نکته مهم درباره خیابان جلالآل احمد66 بنبست بودن آن برای تردد خودرو ها از هر دو طرف است بهگونهای که اهالی این معبر باید برای رفت و آمد خود از خیابانهای قبل و بعد از جلالآلاحمد66 رفت و آمد کنند. از طرفی این بنبست دوسویه سبب کاهش ترددها و خلوتی این معبر شده است که در برخی موارد باعث ناامنی برای عابران پیاده میشود. این خیابان محله شهید رضوی متصلکننده دو بولوار سیدرضی و جلالآلاحمد هم هست که به همان دلیل بنبست بودن، تعیین مسیر از آن فقط برای عابران پیاده ممکن است.
کوچه آیت الله شیرازی3، 100سال پیش صاحب حمامی شد که در تاریخ برقکشی مشهد از آن به عنوان نخستین حمام برقدار شهر یاد شدهاست. آن زمان مرحوم حاججواد توکلی یزدی سرمایهاش را صرف ساخت حمام کرد. این بنا حدود 40سال بعد از آمدن برق به ایران بهعنوان نخستین حمام عمومی مشهد برقکشی شد.
کوچه ششم، مشهورترین و پررفتوآمدترین کوچه در خیابان شهید هاشمیمهنه است. از مسجدیها و بسیجیها بگیرید تا دانشآموزان و کودکان و حتی مأموران رفع سدمعبر شهرداری، هرروز در این کوچه تردد میکنند. این کوچه که به کوچه مسجد چهاردهمعصوم(ع) هم شناخته میشود، در قلب شهرک لشکر واقع شده است و بیشتر ساکنان آن، همچون ساکنان دیگر کوچههای خیابان شهید هاشمیمهنه، ارتشیهای بازنشسته هستند.
زمانی که شهر در اطراف حرم مطهر خلاصه میشد و تعداد خانهها کم بود، مردی به نام «گلچین» در کوچه امام رضا(ع)28 کنونی، خانهای ساخت و ساکن آن شد. رفتهرفته با گذشت زمان خانههای دیگری ساخته شد و کوچه شکل گرفت. هرچند که خانه گلچین از بین رفته و اثری از آن باقی نمانده است، این کوچه بهدلیل حضور اولیننفر به نام «گلچین» در بین مردم محله معروف شد. در 2دهه گذشته کوچه گلچین شکل و شمایل پیشینش را از دست داده است و هتلآپارتمانها جای خانههای قدیمی را گرفتهاند.
کوچه شهیدوطندوست در ابتدای شهرک شهیدرجایی و محله پورسینا، یک شهر تمامعیار است. زیرا در آن خیلیچیزها پیدا میشود؛ از فروشگاه و مدرسه گرفته تا درمانگاه و سالن ورزشی. 4کوچه موازی با هم 250واحد مسکونی تقریبا یکشکل را در دل خود جای داده است. مدیریت این واحدها با مؤسسه خیریه امام محمد باقر(ع) است؛ مؤسسهای که در ابتدای همین مجموعه و کوچه مستقر است تا هوای ایتام بیبضاعت مناطق کمبرخوردار را داشته باشد.
بافت فرسوده و قدیمی در کوچه شهیدحسینیمحراب87 واقع در محله شهیدقربانی و کوچههای مجاور بیش از هر چیزی چشمگیر است. فرعیهای تنگ و باریک و جویهایی که میانه هرکدام از آنها را گرفته است، نخستین تصویر از کوچهای است که ورودی آن زمین بزرگ خاکی و رهاشدهای قرار دارد و به گفته اهالی بیشتر از 15سال به همین شکل مانده است. همه دلخوشی اهالی به استخری است که میتواند اوقات فراغتشان را پر کند.
