پیادهروی نکنم؛ عذاب وجدان میگیرم 
حس خوب هادی رمضانی بعد از تعمیر یک کفش 
الهیه فرصتی بکر برای مهندسی مدرن است
مجتبی مغربی تحصیلات دانشگاهی خود را در مشهد، تهران و کشور استرالیا گذرانده و بعداز گرفتن مدرک فوق‌دکترای رشته عمران، در دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشغول تدریس شده است.
فردوسی در شاهنامه واژه «مهندس» را به‌معنی «سازنده بنا و ساختمان» به کار می‌برد. او مهندسان ایران باستان را با این ویژگی‌هامعرفی می‌کند: «در حرفه خود، ماهر و استاد و متبحر و از اخلاق والایی، چون مسئولیت‌پذیری برخوردار بودند.
ارزش‌هایی، چون قدردانی، سخاوت، جوانمردی، دادگری، خردمندی، دانایی، خداپرستی، وطن‌دوستی و بی‌توجهی به ثروت و مال و منال از صفات بارز آن‌ها بود.» با تکیه بر تعریف فردوسی می‌توان گفت مهندس هم آراینده، هم آفریننده و هم سازنده است.
امروز سبک مهندسی و معماری جدید (آپارتمان‌نشینی) به شیوة غالب معماری در مشهد و بسیاری از شهر‌ها تبدیل شده است. در منطقه ما و در دو محله تازه‌تاسیس (الهیه و امیریه) نیز شیوه زندگی آپارتمانی، سبک غالب ساختمان‌های محله است.
کیفیت و دوام این مجتمع‌های ساختمانی، یکی از مسائلی است که مهندسان و جامعه مهندسی را به چالش کشانده است. ساخت یک مجتمع استاندارد و مهندسی‌ساز ساختمانی، شرایط خاصی می‌طلبد و نیاز به نظارت دارد. برای آشنایی بیشتر با شرایط ساخت یک مجتمع استاندارد و فنی، به‌سراغ یکی از فعالان و آگاهان درزمینه مهندسی ساختمان می‌رویم.
مجتبی مغربی متولد سال۱۳۶۰ مشهد است. او تحصیلات دانشگاهی خود را در مشهد، تهران و کشور استرالیا گذرانده و بعداز گرفتن مدرک فوق‌دکترای مهندسی، در دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشغول تدریس شده است.
مهندس یعنی محاسبه‌گر
مغربی با اشاره‌به اینکه مهندسی به مدیریت در ساختوساز یک بنا اطلاق می‌شود، می‌گوید: مهندس به کسی‌گفته می‌شود که اهل محاسبه است. او با محاسبات دقیق و بر‌اساس امکانات موجود و نظارت کارشناسانه خود، در مراحل مختلف ساخت و تکمیل یک بنا تلاش می‌کند تا درکنار ساخت استاندارد و فنی یک ساختمان، هزینه‌ها را کاهش دهد.
در تعریف جدید از مهندسی، پارامتر‌های دیگری مثل زمان، کیفیت و ایمنی نیز مطرح شده است. ساختمان مهندسی‌ساز نیز به ساختمانی گفته می‌شود که با داشتن استاندارد‌های لازم درزمینه استحکام، کیفیت و ایمنی، از نظر هزینه و زمان بتواند باتوجهبه معیار‌های مهندسی، قابل قبول باشد و از لحاظ پولی و ریالی نیز رضایت صاحبان ساختمان را جلب‌کند.
ساختوساز استاندارد نداریم
مغربی با تأکید بر اینکه در طراحی مشکلی نداریم، می‌گوید: در مقایسه با معماری قدیم و طی ۱۵۰ سال گذشته، وضعیت طراحی و معماری نقشه ساختمان بهتر شده است و امروزه طراحی و معماری مطابق‌با استاندارد‌های جهانی و ضوابط فنی‌مهندسی انجام می‌شود، اما درزمینه ساختوساز، به این دلیل که حرف اول را هزینه می‌زند و به‌طور معمول، سازندگان و صاحبان بنا به‌دنبال کم‌کردن هزینه‌های ساختوساز هستند، استاندارد‌های ساخت بنا به‌طورکامل رعایت نمی‌شود و هرکس با‌توجه به سلیقه و مبلغی که می‌خواهد هزینه کند، مصالح مورد‌نظر خود را در ساختمان به کار می‌برد.
