حکایت خلبان خدمات کشاورزی از سمپاشی تا آتشنشانی با هواپیما 
عذرا مصطفایی مُهرهای شکسته اهالی را بازسازی میکند 
تا کنون ۱۱ اختراع خودم و ۶۰۰ اختراع دیگران را ثبت کردم
هر زمان، سخن از دارایی بهمیان میآید، ناخودآگاه ذهن انسان بهسمت مصادیق عینی مالکیت همچون پول، زمین، کالا و... سوق پیدا میکند؛ این درحالی است که در دنیای امروز، نوع دیگری از مالکیت، طرف توجه قرار گرفته که بهمراتب از داراییهای ملموس، پراهمیتتر است و از آن باعنوان مالکیت فکری یاد میشود. درواقع این نوع دارایی، محصول هوش انسانی بوده و در مقایسه با سایر کالاها و محصولات، خصایص منحصربهفرد زیادی دارد.
به بیان دیگر تولیدات علمی، برونداد و بیانگر تلاشهای جوامع علمی و صنعتی هستند و مطالعه این بروندادها، گرایشهای علمی و رویکردهای یک جامعه را درقبال دنیای علم نشان میدهد. همچنین بررسی کمّی آنها میتواند تصویری از حجم و گستردگی تلاشهای علمی انجامگرفته توسط پژوهشگران منطقه یا جامعهای خاص را ارائه کند که پروانههای ثبت اختراع، یکی از این بروندادهای مهم محسوب میشوند.
امروز با جوانی به گفتگو نشستهایم که پساز ثبت نخستین اختراع خویش، توانسته راهی نو در خاستگاه خود و سایر مخترعان و صنعتگران ایرانی بگشاید.
لطفا خودتان را معرفی کنید.
محمدعلی میرزابابایی متولد سال۱۳۶۴ مشهد هستم. لیسانس مهندسی کامپیوتر و فوقلیسانس مدیریت تکنولوژی دارم. در خانوادهای مذهبی با پدری کارمند متولد شدم و در حال حاضر پدر یک دختر دوونیمساله هستم.
نقشه راهی که شما را تا مخترعشدن پیش برد، چه بود؟
من از دوازدهسالگی در مشاغل مختلفی کار میکردم؛ مثلا چهاردهساله بودم که بهعنوان کارگر در یک کارخانه مشغول شدم و خیلی به کارکردن علاقه داشتم. همیشه دوست داشتم خودم کاری راهاندازی کنم و باعث اشتغالزایی شوم و کارآفرینی کنم.
از کودکی علاقهمند بودم و سعی میکردم کارهایی جدید انجام دهم؛ بهطوریکه اقوام و آشنایان هر وقت مرا میدیدند، درباره اختراع جدیدم میپرسیدند، تا اینکه وارد دانشگاه شدم و ترم سوم که بودم، وسیلهای اختراع کردم که مربوطبه رشته تحصیلیام و درزمینه روباتیک بود. برای اینکه بتوانم اختراعم را ثبت و تجاریسازی کنم، به پارک علم و فناوری مراجعه کردم.
اولین اختراعتان چه بود و چه مسیری را برای ثبت اختراع خود طی کردید؟
آنزمان با اینکه وضعیت مالی خوبی نداشتم، برای ثبت اختراع به اداره ثبت اختراعات در تهران مراجعه کردم و باوجود اختلافنظر با کارشناسان آنجا، بالاخره توانستم اختراعم را در سال ۱۳۸۴ ثبت کنم و پساز آن برای تجاریسازی به پارک علم و فناوری خراسان مراجعه کردم؛ البته آنموقع بسیاری افراد هنوز از پارکهای علم و فناوری شناخت نداشتند.
اولین اختراعم در حوزه صنعت تبلیغات بود و رباتی را طراحی کرده بودم که در این صنعت استفاده میشد؛ این روبات حرکات خاصی انجام میداد و برای فروشگاهها، هتلها، رستورانها و بوتیکها استفاده میشد. پس از آن نیز در فاصله سالهای ۸۴ تا ۸۸ حدود ۱۱اختراع دیگرم را بهثبت رساندم.
اولین اختراعم در حوزه صنعت تبلیغات بود و رباتی را طراحی کرده بودم که در این صنعت استفاده میشد
چگونه توانستید راه را برای ثبت سهلتر اختراعات سایر مخترعان باز کنید؟
به پارک که مراجعه کردم و دیدند که موفق به ثبت اختراعم شدهام، باتوجهبه اینکه آنموقع هنوز بحث ثبت اختراعات خیلی جدی نبود و بیشاز چند نفری اختراعشان بهثبت نرسیده بود، این موفقیت برای دوستان پارک علم و فناوری، بهخصوص با نظر به سن کم من، موضوعی عجیب بود.
