۱۷ سال بلاتکلیفی خانه ظریف که روزگاری پاسگاه محله سراب بود

نشانی را انتهای کوچه بن‌بست جهان داده‌اند؛ میانه کوچه شاهین‌فر. رد خانه‌ای را می‌گیریم که به‌نام ظریف، ثبت میراث فرهنگی شده است. بین ساختمان‌های نو و جدید، نمای بزرگ و آجری خانه‌ای سمت چپ کوچه پایمان را سست می‌کند. 

گمانمان نمی‌رود در این خانه کسی برای زندگی وجود داشته باشد، با‌این‌همه درب چوبی و قدیمی با دیواری بزرگ وصل به دربی آهنی است که آدم را برای در زدن مردد می‌کند که کدام یک را باید دق‌الباب کرد.

کوبه درب چوبی که بلند می‌شود، میانسال مردی سر از پنجره بیرون می‌کند و می‌خواهد ابتدای کوچه مقابل درب آهنی منتظر بمانیم. درب که باز می‌شود بزرگی و وسعت حیاط پیش از هرچیز پیش چشم می‌آید. عکاس منتظر چیزی نمی‌ماند و از همان‌لحظه شروع به شاتر زدن می‌کند.

درخت‌های سالمند و بزرگ فضای پاییزی خانه مسکونی را بیشتر کرده‌اند. خاصه اینکه مدت‌هاست از جمع‌آوری برگ‌ها می‌گذرد. هرطرف و هرگوشه که چشم بچرخانی همین حالت را دارد. حیاط بزرگ ماه‌هاست دست نخورده است.

ساختمان بلند خانه با دیوار‌های آجری و پنجره‌های چوبی همراه با ایوانی به‌نسبت بزرگ مشرف به حیاطی بزرگ و وسیع‌تر است که چشم را درگیر می‌کند.

الوار و چوب‌های تلنبار‌شده برهم و خاک‌و‌خاشاک و بازیگوشی بچه گربه‌هایی که فارغ‌از همه‌چیز گوشه‌ای از حیاط را برای زندگی انتخاب کرده‌اند، نمای دیگری از صبح پاییزی خانه ظریف است که ساکن فعلی آن خداداد کریمی است.

 پاسگاهی که محل سکونت شد

خداداد به‌میزبانی از گروه‌ها و آدم‌های مختلف که هرازگاهی کوبه در خانه‌شان را می‌زنند عادت کرده است و به‌سرعت سر اصل مطلب رفته و می‌گوید: دیروز هم یک گروه دانشجو اینجا بودند و کلی عکس و فیلم گرفتند. لبخند قرار گرفته روی لب‌ها جدی بودنش را کمتر می‌کند. شما کارتان مربوط به‌تحقیق و درس و کتاب نیست، هست؟

و بی‌آنکه منتظر پاسخی بماند، توضیح می‌دهد: اینجا که می‌بینید در زمان حمله روس‌ها پاسگاه بوده است و بعدازآن مسیر گام‌هایش ما را تا انتهای حیاط می‌کشاند که به‌گفته وی زمانی زندان پاسگاه بوده است.

 کریمی این‌قدر برای گروه‌های مختلف فضای گذشته را که تقریبا به سال‌های نیمه اول دهه ۲۰ و حوالی آن برمی‌گردد، توضیح داده است که پشت‌سر‌هم و بی‌هیچ مکثی می‌گوید: اینجا را که می‌بینید اصطبل و آخور اسب‌ها بوده است و بعد انگشت اشاره‌اش به‌سمتی می‌رود که آشپزخانه افسران بوده است؛ می‌خواهید آنجا را هم ببینیم؟

با همراهی او از پله‌ها پایین می‌رویم، انتهای بخشی که چوب و الوار‌ها چیده شده است. زمانی زندان انفرادی بوده است. نمور و تاریک و سرد، بی‌هیچ دریچه و روزنه‌ای. کریمی انگشت اشاره‌اش را به‌سمت تاریکی می‌گیرد و می‌گوید: انفرادی مکانی برای زندانیان خاص بوده است. ببینید که تشخیص روزوشب اینجا از هم بسیار مشکل است.

