گذری بر فعالیت‌های مسجد بنی‌هاشمی محله آبکوه

علی رنجکش| وسط این همه کار و شلوغی برنامه‌ها، خستگی‌ها و دغدغه‌های بیهوده و کسل‌کننده روزمره که حال خودمون رو هم نمی‌فهمیم، یک مرتبه اتفاق یا حادثه‌ای می‌افته که مثل یک سرعت‌گیر جلومون رو می‌گیره و فرصتی ایجاد می‌کنه تا به خودمون بیایم و کمی تامل کنیم که غیر از این جسم بیچاره، یه روحی هم هست که احتیاج داره به غذا و استراحت.

مسجد بنی‌هاشمی در محله آبکوه هم که قلب تپنده محل و پاتوق اول وآخر همه بچه‌های دهه‌های ۵۰ و ۶۰ آنجا بود، جزو همین خاطره‌هاست؛ مسجدی که دیوار‌هایش از تمام دیوار‌های گلی خانه‌های اطراف بلندتر و صدای اذان صبحش تا کیلومتر‌ها دور‌تر شنیده می‌شد.

حدود سه‌دهه پیش، جلوی در ورودی مسجد، سنگر سیمانی و دایره‌مانندی، شب‌های گشت بسیج، حافظ جان بسیجی‌ها و پاتوق شب‌نشینی و زنده کردن خاطرات بود. حیاط مسجد هم با گلدان‌های پر از گل محمدی که نه‌تنها فضای داخلی را، بلکه تمام کوچه را پر از رایحه خوش گل محمدی می‌کرد، چشم‌نواز بود.

مسجد، زیاد بزرگ و تجملاتی نبود؛ فضای کوچک و ساده‌ای داشت با فرش‌های قدیمی و وصله‌پینه و یک منبر فلزی. مسجد در کنار فعالیت‌های مذهبی، کتابخانه‌ای هم داشت با ده‌ها عضو قد و نیم‌قد. اگر می‌خواستی کتابی به امانت بگیری، باید هفته‌ها در نوبت منتظر می‌ماندی. برنامه‌های دیگر مسجد برای نوجوانان، تشکیل گروه تئا‌تر و سرود بود که در مراسم مختلفی، چون دهه فجر و هفته بسیج برنامه اجرا می‌کردند. شاید بچه‌های آن روز‌های مسجد، بهتر بتوانند از خاطرات دو ده و نیم این پاتوق محلی برایمان صحبت کنند.

مسجدی که دل‌ها را به هم پیوند می‌داد

اصغر محمدیان، مسئول بسیج مسجد بنی‌هاشمی از تاریخچه فعالیت آن می‌گوید: چیزی که این مسجد را در ذهن‌ها ماندگار می‌کرد، در و دیدار و بنای ظاهری‌اش نبود، بلکه مجموعه فعالیت‌هایی بود که توسط افراد انقلابی با اخلاص آن زمان در مسجد پایه‌گذاری شد و امروزه ما سعی می‌کنیم در قالب‌های نو و جدید آن اقدامات را دنبال کنیم؛ کار‌هایی که با گذشت بیش از سه دهه هنوز آثار و برکاتش در محله نمود ظاهری و باطنی دارد.

وی ادامه می‌دهد: مسجد بنی‌هاشمی، میعادگاه اصلی تجمعات اهالی از هر قشری بود؛ معلم، دانشجو، کارگر، دانش‌آموز، کسبه و... تقریبا تمام محل درصفوف نماز دیده می‌شدند و به‌راستی این مسجد خانه دوم اهالی به شمار می‌رفت.

در آستانه انقلاب

محمدیان با بیان اینکه مسجد، سابقه‌ای هم در فعالیت‌های سیاسی قبل از انقلاب داشت تاکید می‌کند: این برنامه‌ها توسط انقلابی‌هایی صورت می‌گرفت که با شهیدهاشمی‌نژاد و مرحوم آیت‌ا... شیرازی در ارتباط بودند و کار توزیع اعلامیه‌های امام (ره) را در مسجد و در سطح منطقه به‌صورت پنهانی انجام می‌دادند. افرادی، چون شهید غلامرضا قدسی که در تظاهرات قبل از انقلاب در میدان شهدا به‌دست مزدوران رژیم شاه به شهادت رسید و همچنین شهید کاظم چوبدار نقش پررنگی در این‌گونه فعالیت‌ها برعهده داشتند.