بعداز آن، چند اختراع دیگرم را هم ثبت کردم و یکی از مدیران آنجا باتوجهبه این تواناییام، پیشنهاد داد که اختراعات آنها را هم ثبت کنم؛ بنابراین با اختراع همان شخص شروع کردم و علاقهمند شدند که برای دیگران و شرکتهای دیگری که در پارک هستند نیز همین کار را انجام دهم. در این میان با ایده اختراعی خود، یک شرکت فنیمهندسی ثبت کردم و بهواسطه آن وارد پارک شدم. همانجا بود که فرصتی برایم ایجاد شد و متوجه شدم خلأیی در استان ما وجود دارد و اکثر مخترعان نمیدانند باید چه مسیری را برای ثبت و تجاریسازی ایده خود طی کنند.
با همان فضایی که در پارک درختیارم قرار داده بودند و تقاضاهایی که درباره این مسئله برایم آمده بود درقالب «دفتر ثبت اختراعات پارک علم و فناوری خراسان» بهاتفاق یکی از دوستان، اولین مرکز مشاوره ثبت اختراعات را راهاندازی کردم. حمایت خوبی هم ازسوی مدیران پارک درباره این فعالیت شد و ما هم فرایند ثبت اختراعات را از این طریق پشتیبانی کرده و کارهای خیلی بزرگی انجام دادیم؛ تاآنجاکه صنایع مختلف و بزرگ هم به دفتر ما مراجعه میکردند.
داستان ثبت اختراعات از سال۱۳۸۶ بهطور جدی درقالب دفتر ثبت اختراعات در پارک ادامه داشت تا اینکه به پیشنهاد یکی از اهالی فعال پارک، در سال ۸۸ یک شرکت غیرتجاری بهنام «موسسه داراییهای فکری و فناوری پلکان» را تاسیس و آن را در پارک پذیرش کردیم که جزو اولین شرکتهای دانشبنیان و فناوری بود که در کل کشور بهصورت تخصصی و خاص در حوزه مالکیت فکری، شامل اختراعات و علایم تجاری و طرحهای صنعتی که زیرمجموعه آن میشود، به فعالیت پرداخت و به این ترتیب هم مشاورههای مالکیت فکری انجام میدادیم و هم تجاریسازی را دنبال کردیم.
در این مدت چند اختراع را از طریق دفتر بهثبت رساندید؟
در فاصله سالهای۸۶ تا ۸۸ موفق شدیم در حدود ۶۰۰اختراع را برای اعضای هیئتهای علمی دانشگاهها، پژوهشگران، مخترعان و شرکتهای صنعتی بهثبت برسانیم.
با تاسیس مجموعه پلکان چگونه به صاحبان داراییهای فکری کمک کردهاید؟
پس از تاسیس این شرکت سعی کردم تمرکزم را روی حوزه مالکیت فکری و مدیریت فناوری ببرم و دلیل اصلی اینکه رشته تحصیلیام در ادامه از فنیمهندسی به مدیریت تکنولوژی تغییر کرد نیز همین مسئله بود. دورههای متعددی را در این حوزه داخل و خارجاز ایران گذراندم و ۴۵وُرکشاپ و دوره آموزشی در حوزه مالکیت فکری گذراندم.
تقریبا همزمان با تاسیس شرکت، ازدواج کردم و با همکاری همسرم که او هم مدرک فوقلیسانس «مدیریت فناوری اطلاعات و تجارت الکترونیکی» دارد، بنا و اساس شرکت را نهادینه و استراتژیها و چهارچوب آنرا مشخص کردیم.
همسرم پابهپای من در فعالیتهای شرکت کمک میکرد. معمولا از ساعت۸ صبح میآمدیم سرِ کار و ۱۰شب باهم برمیگشتیم و ناهارمان را هم در شرکت درست میکردیم. بهاینترتیب با کمک یکدیگر روند جزیرهایکردن و توسعهدادن خدماتمان تا سال۹۳ ادامه داشت و هرسال افزایش چند نیرو و چند خدمت جدید را داشتیم تا اینکه در سال۹۳ فرزندمان متولد شد و همسرم بیشتر مشغول مادرانههایش شد.
امروز مجموعه ما یکی از پیشروهای این حوزه است و خیلی از برندهای بزرگ کشور مثل لبنیات میهن، لبنیات صبا، زرماکارون، شرکت زمزم، هُلدینگ زمزم، شهر بابانا، شکلات فرمند، شکلات باراکا، امرسان و خیلی از صنایع مختلف دیگر از خدماتمان استفاده میکنند؛ نکته درخور توجه این است که بیشتر این شرکتها خارجاز مشهد و تهرانی هستند و با اینکه شرکتهای زیادی از جنس خدمات ما در تهران وجود دارد، بهدلیل صداقت و نوع و کیفیت خدماتمان، از آنجا با ما قرارداد میبندند؛ با اینکه ما هیچ دفتری در تهران نداریم.
