌دار با مهر کتابخانه خودمان. بسیار خوشحال شدم از غنی‌تر‌شدن کتابخانه‌ام. یادم آمد اوایلی که آمده بودم، یکی از مراجعانم تعریف کرد تعدادی کتاب رمان از اینجا برده است و در کتابخانه شخصی‌اش نگهداری می‌کند. نمی‌دانم کارش درست بوده یا نه؛ اما خوشحالی‌ام از این بود که فضای اینجا، آن هم‌محله‌ای را مجاب کرده بود امانت‌هایی را که سال‌ها قبل برده بود، به خانه اصلی‌اش برگرداند.
چه چیزی شما را از حضور در این مکان خوشحال می‌کند؟
وقتی پدر و مادر‌ها از رضایت حضور فرزندانشان در اینجا و علاقه آنها به مطالعه و فاصله‌گرفتن از گوشی و فضای مجازی می‌گویند.
خارج از محیط کتابخانه، فعالیت‌های فرهنگی دیگر هم داشته‌اید؟
بله مدتی به‌عنوان سفیر کتاب به مدارسی در سطح منطقه می‌رفتم و درباره کتاب صحبت می‌کردم. گاهی هم کتاب‌هایی را که چند نسخه از آن داشتم یا در طرح نذر کتاب هدیه شده بود، به‌عنوان هدیه به آن مدارس می‌بردم.
خط قرمز سپهری چیست؟
بر‌هم‌خوردن آرامش و حال خوبی که دارم. من این کار را دلی و برای کسب آرامش و حال خوبش و بدون دریافت هیچ مزدی انجام می‌دهم. خوشحال می‌شوم که این حال خوبم به مخاطبم در پاتوق‌های کودک، نوجوان و بزرگ‌سالان منتقل شود.
به‌جز رشته مرتبط با این حرفه، کلاس‌های روان‌شناسی کودک و نوجوان را هم گذرانده‌اید؟
من به خاطر پسر نوجوانی که دارم دوره‌های مختلف روان‌شناسی کودک و نوجوان و جلسات انگیزشی را گذرانده‌ام و تمام تلاشم را برای استفاده از آن تجربیات و دانش برای مخاطبانم در هر سن و سالی به کار می‌گیرم.
از دیگر فعالیت‌های فرهنگی‌تان برایمان بگویید.
ایده راهاندازی جلسات حافظ، مثنوی‌خوانی و... را هم مطرح کرده‌ام که جواب داد. این برنامه‌ها در غروب چهارشنبه با حضور فرهیختگان دایر می‌شود و من هماهنگ‌کننده آن جلسات در کتابخانه فرهنگ‌سرا هستم.
و حرف آخر؟
اگر امروز ایستاده‌ام و با اشتیاق از ایده‌های نو و بازسازی روح این کتابخانه می‌گویم، باید از ریشه‌های این حرکت قدردانی کنم. تشکر عمیق من تقدیم به مدیریت وقت فرهنگسرای ترافیک و همه کسانی که با اعتماد به من، میدان را برای ظهور خلاقیت‌ها گشودند. آنها به من فرصت دادند که فراتر از یک نقش ساده، نقش یک تغییردهنده را تجربه کنم و اجازه دادند چراغ‌های این کتابخانه دوباره با درخشش ایده‌های نو، روشن شود. ممنون که به من و رؤیاهایم اعتماد کردید.
کار دلسوزانه برای کتاب‌خوان کردن دیگران
مخاطبان زیادی طی دو سال اخیر به کتابخانه فرهنگسرای ترافیک مراجعه کرده و شیفته این فضای فرهنگی شده‌اند. فاطمه مؤذن، فرهنگی بازنشسته، یکی از این افراد است که راهاندازی پاتوق‌های فرهنگی را ارزشمندترین ظرفیت این کتابخانه می‌داند.
او درباره قدم فرهنگی بزرگی که الهام سپهری برداشته است، می‌گوید: اقدامات دلسوزانه ایشان برای ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی برای شهر و شهروندان، ارزشمند است.
او ادامه می‌دهد: از شش‌ماه پیش با پاتوق‌های کتاب‌خوانی فرهنگ‌سرا آشنا شدم؛ اینجا انرژی مثبت عجیبی دارد و کتاب‌ها معجزه آرامش‌اند. همه این اتقاقات خوب نتیجه کار‌های خلاقانه خانم سپهری است که دلسوزانه برای علاقه‌مند‌کردن آدم‌ها به کتاب تلاش می‌کند. حال خوب این محفل سبب شده است که شهروندان دیگری را هم با خودم همراه کنم.
در یکی از محفل‌های کتاب‌خوانی دوشنبه‌های مجموعه حاضر می‌شویم. در این روز بانوان کتاب‌خوان نقد و بررسی «تکه‌ای از یک کل منسجم» را برنامه‌ریزی کرده‌اند. نجمه پارسا یکی از اعضای این دورهمی فرهنگی است. او که تا یک سال پیش تنها رمان می‌خواند با حضور در این جمع به حوزه‌های دیگر مطالعه هم علاقه‌مند شده است.
پارسا درباره تسلط الهام سپهری در معرفی کتاب می‌گوید: خانم سپهری به‌خوبی توانسته است با بیان نکات کلیدی، زندگی روزمره حاضران را تحت‌تأثیر قرار دهد و کاری کند کتاب‌خوانی در زندگی ما یک ضرورت باشد.
* این گزارش پنج‌شنبه ۲۱ آبان‌ماه ۱۴۰۵ در شماره ۶۶۰ شهرآرامحله منطقه ۱۱ و ۱۲ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
