کوچه ادیب23 یکی از مشهورترین کوچهها در قاسمآباد است. دلیل آن هم وجود مجموعه سینمایی سیمرغ در ابتدای این کوچه است که خود به نمادی هویتی برای منطقه10 تبدیل شده است و شهروندان سایر مناطق نیز با آن آشنا هستند. این کوچه از مراکز محله امامیه محسوب میشود و با توجه به نزدیکی به میدان مادر محل برگزاری بسیاری از رویدادهای فرهنگی و اجتماعی در مناسبتهای مختلف نیز هست.
طبق گفته قدیمیهای این کوچه، تا همین نیمقرن پیش خبری از ساختوساز نبود و خیابان صبا45 مانند سایر محدودههای بولوار صبا زمین کشاورزی بود. با گذشت زمان و توسعه شهر و خیابانکشی، این کوچه تبدیل به مکانی برای کورههای گچپزی میشود اما از دهه60 به بعد این کارگاههای تولید گچ تعطیل و خانههای مسکونی ساخته میشود. به مرور زمان برای تأمین مایحتاج مردم مغازههایی نیز پا گرفت تا این خیابان به شکل امروزی درآمد.
شاید بتوان ادعا کرد این محدوده، از کوچههای اطراف حرم بسیار زندهتر و روپاتر باقی مانده است. شاعرانهتر اینکه روی پیراهن این محله هنوز نقش مشهد قدیم باقیاست؛ یعنی هنوز معماریاش نسبت به گذشته تغییر زیادی نکرده است و این را هم باید مدیون آن بود که پای تخریب و نوسازی چندان به این محدوده باز نشده است. البته تخریبها به میدان شهدا و ابتدای خیابان توحید رسیده و میراث گذشتهاش را بهطور کامل برده است.
آن قدیمها کوچه شهید فولادی در محله شهید معقول زمین تا آسمان با شکل و شمایل فعلیاش فرق داشت. قبلتر خبری از شلوغی این کوچه، خانهها و بافت تو در تو و مشاغل مختلف نبود. اینجا به کوچه ده متری معروف بود، زمینی پر از باغ تره و زمینهای زراعی. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و پایان یافتن جنگ تحمیلی نام کوچه به نام یکی از شهدای دفاع مقدس تغییر میکند، خانوادههای بیشتری برای سکونت به اینجا میآیند و کوچه هم کمکم آبادتر میشود.
کوچه آیتالله بهجت4 که به نام شهیدجواد قدیری است، در همسایگی باغ نادری قرار دارد. نزدیکی این معبر با حرم مطهر، بافت آن را زائرپذیر کرده است. اولین موضوعی که در این کوچه به چشم میآید، تعداد زیاد هتلها و مهمانپذیرهاست. دیگر اینکه ساختمانهای قدیمی در حصار خانههای بلند، هنوز پابرجایند و حس خوبی را به رهگذران منتقل میکنند. ساکنان میگویند با توجه به رفتوآمد زائران که معمولا در اواخر شب اتفاق میافتد، روشنایی معبر آنگونه که باید، نیست. آسفالت نامناسب هم یکی دیگر از مشکلات این کوچه است که فرعیهای زیادی دارد.
کوچه شهید اسفندیانی9از کوچههایی است که بیش از 50سال قدمت دارد. مدرسه اسرار از قدیمیترین بناهای این کوچه بود که باعث شد از کوچههای اطراف دانشآموزان به آن رفت و آمد کنند. به نقل از قدیمیها، از کوچه شهید اسفندیانی9تا چهارراه ابوطالب پر از زمینهای کشاورزی مانند جو، گندم و صیفیجات و باغ بود و سپس قطعهبندی و مسکونی شد. این معبر تا سال63 خاکی بود و سپس آسفالت شد و تا 30سال پیش به 16متری اسرار معروف بود.
خیابان رحمانیه یکی از اصلیترین معابر منطقه است که بسیاری از مجتمعهای مسکونی مدرن و فوق لوکس محدوده الهیه در ابتدای این خیابان قرار دارد و بهنوعی گرانترین محدوده منطقه محسوب میشود.