استانداردسازی با هزینه کم
وی با بیان اینکه استفاده از مصالح استاندارد، نوعی سرمایه‌گذاری است، بیان می‌کند: باتوجهبه اهمیت کاهش هزینه‌ها در ساختوساز، سازنده‌ها به‌ویژه پیمانکاران ساختمانی، از مصالح و وسایل درجه‌سه و بدون‌کیفیت استفاده می‌کنند و پس‌از تکمیل پروژه، واحد‌های ساخته‌شده را با چرب‌زبانی به فروش می‌رسانند.
درواقع ضرر این کیفیت نامناسب ساختمان به خریداران می‌رسد؛ به‌طوری‌که چندماهی از سکونت آن‌ها نمی‌گذرد که ترک لوله‌ها و گچ خانه آشکار می‌شود و صاحبخانه مجبور است هزینه‌ای گزاف، صرف تعمیر و تعویض وسایل معیوب و ناقص کند.
استفاده از لوازم و مصالح استاندارد نه‌تن‌ها هزینه اضافه نیست؛ که نوعی سرمایه‌گذاری محسوب می‌شود و در درازمدت، آن هزینه به جیبمان بازمی‌گردد. استفاده از شیرآلات درجه‌یک در آشپزخانه و حمام، نه‌تن‌ها از هدررفتن آب جلوگیری می‌کند، عمر مفید طولانی‌تری هم خواهد داشت؛ درحالیکه شیر آب درجه‌سه علاوه‌بر هدردادن آب و افزایش هزینه مصرف آب، عمر مفید کمتری دارد و مجبوریم پس از مدتی از استفاده، آن را عوض کنیم.
موضوع دیگر، این است که همیشه فکر می‌کنیم برای استانداردسازی و کیفیت بهتر باید هزینه بسیار بپردازیم و به همین دلیل از این کار صرف نظر می‌کنیم، اما درحقیقت این‌طور نیست؛ گاهی با هزینه‌ای اندک می‌توان کیفیت خوب نیز به دست آورد.
برای مثال با نصب یک عایق صوتی و حرارتی به مبلغ ۱۱۲ هزارتومان روی در اتاق می‌توان از هدررفت و اتلاف انرژی گرمایی جلوگیری کرد؛ مبلغ این صرفه‌جویی در مدت ۳۰ تا ۴۰ سال ده‌ها برابر بیشتر از هزینه‌ای خواهد بود که صرف عایق حرارتی شده است.
صدمات جبران‌ناپذیر انسانی
مغربی با اشاره‌به فعالیت ۷۰اکیپ کاری برای ساخت یک مجتمع ساختمانی می‌گوید: در فرایند ساخت یک پروژه ساختمانی، حداقل ۷۰۰ نوع کار انجام می‌شود؛ از گودبرداری و بتن‌ریزی تا گچ‌کاری و نصب درب و پنجره، که احتیاج به رعایت اصول فنی و مهندسی ساختمان دارد و کوچک‌ترین خطای انسانی، خسارات جبران‌ناپذیری به‌دنبال خواهد داشت.
ازآنجاکه اکثر کارگران ساختمانی از طبقه متوسط و تنها نان‌آور خانواده خود هستند، قطع عضو و حتی فوت کارگر، صدمات جبران‌ناپذیر اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به‌دنبال خواهد داشت. صدمات انسانی جبران‌ناپذیرند و باید در تمام مراحل ساخت با رعایت اصول فنی و استاندارد‌های ایمنی، جان کارگران را حفظ کرد.
در سال‌های اخیر با افزایش نظارت‌ها و لزوم رعایت اصول ایمنی کار، حوادث انسانی کمتر شده است؛ با‌وجوداین به‌دلیل برخی سهل‌انگاری‌ها شاهد حوادثی تاسف‌بار برای کارگران هستیم.
اصلاح الگوی خانه‌سازی
مغربی با اشاره به فاجعه غم‌انگیز زلزله بم می‌افزاید: بعداز زلزله بم و مرگ ۴۰ هزار نفر از هم‌وطنان بمی، متولیان امر، ساخت خانه‌های ارزان‌قیمت و سالم را برای روستاییان ارائه دادند تا به‌جای استفاده‌از خانه‌های خشت‌وگلی، از این الگو‌های خانه‌سازی استفاده کنند.