لابه‌لای حرف‌ها و توضیحات او بچه‌گربه‌های بازیگوش روی الوار‌ها و چوب‌ها می‌خزند و هرازگاهی صدای چوب‌های سرخورده حواس آدم را پرت می‌کند. الوار‌ها و چوب‌ها سال‌های سال است که تکان نخورده است. کریمی درباره دلیل این مسئله می‌گوید: به‌خاطر بلاتکلیفی وضعیت خانه است.

گوشه حیاط ژیان کهنه و فرتوتی است که داستان جالبی دارد. خداداد، ساکن خانه درباره این خودرو چنین سخن می‌گوید: صاحب این خودرو یکی از ورثه خان قادری است که ۱۷ سال قبل آن را به امانت گذاشته تا فردا به‌دنبال آن بیاید و هنوز که هنوزه این فردا نرسیده و وی نیامده است.

وجه تسمیه خانه ظریف

خداداد کریمی در کار ساخت‌و‌ساز است و سال ۱۳۷۸ این خانه ۹۵۰ مترمربعی را از یکی از خان‌های بزرگ مشهد به‌نام قادری به‌مبلغ ۵۵۰ میلیون تومان خریده است، اما چون آن زمان توان پرداخت تمام پول را نداشته، توافق کرده تا بخشی از آن را قسطی پرداخت کند.

امری که به‌دلیل فوت خان و قرار گرفتن ملک در ورثه هنوز به‌سرانجام نرسیده است. از خان بزرگ ۶ تا ۷ زن و ۲۲ اولاد به‌یادگار مانده که این پول باید بین آن‌ها تقسیم می‌شد و به‌خاطر بلا‌تکلیف بودن وضعیت خانه تا به‌امروز تعداد وراث بیشتر شده‌اند، اما وضعیت ملک هیچ تغییری نکرده است.

کریمی می‌گوید: هرچند تعدادی از ورثه فوت شده‌اند و برخی از آن‌ها در ایران نیستند، بااین‌حال من برای روشن شدن وضعیت، قصد فروش مکان را با رضایت ورثه داشتم که میراث فرهنگی یک سال بعد از خرید دست روی آن گذاشته و نه‌تنها اجازه این کار را نداد بلکه اجازه هرگونه دخل و تصرف و فروشی را از ما گرفت و هنوز که هنوز است هیچ اقدامی درباره آن انجام نداده است.

صاحب این ژیان یکی از ورثه خان قادری است که ۱۷ سال قبل آن را به امانت گذاشته تا فردا به‌دنبال آن بیاید

وی ادامه می‌دهد: هر چندوقت یک‌بار مأموری از این مجموعه برای بازدید و بازرسی می‌آید و وعده بازسازی می‌دهد، اما هنوز خبری از تحقق این وعده‌ها نیست.

این درحالی است که با توجه به‌موقعیت مکانی، ساختمان مشتریان زیادی دارد، اما هم من و هم این ساختمان بلا‌تکلیف مانده‌ایم. فرسودگی ساختمان نیاز به مرمت و تعمیر دارد، اما متأسفانه نمی‌شود هیچ اقدامی درباره آن انجام داد و ما همچنان بلا‌تکلیف مانده‌ایم.

خداداد کریمی درباره چرایی معروف بودن خانه خان قادری یا همان ظریف حکایت جالبی را نقل می‌کند. او می‌گوید:، چون در مجاورت خانه قادری شعبه‌ای نفت به‌نام «ظریف» بوده است، خانه به‌این نام معروف شده است.

با صاحب فعلی خانه درحالی خداحافظی می‌کنیم که برای چندمین‌بار نگاهمان روی سردر کاشی‌هایی می‌نشیند که قدمتی کهن و طولانی دارد. شاید ارزش همین دیوار‌ها و در‌های قدیمی خانه است که مشتاقمان می‌کند هرچه‌زودتر برای نجات این بنا کاری بکنیم.




این گزارش سه شنبه ۷  آذر ۱۳۹۶ در شماره ۲۶۵ شهرآرامحله منطقه ۸ چاپ شده است.