کوچه شهیدتقیزاده ۹، معبری فرعی در محله الهیه است که تا بولوار اقدسیه امتداد دارد. زمانیکه الهیه شباهتی به چهره امروزیاش نداشت، مجتمعهای قدیمی با آجرهای سفالی در دو طرف این معبر بنا شد و اولین ساکنان الهیه به اینجا آمدند.
کوچه استاد یوسفی۳ در محله شاهد قرار دارد و از سمت دیگر به معبر شهید فلاحی ۶۷ میرسد. این محدوده در سیر تاریخی شهر مشهد تا سال۱۳۶۵ جزو محدوده شهری نبوده و پس از آن کمکم وارد بافت شهر شده است.
فاطمه نورپور تعریف میکند: قدیم خیلی از این خانههای مسکونی فعلی، زمین زراعی بوده است و فقط پنج طایفه در آن سکونت داشتند. او از طایفه نورپور است و مانند پدر و پدربزرگش دغدغههای زیادی برای آبادی و رفع مشکلات محل دارد.
اغلب مردم تصور میکنند که کوچه توحید۲۵ کنونی یکی از کوچههای قدیمی و چندصدساله مشهد است، درحالیکه عمر این مسیر در بهترین حالت به یک قرن هم نمیرسد.این کوچه را با عنوان کوچه شاهعباس میشناختند.
حاجحسن جمالی از زمانیکه اینجا بیابان بود و زمستانها از ساعت۴ عصر به بعد، کسی جرئت بیرونرفتن از خانه را نداشت یادش هست؛ از روباه و گاه شغالهایی که زمستانهای سرد بهدنبال غذا سر از شهر در میآوردند.
در دوره سلاطین، چهارباغ مشهد اقامتگاه پادشاهانی میشده است که بهقصد زیارت به مشهد میآمدهاند؛ چنان که رضاقلیخان هدایت از دو سفر شاهعباس صفوی به توس یاد کرده که هر دو بار، پس از زیارت در چهارباغ اقامت کرده است.
خیابان صاحبالزمان۱۵ کوچه شهیدایوب لوحی بعداز انقلاب بهمرور و ذرهذره آباد شد؛ چنانکه چهاردهسال پیش، رنگ آسفالت را به خود دید. وجود چندین مدرسه در این کوچه، حالوهوای خاصی به آن بخشیده است.
تقریبا همه کوچههای قدیمی مشهد دارای فرعیهایی هستند که سرنوشت تعدادی از این فرعیها هم به بنبست رسیده است. شاید بتوان فرعی «خندق۲۳» (توحید۲۳) را تنها کوچه بافت قدیم شهر لقب داد که هیچکدام از فرعیهایش بنبست نیستند.
حدود ۱۸۱سال پیش، خدربیگ، در فاصله ششکیلومتری باروهای شهر مشهد بهعنوان منزلگاهی تلقی میشد که کاروانهای تجاری قادر به اتراق موقت در آن بودهاند. این قلعه چنان مستحکم بود که میشد روی آن بهعنوان مکانی امن حساب کرد.
کوچه ثبت کوچهای بنبست است که نخستین اداره ثبت مشهد و خراسان، خوابگاه دخترانه مطهره، موسسه خیریه عمید صفوی، حوزه علمیه خواهران، پایگاه بسیج خواهران، خانه اشرافی بینشها، حسینیه بجستانیها را در خود جای داده است.
روستای چهاربرج بهعنوان یکی از ۱۶ هسته جمعیتی محدوده تاریخی توس، سال ۱۳۹۲ به شهرداری منطقه ۱۲ الحاق شد و محله چهاربرج نام گرفت. این محله قدیمی و پررفت و آمد، در مسیر آرامگاه فردوسی است.
محمد زارع تعریف میکند: انتهای اروند۶۰ جوی آبی بود که از پشت مدرسه آزادی به زمینهای زراعی میریخت. در کل زمستان، این آب یخ میزد و شبیه سرسره میشد. بعداز مدرسه با بچههای اینجا سرسرهبازی میکردیم و یکی از تفریحاتمان همین بود.
پدران و مادارن کوچه امیرآباد ۳۶، در سالهای دفاع مقدس، ۷ شهید را که با هم دوست بودند تقدیم میهن کردند.
کوچه شهید طاهری ۸ واقع در شهرک حجت (شهید درودی ۷) کوچهای بنبست است و بهگفته قدیمیها سابقه سکونت در آن به پانزده سال قبل بازمیگردد. بیشتر ساکنان اینجا، سابقه ۱۰ تا ۱۲ سال سکونت دارند.
وارد خیابان آموزگار شهیدرجایی ۳۷ که شوید، چشمتان از بین ساختمانهای سربهفلککشیده به یک فضای سبز روشن میشود که به وقت بهار و تابستان زیبایی را به این معبر شهری هدیه میکند. اولین سکونتها در این معبر از حدود چهاردهسال قبل آغاز شده است.
تقیآباد در میان مزارع مشهوری مانند الندشت و دستجرد، موقعیت کاملا مستقلی داشت. در اسناد، از این مزرعه بهصورت مستقل نام برده شده است. قدمت بخش مهمی از این اسناد به دوره قاجاریه برمیگردد.
محبعلی اسدی میگوید: خیلی از این خانهها را خودم ساختهام. هیچوقت هم صحبت پول به میان نمیآمد؛ هرچه همسایهها دستمزد میدادند، میگفتم خدا برکت. آنهایی هم که دستوبالشان تنگ بود، هیچ؛ فیسبیلالله کار میکردم.
کوچه یغما یا عبادی ۱۲ مانند کوچه دکتر شیخ یا پشت بهره سراب در دورهای مانند یک مسیر شریانی عمده شهر عمل میکرد. این کوچه اکنون بهعنوان یکی از مسیرهای پشتیبانی ترافیکی شهر استفاده میشود.
محمودعبدی تعریف میکند: تا پنجاه سال پیش، زمینهای روستای مهدیآباد با قناتی آبیاری میشد که از کنار مسجد میگذشت و نمازگزاران با آن وضو میگرفتند و معتقد بودند این آب باعث برکت مزارع و باغات آنها میشود.
یکی از مهمترین هویتهای محله کوی سلمان، گودال فخار است. گودالی عظیم در نزدیکی میدان میرزاکوچکخان و در حاشیه بولواری به همین نام که حدود ۷ متر عمق دارد و با ۲۱ پله از حاشیه خیابان جدا میشود.