تا پیشاز دهه پنجاه، چند گودال بزرگ در اطراف حرممطهر قرار داشت که یکی از آنها «گودال نمازگاه» در اطراف پنجراه پایینخیابان، درست در انتهای کوچه کنونی 17شهریورشمالی یک بود؛ گودالی بزرگ که طبق گفتههای حاجآقا محسنی، از قدیمیهای پایینخیابان، محل برگزاری نمازجماعت، بهخصوص در عیدها بود و مردم برای ورود و خروج از آن باید از پله استفاده میکردند. نام این گودال با پرشدنش در اواخر دهه1350 بین مردم بهمرور کمرنگ شد.
این کوچه به طور قطع یکی از باصفاترین کوچههای مشهد که به غیر از اهالی شاید کمتر کسی گذرش به آن افتاده باشد. کوچهای که انتهای آن به کوه میرسد و فاصله کمی تا پلکان باباکوهی دارد. البته بسیاری از کوهنوردان حرفهای مسیر این کوچه را برای رسیدن به قله زو انتخاب میکنند چون تردد کمتری در آن وجود دارد و بکرتر است. بیشتر خانهها در این کوچه قدیمی قولنامهای هستند اما به نسبت بسیاری دیگر از محدودههای مسکونی پهنه صابر، وضعیت مطلوبتری به لحاظ دسترسی به خدمات شهری دارند.
امام خمینی(ره)78 یکی از خیابانهای آرام محله امام رضا(ع) است و هنوز همان بافت قدیمش را حفظ کرده است. در این کوچه تقریبا تمام خانهها ویلایی هستند، تعداد ساختمانهای چندطبقه آن به انگشتان دست هم نمیرسد. این خیابان 20متری با درختان سر به فلک کشیده و سبز مکانی مناسب برای پیادهروی در روزهای بدون دود و دم است. البته سکوت حاکم بر این خیابان فقط در زمانی است که مدارس اینجا تعطیل باشند.
بولوار کرامت از معابر طولانی منطقه است که از عرض دو محله مهرآباد و ثامن عبور میکند. این بولوار باید سالهای پیش به بهرهبرداری میرسید، اما متأسفانه هنوز منازل قسمتی از آن تملک نشده و به همین علت این معبر پرکاربرد را به دو بخش ابتدایی و انتهایی تقسیم کرده است. قسمت انتهایی این محور که در محله مهرآباد قرار دارد، از خیابان مطهر شروع و به نزدیکی ابتدای خیابان حر در منطقه6 منتهی میشود؛ معبری عریض و مناسب که باوجود مسدودبودن میانه آن، باز هم گرهگشای ترافیک محله است.
مردم روستای سیسواد یا سیسآباد سرگرمی و رسوم خاص خود را در مناسبتهای مختلف داشتند. کشاورزان و دامداران پس از یک روز سخت کاری در خانه یکی از اهالی که سواد خواندن داشت، جمع میشدند و در کنار هم شب خوشی را میگذراندند. جالبی همنشینیها به این بود که میزبانان با خواندن کتاب از میهمانان پذیرایی میکردند. در بسیاری از شبها اهالی روستا پس از یک روز سخت کاری در خانه یکی از اهالی که خواندن میدانست، جمع میشدند و فرد میزبان تا نیمهشب برای میهمانان کتاب میخواند.
کوچه گلبرگ 8به نام شهیدان نظری مزین شده است.این کوچه در محله ابوطالب قرار دارد. سال 55آقا ماشاالله، حمام یاسین را در این کوچه بنا کرد و در ساخت مسجد هم با برادران یزدی همکاری داشت. اولین بقالی این محدوده در گلبرگ 8قرار داشت که سال 70با مرگ صاحب آن برای همیشه تعطیل شد.حدود 40سال پیش با رونق گرفتن ساخت و ساز، زمینهای کشاورزی و کشتزار جایش را به خانهها داد.روی جوی آبی که از کوچه پشت مسجد روان بود و منشأ آن آب چاه موتور کارخانه کمپوت بود هم بسته شد.
