مسجد مروی‌ها یادگار سیدرضا بیک‌مروی است 
ابوالفضل جعفری با درس خواندن فوتسالیست بهتری است 
مسجد مروی‌ها یادگار سیدرضا بیک‌مروی است
فریبا شجاع| اطراف حرم مطهر رضوی پر است از مسجد‌های مختلف؛ از محراب‌خان و سنگی گرفته تا عرب‌ها و امام‌رضا (ع). مسجد‌هایی که قدمت بیشتر آنها به یک قرن و حتی بیشتر از آن می‌رسد. یکی از همین مساجد، مسجد مروی‌ها در دل ته پل محله و محله بالاخیابان مشهد است، درست جایی که در گذشته پل بزرگی برای عبور از آب داشته است و بعد از آنکه پل خراب می‌شود، میدانی در آن ساخته می‌شود که این روز‌ها در عکس‌های تاریخی با نام میدان‌گاه تپل محله شناخته می‌شود.
مسجد مروی‌ها درست در مجاورت همین میدان قرار دارد؛ مسجدی وقفی که ۱۶۵ سال قبل، آن را سیدرضا بیک‌مروی در زمینی ۲۵۵ متری ساخت تا اهالی مجبور نباشند برای خواندن نماز و هیئت‌داری و عزاداری تا محلات پایین این محدوده بروند.
حال این مسجد با قدمتی بیش از ۱۵۰ سال در خطر نابودی است؛ چراکه درست در وسط خیابان جدید طرح نوسازی‌وبهسازی بافت پیرامون حرم مطهر رضوی قرار گرفته است که با نام شعاعی رضوان شناخته می‌شود؛ البته این مسجد سال‌هاست نوسازی شده است و دیگر آن سازه قدیمی را ندارد؛ به همین دلیل متولی مسجد با شهرداری به توافق رسیده است تا در ازای تخریب این مسجد، مکان جدیدی را در مجاورت حرم مطهر رضوی دراختیار بگیرد تا ساختمان جدید مسجد مروی‌ها در آنجا ساخته شود.
شهرآرامحله در روز‌هایی که شهرداری منطقه ثامن و متولی مسجد پای یک میز می‌نشینند تا درباره مکان زمین مسجد جدید مروی‌ها به توافق برسند، به‌سراغ دست‌اندرکاران این مسجد رفته است. آنچه می‌خوانید، تاریخ مسجد مروی‌ها از زبان سیدناصر مروی، متولی کنونی آن، است.
ساخت مسجد به درخواست مردم
«مسجد مروی‌ها را همه اهالی تپل‌المحله از گذشته تا حال می‌شناسند و حتی بسیاری از آنها معتقدند که مروی‌های این مسجد از نسل همان مروی‌هایی هستند که با سفر امام‌رضا (ع) از مرو به مشهد آمدند؛ به همین دلیل است که در تمام این سال‌ها حتی یک روز هم درِ این مسجد بسته نشده است.»
سیدناصر مروی این جمله را در آغاز صحبت‌هایش درباره مسجد معروف و قدیمی مروی‌ها می‌گوید و با گریزی به سال‌هایی که پدر مرحومش تولیت آن را برعهده داشته است، تعریف می‌کند: مرحوم پدرم، سیدمحمد، به وقف‌نامه مسجد مسلط بود؛ وقف‌نامه‌ای که بعد از مرگ او به دست عمویم رسید و بعد از فوت عمو هم به‌عنوان فرزند بزرگ‌تر به من منتقل شد.
پدرم همیشه می‌گفت این وقف‌نامه در سال ۱۳۱۲ قمری در مشهد نوشته شده است. طبق همین وقف‌نامه، وقتی سیدرضا بیک‌مروی زمینی را از پدرش در تپل‌المحله به ارث می‌برد، به درخواست مردم و همچنین تمایل خودش، شروع به ساخت مسجد می‌کند؛ چراکه مسجدی در این محله وجود نداشت. این مسجد در شش ماه آماده و درخت توتی هم در حیاط آن کاشته می‌شود؛ البته این درخت توت به‌خاطر آلودگی‌هایی که داشت، بعد از فوت پدرم قطع شد و حیاط هم مسقف گردید.
مسجدی با قبله‌نمای سنگی و حوض وضو
مسجد مروی‌هایی که امروز می‌بینید، به‌دلیل فرسودگی زیاد و همچنین از بین رفتن چوب‌های سقف و ستون‌های داخلی‌اش با حمله موریانه‌ها درچندین دوره مختلف بازسازی شده است. خوب یادم هست که ۶۰ سال قبل، داخل حیاط مسجد قبله‌نمایی سنگی وجود داشت که با حرکت خورشید از روی نوشته و خط‌های روی سنگ می‌شد قبله را تشخیص داد. این سنگ قبله‌نما هنوز هم داخل مسجد موجود است با تمام خط‌های نشانه‌اش.
