هنگامیکه درباره سیر تاریخی خیابان امام رضا(ع) در چند دهه اخیر میگردیم مشخص میشود این خیابان به دلیل همان جاگذاری ضدهوایی به نام ضدهوایی یا ضد معرف بوده است.
از خواجهروشنایی حالا فقط نامی بهجا مانده و صورت قبری که منسوب به اوست. هیچکس درست نمیداند خواجهروشنایی که بوده و چه کرده، اما هر که بوده است، مردم مشهد سخت به او اعتقاد داشتهاند.
درختان توت با عمر بیشاز صدسال، بخشی از هویت محله چهاربرج هستند. درختانی که تعدادشان از بیستاصله عبور میکند و علاوهبر زیباییبخشی به این کوچه، شیرینی و آجیل اهالی را در گذشته تأمین میکردهاند.
تابستان دهه۶۰ بود که محمدجلیل عرفانیان با موتور گازیاش کوچهپسکوچههای شهر را دور میزد و بهدنبال یک مغازه عکاسی و مستقلشدن بود و در این گشتوگذار، راه گم کرد و سر از بیابانی درآورد که بهجز چند مدرسه و یک خواربارفروشی و نانوایی سنگک، بنای دیگری در آن نبود.
کوچه حجاب۷۱ که به نام شهید مجیددمساز مزین شده است، در محله حجاب قرار دارد و از سمت دیگر به اندیشه۵۶ میرسد. در این کوچه، آنچه بیشتر از همه به چشم میآید، وجود مجتمعهای مسکونی است.
سال۱۳۲۸خورشیدی؛ اراضی «بجمهن» که با نام «بجمعه» در ذهن مردم مشهد جا افتادهبود، در محدوده شهری قرار داشت و با ۲۵۸نفر سکنه، منطقهای نسبتا پرجمعیت به حساب میآمد.
سمیرا اکبریکلاهیطوسی روزهایی را به خاطر میآورد که هنوز خیابان بهشتی شکل و شمایل امروزش را نداشت و در آن از بولوار خبری نبود. به گفته او محله در این چهلسال توسعه یافته و از بافت سنتی خارج شده است.
کوچه «امامرضا (ع)۹» با ساخت نخستین گاراژهای ماشین در آن، رونق و آوازه پیدا کرد.
بعد از انقلاب به مرور ساختوساز در کوچه برادران شهید صفدرینژاد۲۰ زیاد شد. این کوچه اکنون با داشتن بوستان، زمین ورزشی و کتابخانه محل جمع شدن کودکان، جوانان و بزرگسالان محله شفاست.
قدرتالله رحمانی در آستانه ۷۰سالگی بخشی از هویت توس است، محدودهای تاریخی که در گذر زمان تغییرات زیادی را به خود دیده است، از افزایش جمعیت گرفته تا تغییر شغل مردم و بافت این محدوده حالا شهری که به نام محله فردوسی شناخته میشود.
صابر یک، بخشی از محله گلدیس است که به نام شهید مجید قاسمی نامگذاری شده و سابقه سکونت در آن به اواسط دهه۵۰ برمیگردد. در دو سال گذشته، پروژههای زودبازده متنوعی در این کوچه اجرا شده است.
کمتر از یک قرن قبل، احمدآباد مزرعهای در حاشیه شهر و بر کرانه راه شوسه منتهی به وکیلآباد بود. از اسناد چنین برمیآید که مزرعه احمدآباد به خاندان ملکالتجار خراسان تعلق داشته است.
کارخانه قند آبکوه بهعنوان سومین کارخانه قند ایران با کمک مهندسانی از کشور چکاسلواکی در زمینی به مساحت حدود ۲۸هکتار در اراضی آبکوه مشهد ساخته شد.
کوچه شهید اسدالله کشمیری۴۴ در محله قرقی به شاهراه مهرگان معروف است. دلیل تنوع واحدهای تجاری و خدمات ارائه شده در آن نیز به همین موقعیت ممتاز و فراوانی رفتوآمدها بازمیگردد.
هاشم آلابراهیم میگوید: خانه پدریام در کوچه روضهخوان ۳ دیواربهدیوار خانه خالهام بود. خانه قدیمی خودمان هنوز پابرجاست، اما بهجای خانه خالهام، مسجد امامهادی (ع) بنا شده است.
کوچه دانشآموز۲۹ که از بولوار دانشآموز تا سیدرضی کشیده شده است، هیچ شباهتی به گذشتهاش در دهه ۵۰ و ۶۰ ندارد. در آن، نه خبری از خانههای پانصدمتری ویلایی هست و نه کوچههای خاکی که در پاییز غرق در گلولای بود.
حاجاحمد چشمهنور از نخستین ساکنان محله زیباشهر میگوید: آنزمان آستانقدس قطعات ۲۵۰ متری زمین را در این محله به کارمندان واگذار میکرد؛ زمینهایی در بیابانی پر از تپه و پستی و بلندی که تنها دلیل سرمایهگذاری در آن، وعده ساختهشدن بزرگترین پارک شهر بود.
مهدی خداشناس میگوید: بعد از بیست سال، خود مردم را به میدان آوردیم و اصلاح و بازنگری طرح تفصیلی را انجام دادیم و دیگر بین مردم این تفکر نیست که شهرداری میخواهد آنها را از محله شان بیرون بیندازد.
این گزارش درباره یکی از کهنسالترین مزارع اطراف مشهد که فقط نامی از آن باقی مانده است. قدیمیترین اسناد موجود درباره مزرعه زرگران مربوط به دوره صفوی و عهد شاهعباسیکم است.
محبوبه بلوچپور از سال۸۰ از تربتحیدریه به مشهد کوچ کرد. طولی نکشید که حس غربتی که داشت، به حس تعلق تبدیل شد. مشتری خدیجهخانم، لوازمتحریرفروش محله شد و با خانم حسینی، بقال محله دوست شد. طی این مدت، بلوچپور روند آبادانی محله را از نزدیک نظارهگر بوده است.