با شروع جنگ تحمیلی بیش از صد نفر از اهالی قرقی به پیکار با دشمن متجاوز شتافتند و در این راه 26شهید و با حساب نقاط افزوده شده به محله قرقی 31شهید را تقدیم اسلام و انقلاب کردند. اما این همه مسیر پرافتخار شهادت در این محله نیست. بعدها جوانان بسیاری گام در راه این شهدا گذاشتند و برای دفاع از حرم حضرت زینب(س) به سوریه رفتند. تعداد این دلاورمردان یکی دوتا نبود. 43نفر دیگر با افتخار و شجاعت، هدفی بزرگ را در زندگی انتخاب کردند و شهید مدافع حرم شدند.
کوچه شهید اسفندیانی8 در محله گوهرشاد قرار گرفته است. شهیدحسن اسفندیانی از اهالی این محله بود که در 20دی سال1359 به شهادت رسید. قاب عکس او در کنار دیگرشهدای محله به دیوار مرکز نیکوکاری «فدک» جلوه دلنشینی داده است. این کوچه باریک که رفتوآمد خودروها را سخت کرده است، آسفالت نامناسبی دارد و هنگام بارندگی دچار آبگرفتگی میشود.
خیابان جاهد از جمله اولین معابر ساخته شده در منطقه12 است که بخشی از محله جاهدشهر به حساب میآید. معبری که یک طرف آن، از ابتدا تا انتها در اختیار مؤسسات و بنیادهای خیریه است، بیشتر ساختمانهای مسکونی این خیابان برخلاف بسیاری از معابر و محلات منطقه12، حیاطدار و دراصطلاح ویلایی است و از آپارتمانهای سربه فلک کشیده و چندینطبقه خبری نیست.
یکی از محوریترین کوچههای محله «شقایق2»، صابر4 است. این کوچه بخشی از پهنه تاریخی «نهدره» است و هنوز بسیاری از ساکنان قدیمی در آن زندگی میکنند. برای رسیدن به این کوچه بولوار شهید صیاد شیرازی را به سمت ارتفاعات جنوبی بالا بروید و وارد خیابان شهید صیاد شیرازی65 شوید. بعد از یکی دو پیچ، وارد صابر4 میشوید و اگر مسیر را همچنان ادامه دهید به خانههای پلکانی ساختهشده روی کوه میرسید و میتوانید نمای زیبایی از شهر را با ایستادن روی این پلهها زیر نظر خود داشته باشید.
کوچه امام رضا(ع)9 معروف به کوچه رانندگان از ضلع شرقی خیابان امام رضا(ع) به محله سرشور متصل و در ادامه به بازار سرشور میرسد. وجود مسجدی به نام مسجد رانندگان در این کوچه که ساخت و مدیریت آن برعهده رانندگان کامیون است، دلیل معروف شدن این کوچه به نام رانندگان است.
خیابان عبادت مهرآباد به اندازه محور اصلی محله با اهمیت است. خیابانی پرتردد که از معبر مفتح شرقی3 شروع میشود و به سهراهی در خیابان مهرآباد میرسد. در انتهای این خیابان و در نزدیکی راسته مهرآباد، سمت چپ، مهرآباد قدیم قرار دارد که به آن قلعه کهنه میگویند. در گذشته، این معبر به شهید فرزین و قبل از آن به باغ سبیسی معروف بوده است که به علت مزارع سبیس (یونجه) و کارخانه بستهبندی آن بوده است.
کوچه افتخاری در شهید هاشمینژاد3 برگرفته از نام شکستهبندی قدیمی در همین معبر است. گفته میشود افتخاریها سه نسل است بهدنبال هم کار شکستهبندی را در این کوچه انجام میدهند. بههمین خاطر خیلیها کوچه را به نام کوچه شکستهبندی میشناسند. در ورودی این معبر مسجد کوچک شازده علیاصغر(ع) بیهیچ مناره و گلدستهای به چشم میآید. علاوه بر بیت آیتالله شیرازی که محل تحصیل حوزویان است، حسینیه سهطبقه و البته نیمهتمام گنابادیها و حسینیه امامحسنمجتبی علیه السلام چشمنوازی میکند.
