پژوهشگر حوزه شهری دور مشهد را با دوچرخه پیمود 
سفالگری و جادوی آب و خاک 
پژوهشگر حوزه شهری دور مشهد را با دوچرخه پیمود
گسترش دوچرخهسواری برای انجام سفرهای درونشهری، بخشی از مدل حملونقل است تا در جایگزینی ماشین شخصی و تشویق به استفادهاز آن، نقشآفرین باشد. اگرچه استفاده از دوچرخه، درصد ناچیزی از کل جریان ترافیک را تشکیل میدهد، تاثیر همین درصد ناچیز نیز باید در برنامهریزیهای حملونقل شهر و کشور درنظر گرفته شود.
به همین منظور برنامهریزان شهر، تدابیر گستردهای درنظر گرفتهاند که در این راستا تشویقبه استفاده از دوچرخه در حملونقل شهری، با ایجاد مسیرهای مناسب دوچرخهسواری، یکی از راههای موثر در کاهش حجم ترافیک شهری است.
مشهد، شهری است با تراکم زیاد جمعیتی که یکی از کلانشهرهای ایران محسوب میشود و مسئولان آن درصددند با تقویت و راهاندازی خطوط قطار شهری و دوچرخهسواری، ترافیک و مشکلات ناشی از آن را کاهش دهند.
رکابزنی دور شهر مشهد در ۲ ساعت
دانیال جهانشاهی بیستوهشتساله، دانشجوی کارشناسیارشد مدیریت شهری و پژوهشگر حوزه شهری ساکن خیابان کوثر، براساس ایدهای شخصی و بدون هدف ورزشی، مسافت ۲۲ کیلومتری مسیر دوچرخه را از اولین ایستگاه منطقه۹ واقعدر پل مهندس پرتوی در انتهای بولوار وکیلآباد تا ایستگاه حرممطهر با استفاده از دوچرخههای شهرداری (بدون دنده و...) و با لباس رسمی کتوشلوار رکاب زد.
وی اجرای طرح را از ساعت ۸:۳۰ صبح یکشنبه ۳ مرداد آغاز کرد و در مسیر ویژه دوچرخه از مناطق وکیلآباد، میدان آزادی، ملکآباد، احمدآباد، تقیآباد، میدان بسیج گذشت و درنهایت در ساعت ۱۰:۳۰ در ایستگاه حرم مطهر رضوی توقف کرد.
جهانشاهی، مطالعات فراوانی درزمینه حملونقل پایدار که دوچرخه یکی از آنهاست، انجام داده است. خودش دراینزمینه میگوید: از چندی پیش، پژوهشهای فراوانی درزمینه استفاده از دوچرخههای ایستگاه دوچرخه در شهر انجام دادم که مشخص شد استفادهنکردن شهروندان از دوچرخه در شهر، ناشی از ناآگاهی آنها از فواید و مزیتهای آن است. آنها نمیدانند که استفاده از دوچرخه چه کاربردها و مزایایی دارد.
من با استفاده از رکابزدن در این مسیر، آن هم با لباس رسمی کتوشلوار قصد داشتم به همه اعلام کنم که برای استفاده از دوچرخه، محدودیتی وجود ندارد و هیچ بهانهای نمیتواند توجیهپذیر باشد. افراد مسئول و مدیران شهری نیز میتوانند با لباس رسمی از دوچرخه استفاده کنند.
چرخهایی که خوب نمیچرخد
احداث و راهاندازی ایستگاههای دوچرخه، یکی از تدابیر ترافیکی مشهد است که با هدف ارتقای فرهنگ استفاده از دوچرخه و تردد شهروندان با آن در سفرهای درونشهری آغاز شد. فعالیت ایستگاههای دوچرخه در سطح شهر از چندسال گذشته آغاز شده و شهروندان میتوانند برای تردد در سطح شهر از دوچرخه استفاده کنند. به نظر میرسد این ایستگاهها به اندازه کافی در شهر جانمایی و تعبیه شده و ظاهرا بهانه دیگری برای دسترسینداشتن به ایستگاهها وجود ندارد.