خیابان ارشادالرضا(ع) یکی از معابر پرتردد در محله بهشتی است. این خیابان حدفاصل میدان شهید حبرانی تا انتهای خیابان شهیدان عامل قرار گرفته است. در یک سمت این معبر خانههای مسکونی قرار دارد و سمت دیگر آن متعلق به ارتش است. در طی این سالها همسایگی با ارتش، پیادهرو خاکی را برای مردم این معبر به ارمغان آورده است. گرد و غبار ناشی از این زمینهای خاکی برای اهالی دردسرساز شده و نارضایتی آنها را سبب شده است.
خیابان رسالت14 بیشتر بورس شیشهفروشهاست، تا آنجا که ایستگاه اتوبوس مجاور با خیابان، در بین مردم به نام ایستگاه شیشهبری معروف بوده است. بهجز این، قدیمیها از افرادی میگویند که در حوالی همین خیابان ساکن بودند و بساط میانداختند و بین بساطشان هر خرت و پرتی بود از دوک و نخ و قرقره گرفته تا بدلیجات. البته حالا یکی از خیابانهای پرتردد است که همجوار و همسایه با سیلوی بزرگ گندم است.
خیابان سیدرضی35 جزو معابر قدیمی منطقه11 به حساب میآید. این خیابان حدود 40سال قبل قسمتی از خیابان آذر بوده است که از آزادشهر شروع میشده و تا مسیر فعلی خیابان سیدرضی ادامه داشته است.
به واسطه خیابانهای محدودی که در آنزمان در منطقه شکل گرفته بود، این معبر یکی از خیابانهای اصلی محسوب میشد و مسیر اتوبوس شهری بود ولی اکنون به یکی از معابر فرعی محله سیدرضی تبدیل شده است.
«بهارستان» در محله طالقانی یکی از دو خیابان اصلی و قدیمی است، آنچنانکه تا همین چند سال قبل محله طالقانی نیز با عنوان «بهارستان» نامگذاری شده بود. اما از وقتی بیمارستان تخصصی کودکان اکبر و بانک چشم درست روبهروی این خیابان ساخته و افتتاح شد، کار نشانیدهی را برای اهالی آن راحتتر کرده است. خانوادههای کارکنان نیروی انتظامی و ارتش بخشی از ساکنان این خیابان را تشکیل میدهند. این خیابان خوش آب و هوا که در انتها با یک پیچ تقریبا 90درجه به بولوار شهید کاوه میرسد، از اوایل دهه70 رو به گسترش بوده و جمعیت متوسط شهری را در خود جای داده است.
خیابان شهید شفیعی36 در گلشهر بسیار معروف است؛ همان « شلوغ بازار» یا « بازار شلوغه» که شاید اصلیترین محل خرید و فروش اهالی محدوده باشد، بازاری که متناسب نام آن همیشه پررفت و آمد و شلوغ است. بیشتر خریداران این بازار مهاجران افغانستانی هستند و تنوع شغلها و فروشگاهها هم بسیار زیاد است. امسال در آستانه استقبال از بهار قرار است این بازار قدمتدار به عنوان راسته گردشگری در همه ورودیهای شهر مشهد معرفی شده و نقشه این مکان بهطور آنلاین برای زائران و مجاوران ارسال شود.
کوچه لاله۲ یا شهید محمدحسین مسعودی در محله عبدالمطلب است. این کوچه از یکسو به خیابان عبدالمطلب۱۵ و از سوی دیگر به بولوار یاس و خیابان کریمی میرسد. به گفته قدیمیهای محله زمینهای این محدوده به شخصی به نام نخودکی تعلق داشته و قبرستان نخودک در حریم قلعه نخودک در همین حوالی بوده است. کوچه لاله۲، دو شهید دارد. از سمت خیابان لاله به نام شهید مرزبان علی غلامی و از سمت یاس به نام شهید محمد حسین مسعودی مزین شده است.
فرقی نمی کند زائر یا مجاور مشهد باشید؛ گذرتان به این خاک که رسید، پس از زیارت امام هشتم، گریزی هم به راه های تاریخی آن بزنید و راه بلند تمدن و فرهنگ خراسان را با تماشای بناها و یادگارهای تاریخی آن گز کنید.