۶۰ سال قبل، داخل حیاط مسجد قبله‌نمایی سنگی وجود داشت که با حرکت خورشید می‌شد قبله را تشخیص داد
علاوه‌بر این داخل حیاط مسجد، چرخ چاهی بود که از آن آب وضو برای نمازگزاران تهیه می‌شد. دهه‌های ۳۰ و ۴۰ شمسی من به‌عنوان پسر متولی مسجد، عهده‌دار تامین آب وضو برای نمازگزاران بودم؛ به این صورت که پدرم نزدیک ظهر می‌گفت: «ناصر! حوض را پرآب کن تا مردم وضو بگیرند.» من هم با زحمت زیاد، آب را از داخل چاه بالا می‌کشیدم و آن را داخل سنگی که با لوله‌های سیمانی به حوض وصل می‌شد، می‌ریختم تا حوض پرآب شود؛ البته این حوض آب ۴۰ سال قبل به دستور اداره بهداشت تخریب شد.
وقف ۳ مغازه برای تامین هزینه‌های مسجد
مسجد مروی‌ها میراث ماندگار دو گروه از مروی‌هاست؛ یک گروه که جد من و سید هستند و گروه دیگر خواهرزاده‌های سیدرضا بیک‌مروی که از نسل دختری هستند و سید نیستند. طبق وقف‌نامه، زمانی که مسجد ساخته می‌شود، سیدرضا برای تامین مخارج آن از خواهرزاده‌هایش کمک می‌گیرد. رضا‌قلی‌میرزا و شاه‌میرزا که با هم برادر بودند، سه باب مغازه را در مجاورت مسجد وقف می‌کنند و تولیت این مغازه‌ها را هم به سیدرضا یعنی دایی خودشان می‌سپارند.
شهرداری، زمین مسجد را داده است
مسجد مروی‌ها هیچ‌وقت نباید تعطیل شود؛ به‌خاطر همین اگر امروز در طرح ایجاد خیابان جدید در مجاورت حرم مطهر رضوی قرار گرفته است، باید در محل جدیدی فعالیتش را آغاز کند. من هم به‌عنوان متولی از این قضیه ناراحت نیستم و به کسانی که می‌گویند شما می‌خواهید مسجد ۱۶۵ ساله را خراب کنید، می‌گویم که این مسجد بازسازی شده است و دیگر در ساختمانش، نشان‌های قدیم را ندارد. از طرف دیگر می‌گویم قرار نیست که مکان جدید در سایر نقاط شهر ساخته شود، بلکه شهرداری قول داده است زمینی را برای احداث مسجدِ جدید مروی‌ها در نزدیک‌ترین نقطه بدهد.
البته توافق‌هایی هم صورت گرفته و قرار است به ازای مغازه‌ها و مکان مسجد، ۸۰۰ متر زمین در خیابان کاشانی ۱۲ به مسجد مروی‌ها داده شود. کار‌ها برای اختصاص زمین تقریبا تمام شده است. تنها مشکلی که وجود دارد، اداره اوقاف است که اعلام کرده است تازمانی‌که اجازه ولایت فقیه از تهران برای خرابی مسجد نیاید، نمی‌شود کاری کرد. الان هم منتظر جواب از تهران هستیم. به‌محض اینکه پاسخ تخریب بیاید، ساخت مسجد را در خیابان کاشانی ۱۲ در نزدیکی مکان فعلی مسجد مروی‌ها آغاز خواهیم کرد.
تولیت مسجد باید نسل‌به‌نسل در مروی‌ها بچرخد
سیدرضا بیک‌مروی که مسجد را می‌سازد، در زمان مرگش وصیت می‌کند این مسجد وقفی را بعد از فوت، پسر بزرگش اداره کند. او دو پسر داشت به نام‌های سیداسماعیل و سیدحسین. با مرگ سیداسماعیل، سیدحسین تولیت را به‌دست می‌گیرد. بعد از آن تولیت مسجد به پدرم و از پدرم به عمویم می‌رسد.
بعد از فوت عمو هم، چون من پسر بزرگ پدرم بودم، به من رسیده است. این نوع انتقال طبق وصیت و وقف‌نامه است و باید نسل‌به‌نسل بین مروی‌ها بچرخد و هریک از متولیان باید کار‌های گذشته را پیگیری و دنبال کنند؛ کارهایی، چون هیئت‌داری که هر شب جمعه با حضور بیش از ۱۰۰ نفر در داخل مسجد، انجام می‌شود یا شبیه‌خوانی و روضه‌خوانی که همچنان در محرم برگزار می‌شود؛ البته هیئت ابوالفضلی‌های مسجد مروی‌ها در مشهد بسیار معروف است و هر محرم به‌جرئت می‌توان گفت هزار نفر و حتی بیشتر با آن همراه می‌شوند تا برای عرض تسلیت به امام‌رضا (ع) به حرم مطهر رضوی بروند.
*این گزارش پنجشنبه، ۷ تیر ۹۷ در شماره ۲۸۶ شهرآرامحله منطقه ثامن چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