او می‌گوید: از فعالیت‌های مردمی مسجد، تشکیل شورای تعاونی محل بود که رفع گرفتاری و همیاری در ساخت‌وساز منازل افراد ناتوان و بی‌بضاعت، برپایی صندوق قرض‌الحسنه و دادن وام به خانواده‌های نیازمند، بخشی از برنامه‌های این شرکت تعاونی به‌شمار می‌رفت.

آغاز جنگ تحمیلی

محمد شوقی، مسئول پایگاه بسیج این مسجد در دوران دفاع مقدس از آن سال‌ها این‌گونه یاد می‌کند: با شروع جنگ تحمیلی، فضای مسجد شکل خاصی به خود گرفت؛ جذب و اعزام داوطلبان محلی و برگزاری آموزش‌های ابتدایی نظامی به بسیجیان نوجوان، در اولویت برنامه‌های پایگاه قرار گرفت. همان سال‌ها بود که از طرف مسئولان سپاه در نماز جمعه مشهد از بسیج مسجد به خاطر بیشترین اعزام نیرو به جبهه‌های جنگ به‌صورت ویژه تقدیر شد. چه آنهایی که جان عزیزشان را تقدیم کشور و اسلام کردند و چه آنهایی که با بدن‌های مجروح برگشتند، نقش مهمی در فعالیت‌های خیرخواهانه و عام‌المنفعه مسجد بنی‌هاشمی داشتند.

او خاطرنشان می‌کند: در این میان بانوان مسجد و محله نیز پابه‌پای رزمندگان درخاک‌ریزی دیگر یعنی درکار‌های خیر و بخش پشتیبانی جنگ، سنگ تمام می‌گذاشتند؛ آنها با تهیه اقلام مورد نیاز جبهه، خدمت‌رسانی به مجروحانی که در بیمارستان‌ها بستری بودند و شرکت گسترده درراهپیمایی‌های مختلف باعث سربلندی اهالی محله بودند.

مسجد در برگزاری مراسم مناسبتی، مذهبی و فرهنگی بسیار فعال است

برنامه‌های فرهنگی و مذهبی

صادق چوبدار، مسئول فرهنگی مسجد هم در خصوص فعالیت‌های فرهنگی این مکان می‌گوید: مسجد در برگزاری مراسم مناسبتی، مذهبی و فرهنگی بسیار فعال است. سازمان‌دهی هیئت بزرگ عزاداری، برپایی جلسه منظم آموزش قرآن با بیش از ۲۰سال سابقه در محله، برنامه سرکشی منظم از خانواده معظم شهدا و خدمتگزاران هیئت و برنامه‌های اردویی از جمله این کارهاست.

۹ دهه افتخار

محله همچنان پابرجاست؛ آبکوه و کوچه‌هایش، اما دیگر مثل قدیم تودرتو نیست. خانه‌هایش شکل جدیدی به خود گرفته و مدرن شده است. سرعت پیشرفت شهر، محله را کاملا در خود حل کرده و او را که پیر و رنجور از بی‌وفایی زمانه شده، با نامهربانی به حال خود وانهاده و رهاکرده است و کسی به حرف‌هایش کوچک‌ترین اعتنایی هم نمی‌کند.

مسجد بنی‌هاشمی با تاریخچه‌ای نزدیک به یک قرن در محله آبکوه از سال۱۳۰۸تا۱۳۹۱ محکم و باوقار ایستاده و این درحالی است که در این مدت پذیرای صد‌ها زن و مردی بوده که در آن عاشقانه با خدای خود راز و نیاز کرده‌اند، خاطرات و فعالیت‌های زیبایی از خود به یادگار گذاشته‌اند و در گذر زمان از میان ما کوچ کرده و رفته‌اند و امروزه فقط نامی و یادی از آنها باقی است. یاد همه آنها به‌خیر...

*این گزارش شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۱ در شماره ۴۴ شهرآرامحله منطقه یک منتشر شده است.