مجموعه شما از چه مدلی برای موفقیت پیروی میکند؟
موسسه ما مجموعهای خانوادگی است؛ در این مجموعه نوع تفکر و دیدگاههای پدرم و پدر همسرم که دو شخصیت کاملا متفاوت هستند در کسب وکار ما خیلی موثر بوده است. مادرم و همسرم نیز بههمینترتیب و بههمراه همکارانمان، فضایی خانوادگی در شرکت حاکم کردهایم.
برنامه مجموعه خانوادگی پلکان در اصل، اشتغالزایی و کارآفرینی برای اقشار دانشگاهی است؛ بهطوریکه ۹۵ درصد همکاران ما لیسانس و فوقلیسانس هستند. ما سال۸۸ با دو نفر شامل خودم و همسرم شروع کردیم و امروز به ۲۰نفر تماموقت رسیدهایم. باتوجه به استراتژیها و اهدافی که دنبال میکردیم قرار بوده سالی ۲۰ تا ۳۰درصد رشد نیروی انسانی داشته باشیم که تا الان بیشتر از این عدد بوده است.
ازآنجاکه اختراعات در حوزههای مختلف هستند، لازمه کار ما حضور متخصصان این رشتههاست و طبیعتا افرادی باید با مراجعان گفتگو کنند که جنبههای متفاوت کار را متوجه شوند؛ بنابراین همکاران ما از رشتههای مختلفی مانند مدیریت، فیزیک، شیمی، حقوق، مکانیک، الکترونیک، IT و... هستند.
درحقیقت نگاه سیستمی به کسبوکار، رمز موفقیت و کار این افراد متفاوت درکنار یکدیگر است. از سوی دیگر، آموزش سرلوحه کار ماست و بخشی از منابع درآمدی مجموعه به این امر مهم اختصاص پیدا کرده و همکاران ما موظفند دورههای آموزشی مختلفی را هم داخل و هم خارج از ایران بگذرانند.
تمامی محتویات آموزشی در حوزه کاری هم بهطور روزآمد خریداری میشود و کتابخانهای را تشکیل دادهایم که همکاران بتوانند از این محتوای علمی استفاده کنند. این آموزشها کار ما را از رکود خارج کرده و باعث میشود همکارانمان همیشه در حرفه و مسئولیت خود بهروز باشند.
در حوزه اشتغالزایی و پیشبرد اهداف اقتصاد مقاومتی چه تلاشی کردهاید؟
درحقیقت شرکت ما تجاری نیست و جنبههای مادی خیلی مدنظرمان نیست؛ یکی از اهداف اصلیمان اشتغالزایی است و یکی از دغدغههایمان نیز این است که شرکتهای ایرانی باتوجه به موضوع اقتصاد مقاومتی که رهبری فرمودهاند، بتوانند در بازارهای صادراتی موفق باشند.
دراین زمینه به رایگان مشاوره میدهیم تا سطح آگاهی مدیران صنایع و شرکتهای دانشبنیان را بالا برده و به آنها یاد بدهیم چگونه باید از دارایی فکری خود حفاظت کنند و درکنارش درصورت تمایل از خدمات ما هم استفاده کنند و برندها و علائم تجاریشان را در سایر کشورها بهثبت برسانند و محصولات جدید خود را درقالب اختراع و طرح صنعتی در آنجا ثبت کنند که مورد سوءاستفاده قرار نگیرد و در بازارها موفق ظاهر شوند.
ما به دانشگاههای مختلف هم خدمات میدهیم؛ دانشگاه علومپزشکی از نخستین دانشگاههایی است که در حوزه مالکیت فکری با ما قرارداد دارد، با سایر دانشگاهها نیز به همین نحو و در قالبهای مختلف تعامل داریم.
همچنین یکی از خدماتی که ارائه میدهیم، مدیریت فناوری است، ولی متاسفانه ازآنجاکه شرایط زیرساختهای لازم برای تجاریسازی اختراعات در کشور ما چندان فراهم نیست و شرایط نامساعد اقتصادی، بهویژه در این چندسال اخیر هم مزید بر علت شده است، نهتنها ما که بقیه شرکتهایی که در این حوزه کار میکنند و حتی خود مخترعان دچار چالش شدهاند.
