کارآفرینی صاحبکار با مجسمه آدمهای بزرگ در قاب کوچک 
چگونه مسابقه فضایی به یک تمبر در موزه آستان قدس رضوی رسید 
چگونه مسابقه فضایی به یک تمبر در موزه آستان قدس رضوی رسید
«این گامی کوچک برای یک انسان، اما جهشی بزرگ برای بشریت است»؛ جملهای که نیل آرمسترانگ در نخستین قدمهایش روی ماه گفت؛ قدمهایی که نه فقط آغاز یک مأموریت فضایی بلکه پایان قرنها انتظار بشر برای قدم گذاشتن بر ماه بود. میلیونها نفر در سراسر جهان این لحظه تاریخی را از رادیو و تلویزیون دنبال کردند؛ لحظهای که خیلی زود از قاب تلویزیون فراتر رفت و به بخشی از فرهنگ عمومی تبدیل شد. پس از آن بود که تصویر انسان روی ماه به کتابها، مجلات، پوسترها، سکهها و تمبرها راه یافت.
یکی از این تمبرها، که تنها چند هفته پس از فرود آپولو ۱۱ در ایران منتشر شد، امروزه در گنجینه تمبر موزه آستان قدس رضوی نگهداری میشود؛ یادگاری کوچک که روایتگر یکی از بزرگترین لحظههای تاریخ بشر است.
آغاز رقابت فضایی بین بلوک شرق و غرب
پایان جنگ جهانی دوم، آغاز جنگ سرد میان بلوک شرق و غرب بود؛ سالهای طولانی که ایالات متحده آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی سعی داشتند در همه حوزهها از یکدیگر پیشی بگیرند. این نبرد قدرت به آسمان هم کشیده شد و این روسها بودند که گوی سبقت را از رقیب خود ربودند.
روسها توانستند نخستین ماهواره مصنوعی تاریخ را با نام «اسپوتنیک ۱» در اکتبر ۱۹۵۷ میلادی (مهر ۱۳۳۶ خورشیدی) به مدار زمین بفرستند، موفقیتی که تنها چهار ماه بعد، آمریکاییها هم آن را به انجام رساندند، اما هدف اصلی رسیدن انسان به فضا بود. آرزویی که سرانجام در آوریل۱۹۶۱میلادی (فروردین ۱۳۴۰ خورشیدی) با رسیدن یک فضانورد روسی به نام «یوری گاگارین» محقق شد؛ او با قرار گذشتن از جو زمین، توانست این سیاره آبی را از زاویهای متفاوت از دید تمام انسانها ببیند.
هرچند روسها توانسته بودند در این رقابت فضایی، زودتر از حریف خود به نتیجه برسند، اما آمریکاییها هم نمیخواستند در این مسابقه عقب بمانند، پس باید کاری میکردند. آن ایام سازمان تازهتأسیس ناسا پروژه «مرکوری» را آغاز کرده بود؛ پروژهای که هدف نخستش نه رسیدن به ماه، بلکه فرستادن یک انسان به فضا و سالم برگرداندنش بود.
در ادامه، «آلن شپرد»، توانست حدود سه هفته بعد از گاگارین، طی مأموریت «مرکوری_ردستون ۳» به عنوان اولین آمریکایی به فضا برسد؛ پروازی که البته به مدار زمین نرسید و «جان گلن» دیگر فضانورد آمریکایی در فوریه ۱۹۶۲ میلادی (بهمن ۱۳۴۰ خورشیدی) موفق به انجام آن شد. اتفاق مهم، اما بعد از رسیدن شپرد به فضا، قولی بود که جان اف. کندی، رئیس جمهور وقت ایالت متحده، در آن روزها داد: «فرود انسان روی ماه و بازگرداندن سالم او به زمین، پیش از پایان دهه ۱۹۶۰»
دومینوی آپولوها تا رسیدن به موفقیت
فرود نخستین انسان روی ماه، هدف پروژه فضایی آپولو در سازمان فضایی ناسا بود. نخستین تجربه آپولو نه تنها موفقیتآمیز نبود بلکه به یک فاجعه ختم شد. سه فضانورد، «گاس گریسوم»، «اد وایت» و «راجر چافی»، هنگام انجام آزمایش زمینی روی سکوی پرتاب، در آتشسوزی کابین آپولو در ژانویه ۱۹۶۷میلادی (دی ۱۳۴۵ خورشیدی) جان باختند. این حادثه به تغییرات گسترده در طراحی سفینه و افزایش استانداردهای ایمنی آن منجر شد.
بعد از فاجعه آپولو ۱، پروازهای بدون سرنشین دوباره آغاز شدند. مأموریت آپولو ۴، آزمایش موشک غولپیکر ساترن ۵ برای فرستادن انسان به ماه و مأموریت آپولو ۵ آزمایش گردونه ماهنشین بود. آپولو ۶ هم با هدف آزمودن مجدد توانایی موشک سترن ۵ به انجام رسید. هفتمین آپولو، اولین پرواز سرنشیندار این فضاپیما بود که توانست سه فضانورد را برای انجام آزمایشات لازم، به مدت یازده روز در مدار زمین قرار دهد.