خانه امیری سومین خانه تاریخی اطراف حرم مطهر که بازسازی و مرمت شد. این خانه تاریخی ۱۰۸ ساله ویژگیهای منحصربهفردی دارد که یکی از آنها اجرای معماری ۲ دوره صفویه و قاجار در نمای شرقی خانه است. یکی از مهمترین نکات در بازسازی و مرمت این اثر تاریخی، کشف جبهه شمالی این خانه و همچنین کوچه مخفی در این بنای تاریخی است.
بیش از 200 خانه قدیمی و تاریخی در مشهد وجود دارد که تنها 70 پلاک بهدلیل قدمت، معماری زیبا یا ویژگیهای خاص ثبت میراث شدهاند. از این تعداد بیش از ۳۰ خانه در محدوده اطراف حرم مطهر رضوی قرار دارد. خیلی از این خانهها ازجمله خانه حناساب، زرینزاده، سرای میرفخرایی یا سیدان در سایه بیتوجهی در چندسال گذشته تخریب شدهاند.
کوچه فدک15یکی از کوچههای محله کوی امیرالمؤمنین است. به دلیل ساخت و تأسیس هنرستان کارودانش پسرانه انصاری در دهه70 این کوچه به کوچه هنرستان معروف شده است. 50سال قبل در بیشتر زمینهای این کوچه جو و گندم کشت می شد. با تأسیس هنرستان فنی کار ودانش انصاری روند سکونت و پیشرفت در این خیابان افزایش چشمگیری پیدا کرد. قدیمیترین مجتمع مسکونی محله فدک که به کارکنان یک شرکت ریسندگی معروف تعلق دارد در این کوچه است.
کوچه مهران7 یکی از معابر پرتردد محله سیدرضی است. سه مدرسه فائزه، فاضله و رهروان حضرت زینب(س)، بیمارستان بینا و دانشگاه الزهرا(س) که شهروندان زیادی به آنها رفت و آمد میکنند در این معبر واقع شدهاند. تردد زیاد دانشآموزان و دانشجویان در این معبر، آن را بدل به کوچه درس و دانشگاه کرده است که بیش از هر قشری میتوان دانشآموزان و دانشجویان را در رفت و آمدهای آن دید.
محمدعلی بیک که نظامی بازنشسته و از سکنه قدیمی این خیابان است، به زمان تأسیس بازارچه اشاره کرده و تعریف میکند: آنزمان شهرداری به منازل مسکونی مجوز تجاری نمیداد. این بازارچه را تأسیس کردند که بهعنوان یک بازار محلی تأمینکننده نیاز روزانه مردم باشد اما بعد از آن به ساختمانها مجوز تجاری دادند و بسیاری از مالکها کنار حیاط خانهشان مغازه زدند.
کوچه آیتالله محمد واعظزاده را هنوز هم خیلیها با این نام نمیشناسند. چون تا همین یکسال پیش تابلوهای خیابان شهید کاشانی27 نام بیهقی داشت و به گفته سنوسالدارهای کوچه، قدمت این نام به هفتادهشتاد سال میرسید. نام آیتالله واعظزاده مؤسس دانشگاه مذاهب اسلامی و نخستین دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی که در گذشته از ساکنهای همین محدوده بود، زمستان سال1399 روی تابلوها نشست.
حاجترواشدن در مشهد به لطف امامرضا(ع)، نهتنها قصههای زیادی دارد، بلکه یادگارها و ردپاهایی هم دارد که به یمن این اتفاق مبارک در تاریخ ماندگار شده است. نمونه آن مسجد فاطمیه هراتیها در خیابان شهیدکاشانی8 است؛ مسجدی که زمین آن را بانویی از اهالی روستای هرات شهرستان خاتم استان یزد 110سال پیش و بعد از حاجتگرفتن در حرم مطهر رضوی وقف کردهاست و مردم هم بانی ساختش شدهاند.