جهانشاهی معتقد است یکی از راههای مقابلهبا مشکلات زیستمحیطی شهرها استفاده از دوچرخه است. از سوی دیگر، هوای آلوده تأثیر منفی بر دوچرخهسوار میگذارد. این معضلی است که مدیریت شهری باید برای آن راهحلی بیابد تا هم سیاست ترویج دوچرخه که منافع عام دارد، پیش رود و هم افرادی که با دوچرخه از مسیرهای آلوده عبور میکنند، کمتر آسیب ببینند.
باتوجهبه ترافیک شهر، قدر مسلم این است که سرعت دوچرخه از ماشین خیلی بیشتر است. کاهش ترافیک، سلامتی بدن و هوای پاک ازجمله مزایای استفاده از دوچرخه هستند.
وی خاطرنشان میکند: استفادهاز دوچرخه باتوجهبه افزایش روزافزون وسایل نقلیه و اینکه برخی خانوادهها حتی دو وسیله نقلیه دارند، در کاهش ترافیک و آلودگی هوا مؤثر است.
مسیرهای کوتاه یک دوچرخه
ایدهپرداز طرح استفاده از دوچرخه شهری درباره نحوه ثبتنام در ایستگاههای دوچرخه میگوید: این ایستگاهها شبکهای هستند و شهروندان نباید نگران پارک دوچرخه خود درکنار خیابان باشند؛ آنها میتوانند در هر ایستگاهی توقف کنند و دوچرخه خود را تحویل دهند.
البته تأمین پارکینگ دوچرخه نیز پیشنیازی اساسی برای انجام سفر با دوچرخه است تا از سرقت آسان دوچرخه و نیز ایجاد مانع برای عابران جلوگیری شود. پارکینگ دوچرخه باید دارای دسترسی و حفاظ مناسب دربرابر آفتاب و باد و باران باشد.
او این نکته را نیز یادآور میشود که در این زمینه، هر شخص باید یک کارت شناسایی همراه خود داشته باشد تا هنگام ثبتنام اسکن شود. استفادهاز دوچرخه در ۳۰دقیقه اول رایگان است و پساز ۳۰دقیقه، ساعتی ۲۰۰تومان از کارت عضویت افراد کسر میشود؛ البته برای آسانی کار، افراد میتوانند دوچرخه را به هر ایستگاه دردسترس، تحویل دهند.
شهروندان باید درنظر داشته باشند که بهدلیل نزدیکی ایستگاههای دوچرخه، اغلب استفاده از آن کمتر از نیمساعت زمان میبرد که درازای آن مبلغی از متقاضی دریافت نمیشود. دلیلی ندارد که شهروندان حتما برای استفاده از مسیر طولانی دوچرخه را انتخاب کنند، بلکه میتوانند برای مسیرهای کوتاه خود نیز از این وسیله نقلیه بهره ببرند.
مسیرهای موازی یا غیرموازی؟
این پژوهشگر جوان شهری، توسعه حملونقل پاک را درگرو ترغیب و تشویق شهروندان به استفاده از دوچرخه میداند؛ بهشرط اینکه مسیرهای دوچرخه نیز بهدرستی درنظرگرفته شده باشد. او میگوید: وقتی این مسیر ۲۲ کیلومتری را پیمودم، دیدم که متاسفانه در برخی خیابانهای شهر، مسیر ویژه دوچرخه درنظر گرفته نشده یا اگر هم هست، توسط عابران یا خودروها اشغال شده است. هنوز برای استفاده از مسیر دوچرخه، فرهنگسازی نشده است. در مواردی حتی تابلوهای مخصوص دوچرخهسواری در مسیرها تعبیه نشده تا بقیه متوجه مسیر ویژه دوچرخه باشند.
ضعف در توپوگرافی (مکاننگاری) شهر و حجم زیاد ترافیک، مشکلات مهم در ایجاد محیط ایمن برای دوچرخهسواران به شمار میرود. تعداد کمی مسیر هموار در شهر وجود دارد و دوچرخهسواران باید بر سر جا در این خیابانها با اتومبیلها و شبکه گسترده حملونقل عمومی رقابت کنند.