درجریان طراحی، ساخت و اجرا به‌صورت پیوسته و قاطع نظارت صورت می‌گرفت و با اعطای وام‌های کم‌بهره، روستاییان زیادی موفق به ساخت خانه با الگو‌های جدید شدند. در شهر‌ها نیز نظارت مهندسان و لزوم گرفتن پروانه پایانکار تاحدودی از تخلفات ساختمانی جلوگیری کرده است. سازندگان مجتمع‌های ساختمانی هم، خود را ملزم به رعایت اصول ساختوساز کرده‌اند؛ هرچند هنوز به جایگاه مطلوب دست نیافته‌ایم و راه زیادی در پیش داریم.
اخلاق مهندسی در ساختوساز
مغربی با اشاره‌به اهمیت عامل انسانی در ساختوساز می‌گوید: حتی اگر سخت‌ترین مقررات فنی و مهندسی را در ساختمان‌سازی اعمال کنیم، این عامل انسانی است که باید برای اجرای دقیق مقررات فنی و مهندسی، متعهد باشد تا بتواند بدون چشم‌پوشی و امتیاز‌گرفتن، ضعف‌ها و کمبود‌های ساختمان را شناسایی و به آن رسیدگی کند.
اگر مهندس ناظر ساختمان به دلایل گوناگون، بر مراحل ساخت نظارت نکند، مثلا جوشکاری تیرآهن طبقه ششم از نظرش پنهان بماند، در ظاهر شاید موضوع چندان مهمی به نظر نرسد، اما گذشت زمان باعث کم‌شدن عمر مفید و نقص ساختمان خواهد شد.
از طرف دیگر، با چند مورد چشم‌پوشی در یک پروژه ساختمانی بزرگ، نفع میلیاردی به جیب سازندگان سرازیر خواهد شد و آن‌ها نیز به‌هر‌طریقی دنبال کاهش هزینه‌ها خواهند بود. به همین دلیل حضور مهندسان با‌اخلاق و متعهد در ساخت یک مجتمع استاندارد و درجه‌یک، ضروری است.
شناسنامه واقعی ملک ارائه نمی‌شود
مغربی با بیان اینکه شناسنامه واقعی ساختمان ارائه نمی‌شود، می‌گوید: باوجود تمام نظارت‌ها و پیگیری‌ها بعداز پایان پروژه ساخت، هیچ‌گونه سند و شناسنامه واقعی از ساختمان در دست نداریم که بتواند اطلاعات دقیقی از مصالح و لوازم بهکاررفته در ساختمان دراختیار ما قرار دهد و خریدار فقط ظاهر ساختمان را می‌بیند و می‌خرد؛ درحالیکه هیچ اطلاعی از لایه‌های زیرین ساختمان نظیر نوع تیرآهن، بتن و لوله‌کشی‌های آن ندارد.
برای مثال اگر از لوله‌های نامرغوب استفاده شده باشد، خریدار هرگز تا زمان استفاده، متوجه این موضوع نخواهد شد، اما اگر بتوانیم مصالح و مواد بهکاررفته در ساختمان را با نوع کیفیت نشان دهیم، خریداران نیز با اطمینان بیشتری خانه خود را انتخاب خواهند کرد.
الهیه، منطقه استاندارد شهری
مغربی در پایان با اشاره به تازه‌ساز‌بودن الهیه می‌گوید: باوجود ساخت‌وساز‌های فراوان در این محله، هنوز بیش‌از ۵۰ درصد فضا‌ها و زمین‌های آن خالی است. با استفاده از همین امتیاز و ویژگی می‌توان ضمن اجرای طرحی جامع درزمینه مهندسی و ساخت، منطقه الهیه و امیریه را به یک منطقه مسکونی استاندارد و نمونه شهری تبدیل کرد.
در‌این‌باره با شهردار منطقه (اکبریان) صحبت کرده‌ایم و قرار است با گشت‌های میدانی در منطقه و بررسی مشکلات عبورومرور و جمع‌آوری نخاله و... طرحی کارشناسانه ارائه دهیم. با اجرای این طرح و ساختار جدید، هزینه‌های نگهداری شهر و هزینه‌های فردی کاهش پیدا خواهد کرد و خانه، مکانی برای سکونت اجباری نخواهد بود؛ بلکه محلی برای ارتباط مردم با شهر و جامعه خواهد بود و درحوزه فرهنگی و اجتماعی نیز با ایجاد عرق محلی در اهالی، شاهد همکاری بیشتر شهروندان برای پیشرفت و توسعه محله خواهیم بود.
* این گزارش پنج شنبه، ۵ اسفند ۹۵ در شماره ۱۸۱ شهرآرامحله منطقه ۱۲ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