اما آپولو ۸ یک جهش بزرگتر بود؛ در دسامبر ۱۹۶۸میلادی (آذر ۱۳۴۷ خورشیدی)، انسان برای نخستین بار از مدار زمین خارج شد، به ماه رسید و بدون فرود روی ماه، ۱۰ دور در مدار آن چرخید. پس از آن نوبت به آزمایش اتصال و جداسازی ماهنشین رسید که طی پروژه آپولو ۹ در مدار زمین تمرین شد. در آپولو ۱۰ نیز گردونه ماهنشین به ۱۵ کیلومتری سطح ماه رسید، تقریبا تمام مراحل فرود در مدار ماه انجام شد، اما روی ماه فرود نیامد. ناسا تمام این مراحل را دومینووار انجام داد تا بالاخره نوبت به آپولو ۱۱ رسید.
فرود عقاب آپولو روی ماه
هدف پروژه آپولو ۱۱ رساندن سه فضانورد به ماه و فرود دو نفر از آنان روی سطح ماه و بازگردان دوباره آنان به سفینه بود. پروژه مرکوری نشان داده بود انسان میتواند در فضا زنده بماند و پس از آن فضانوردان در پروژه «جمینی» یاد گرفته بودند در فضا راهپیمایی کنند، مدت طولانیتری بیوزنی را تحمل و مهمتر از همه، دو سفینه را در مدار به یکدیگر نزدیک و متصل کنند. مهارتی که در مأموریت این پروژه آپولو ۱۱ برای جدا شدن ماهنشین از سفینه اصلی در مدار ماه و اتصال دوباره آن به سفینه مادر حیاتی بود.
فرود نخستین انسان روی ماه، هدف پروژه فضایی آپولو در سازمان فضایی ناسا بود
پس از رسیدن به مدار ماه، «نیل آرمسترانگ»، فرمانده و «باز آلدرین» خلبان گردونه ماهنشین وارد ماهنشین عقاب شدند و مایکل کالینز، خلبان سفینه فرماندهی در سفینه اصلی کلمبیا باقی ماند. ماهنشین عقاب بعد از جداسازی از سفینه مادر به سطح ماه نزدیک شد و بالاخره روی آن فرود آمد. پروازی که در ۱۶ ژوئیه ۱۹۶۹ (برابر با ۲۵ تیر ۱۳۴۸ خورشیدی) با موشک ساترن ۵ از مرکز فضایی کندی در فلوریدا آغاز شده بود، در ۲۰ ژوئیه بر ماه نشست.
هرچند این فرود چالشها و خطرات زیادی را به دنبال داشت، اما با موفقیت همراه شد. آرمسترانگ از نردبان پایین آمد و پایش را روی خاک ماه گذاشت و گفت: «این گامی کوچک برای یک انسان، اما جهشی بزرگ برای بشریت است». حدود بیست دقیقه بعد از او، باز آلدرین هم از ماهنشین پایین آمد و نگاهی به منظره انداخت و گفت: «ویرانی باشکوه».
یادگاری از فرود آپولو در موزه آستان قدس رضوی
رادیو و تلویزیون این لحظات تاریخی را پوشش خبری داد. برآورد ناسا این بود که بیش از نیم میلیارد نفر در سراسر جهان این رویداد را از طریق تلویزیون دنبال کردند. اتفاقی که بعدها نه تنها تیتر بسیاری از روزنامههای جهان و موضوع کتابها، خاطرات، زندگینامهها و پژوهشهای بسیاری شد بلکه در قالب تمبرها، پوسترها، کارتپستالها، سکهها، اسباببازیها و مجموعههای یادبود با تصویر انسانی روی ماه وارد فرهنگ عمومی نیز شد.
تصویر فرود آپولو ۱۱ در مرداد ۱۳۴۸، تنها مدت کوتاهی پس از فرود تاریخی، روی تمبرهای پستی ایران نشست؛ اثری که امروز در گنجینه تمبر موزه آستان قدس رضوی نگهداری و به نمایش گذاشته شده است. اتفاق جالب توجه دیگر در آن سال، سفر سه فضانورد آپولو ۱۱، همراه یک هیئت سینفری از فضانوردان، در آبان ۱۳۴۸ به ایران بود.
موزه ملی هوا و فضای آمریکا مجموعهای شامل بیش از ۵۰۰ تمبر مرتبط با فرود ماه در سال ۱۹۶۹میلادی (۱۳۴۸ خورشیدی) را ثبت کرده که از کشورهای مختلفی گردآوری شده است؛ از افغانستان و الجزایر گرفته تا برزیل، هند، ایران، ایتالیا و بسیاری کشورهای دیگر؛ اما جالب است بدانید که تاریخ تمبر چاپ شده در ایران یک ماه پیش از چاپ تمبر معروف «اولین انسان روی ماه» در آمریکاست.
* این گزارش چهارشنبه ۴ شهریورماه ۱۴۰۵ در شماره ۴۸۴۱ روزنامه شهرآرا صفحه تاریخ و هویت چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