سالانه ۵۰۰ هزار نفر دراثر آلودگی هوای ناشی از حملونقل دچار مرگ زودرس میشوند
چراغ سبز برای دوچرخه
جهانشاهی میگوید: مسیر دوچرخه باید مناسب و پیوسته باشد تا بدون هیچ استرسی بتوانی در آن رکاب بزنی و همانند مسیرهای خودرو، فقط در تقاطعها این مسیر قطع شود. در بیشتر کشورهای توسعهیافته، مسیر ویژه دوچرخه، چراغ فرماندهی دارد. اغلب ناامنی ترافیکی و سرعت زیاد اتومبیلها و بیتوجهی رانندهها به دوچرخهسواران باعث استفادهنکردن شهروندان از دوچرخه در سفرهای درونشهری میشود.
وی با بیان اینکه هماکنون ۸۰کیلومتر مسیر دوچرخه و ۱۳۰ایستگاه در سطح شهر ایجاد شده که امکان خوبی برای استفاده شهروندان از دوچرخه است، ادامه میدهد: افزایش روزافزون جمعیت در کشورهای درحالتوسعه و رشد شهرنشینی از طرف دیگر، ایجاب میکند که بیشتر به فکر شهر و حالوهوایش باشیم. ما باید به فکر نسل آینده باشیم و از نظر زیستمحیطی کاری نکنیم که آیندگان دچار مشکل شوند. آلودگیهای هوا، صوتی و بیماریهای ناشی از این آلودگی، اتلاف منابع و سرمایهها و خرید بیشازحد خودرو، ضرورت توسعه حملونقل پاک را نشان میدهد.
به گفته این پژوهشگر حوزه شهری، سالانه ۵۰۰ هزار نفر دراثر آلودگی هوای ناشی از حملونقل دچار مرگ زودرس میشوند. علاوهبراین ازآنجاکه استفاده از خودرو بین شهروندان اوج گرفته، بیشتر افراد امروزه دچار بیتحرکی شدهاند و این نیز آسیبی دیگر به بدن و روح افراد است.
فواید ورزشی دوچرخه
هر نوع ورزش منظم دارای فایده است، اما میتوان گفت دوچرخهسواری ورزشی بهتر و مفیدتر است؛ چون آسیبهای کمتری درحین انجام آن روی میدهد. دوچرخهسواری، سوزاننده عالی کالری است.
جهانشاهی با اشارهبه فواید و مزایای استفاده از دوچرخه میگوید: استفاده کمتر از خودرو، کاهش آلودگی هوا و بیماریها، کمشدن مصرف سوخت فسیلی، کاهش هزینههای نفتی، افزایش فعالیتهای بدنی ازجمله فواید دوچرخهسواری است.
زمانیکه سوار دوچرخه میشویم، مناظر و زیباییهای شهر را بهوضوح میبینیم. رضایت و خوشحالی در ما ایجاد میشود که به کاهش استرس کمک میکند. طبیعی است که اگر در محیطی مطبوع و دلپسند دوچرخهسواری کنیم، رضایت ما هم افزایش مییابد.
سبک زندگی یکجانشینی رو به افزایش است و یافتهها نشان داده که دوچرخهسواری و رکابزدن، تاثیری مثبت بر کاهش بیماریهای قلبی و عروقی و دیابت دارد و میتواند باعث تقویت و پیشرفت قوه ادراک، شناخت، عملکرد و ساختار مغز شود. رکابزدن همچنین تمرینی عالی برای ذهن و روان است و باعث کاهش استرس میشود.
دوچرخه، فاصله طبقاتی را کم میکند
دوچرخهسواری، فاصله اقشار را در جامعه کم میکند. وقتی افراد بر اتومبیلهایی با انواع و اقسام برندهای خودرو سوار میشوند، تفاوتهای اجتماعی بهوضوح دیده میشود، اما وقتی از دوچرخه استفاده میکنیم، همه در یک سطح اجتماعی قرار میگیریم.
اینکه هنگام استفاده از خیابان، ماشینها و کامیونها در مسیری مشخص باید حرکت کنند، طبیعی است. نکته این است که ازنظر قانونی، دوچرخه سوارها نیز در استفاده از خیابان، از همان حقوق اتومبیلها برخوردارند، اما اغلب در خیابانها دوچرخهسوارها، شهروند درجه دو به حساب میآیند.
*این گزارش چهارشنبه ۶ مرداد ۹۵ در شماره ۲۰۵ شهرآرامحله منطقه ۹ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