با همه این احوالات، ما در این بخش نقش واسطهای بین مخترعان و صنایع بزرگ را بازی میکنیم. این مزیت مجموعه ماست که همانطورکه با یک فرد حقیقی و یک دانشآموز که اختراعی را انجام داده درارتباط هستیم با صنعتی بزرگ هم ارتباط برقرار میکنیم و سعی کردهایم نگاه تجاریسازی را در ایجاد ارتباط بین این دو قشر حفظ کنیم و کسی را که اختراعی دارد، با صنعت بزرگ مربوط به آن، مرتبط کنیم.
بهنظر شما دلیل اینکه در حوزه تجاریسازی اختراعات، در کشور ما خیلی موفق عمل نشده است، چیست؟
برای اینکه تجاریسازی اختراعات در کشور رشد پیدا کند، باید یک کار تیمی انجام شود و چندین حلقه کنار هم قرار بگیرند. یکی از این حلقهها صنایع ما هستند که متاسفانه همگی بهصورت TURN KEY هستند؛ یعنی غالب صنایع ما خط تولیدی را با همه تجهیزات و جزئیات وارد کشور کردهاند؛ بنابراین دانش این صنعت در کشورمان بهوجود نیامده است.
اینکه گفته میشود باید مباحث دانشبنیان را در کشور دنبال و نهادینه کنیم، برای این است که دانش در شرکتهای ما وجود داشته باشد. صنایع ما در این بخش ضعف دارد و دانش مربوط به خط تولید و فناوری در صنایع ما رشد نیافته است. حلقه دوم، مخترعان، پژوهشگران و دانشگاههای ما هستند که اغلب خودشان را جزیره جدایی میدانند و منتظرند که بهسراغشان بروند. درحالیکه بخش دانشگاهی و پژوهشگران ما باید متناسب با نیاز صنعت، کارهای پژوهشی و اختراعی را انجام دهند و بهجای اینکه چیزی اختراع کنیم و بعد دنبال بازارش بگردیم، باید فرصتی را در بازاری پیدا کنیم و برای آن، اختراعی انجام دهیم و کاملا بازارمحور عمل کنیم.
یک بخش هم، مجموعهها و بخش خصوصی از جنس ما هستند که باید تخصصهای لازم را داشته باشند که متاسفانه مجموعه همکاران به این موضوع با دید تخصصی نگاه نمیکنند؛ درحالیکه این کار خودش یک دانش و فناوری پیچیده است که بتوانید ارتباط متقاضی یک فناوری را با مخترع آن برقرار کنید.
بسیاری از کشورها جزءجزء برای این دانش شرکت تشکیل دادهاند، اما ما در کشورمان هنوز به این جزئیات وارد نشده و نتوانستهایم این حلقه را شکل دهیم. اگر این سهحلقهای که بیان کردم، بهخوبی درکنار یکدیگر قرار گیرند، میتوانند اتفاق خوبی رقم بزنند.
از سوی دیگر، موضوعات زیرساختی کشور نیز شامل آگاهیبخشی و اطلاعرسانی و آموزش در این زمینه موثر است که باید حمایت جدی از آن صورت گیرد. متاسفانه مشکل در هرکدام از این بخشها حرکت تجاریسازی را در کشور کُند کرده است.
در آینده چه برنامهای برای توسعه کارتان دارید؟
برای سال آینده، دفترمان را در کانادا راهاندازی و خدماتمان را به خارجاز ایران هم صادر میکنیم.
در پایان گفتگوی ما با این جوان مخترع و کارآفرین، فاطمه ناصر، مدیر واحد پشتیبانی مشتریان مجموعه دانشبنیان پلکان هم به جمع ما پیوسته و از محیط سرشار از دوستی، علمافزایی، روزآمدی و دور از روزمرگی کار خود اظهار خرسندی میکند.
همچنین آیدا عبداللهی، مسئول واحد حقوقی شرکت که مدرک کارشناسیارشد حقوق شرکتهای تجاری را داراست، اظهار میدارد: در اینجا کار به شیوه علمی و تخصصی، ما را راغب به ادامه همکاری میکند. ما خودمان را به الگوهای سنتی محدود و قانع نمیدانیم و باتوجهبه عصر تکنولوژی ارتباطات و ظرفیتهای شناختهشده، براساس تخصصمان پیش میرویم.
وی تاکید میکند: یکی از دغدغههای اصلی شرکتها غیر از جنبه مادی داراییهای فکریشان، بحث آوازه، نام و شهرت تجاریشان است. درحقیقت ما میتوانیم با ثبت داراییهای فکری اشخاص حقیقی و حقوقی و جاانداختن آن در جامعه، نقش بسیار پررنگی در حمایت از مالکیت معنوی فکری و شهرت این اشخاص داشته باشیم.
*این گزارش چهارشنبه، ۷ مهر ۹۵ در شماره ۲۱۴ شهرآرامحله منطقه ۹ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
