نان و ماست، نذر قدیمی گنبدخشتی 
حمله عبدالمؤمنخان ازبک نام عیدگاه را به محله آورد 
نان و ماست، نذر قدیمی گنبدخشتی
نذری نان و ماستش معروف است. قدیم‌تر‌ها از گوشه‌وکنار ایران که برای زیارت حرم حضرت رضا (ع) به مشهد سفر می‌کردند، تا نذری گنبد خشتی را نمی‌خوردند، به شهر خود بازنمی‌گشتند؛ سنتی چندصدساله که هنوز هم به سبک و سیاق قدیمی‌اش اجرا می‌شود.
نذری نان و ماستش معروف است. قدیم‌تر‌ها از گوشه‌وکنار ایران که برای زیارت حرم حضرت رضا (ع) به مشهد سفر می‌کردند، تا نذری گنبد خشتی را نمی‌خوردند، به شهر خود بازنمی‌گشتند؛ سنتی چندصدساله که هنوز هم به سبک و سیاق قدیمی‌اش اجرا می‌شود.
شاهزاده سلطان‌محمد، هفدهمین نسل از امام موسی‌بن‌جعفر(ع) است که سال‌ها کلیددار حرم مطهر حضرت رضا (ع) بود و بعد از فوتش، در نزدیکی حرم مطهر دفن شد. از همان روز‌های ابتدایی فوت سلطان‌محمد، مقبره‌اش به‌دلیل اعتقاد و ارج‌وقرب بسیار زیاد مردم به او، به زیارتگاه تبدیل شد و هنوز هم هرساله شمار زیادی از زائران مشهدی برای زیارت این مقبره به گنبد خشتی در محله پایین خیابان مشهد سرمی‌زنند.
بین‌الحرمین ایران
طبق گفته قدیمی‌ها، فاصله حرم امام‌حسین (ع) و حضرت ابوالفضل (ع) ۵۰۰ متر و فاصله حرم حضرت رضا (ع) و مزار شاهزاده‌محمد (ع) نیز درست همین اندازه است. همین موضوع باعث معروف شدن شاهزاده‌محمد (ع) و ساختن گنبدی خشتی بالای مزار او شده است.
به‌گفته خادم این امامزاده، گنبد خشتی به ستاره‌ای درکنار خورشید نیز تشبیه می‌شود؛ موضوعی که مورد عنایت و توجه شهرداری منطقه ثامن نیز قرار دارد و طبق گفته هودانلو، خادم گنبد، نقشه‌های وصل کردن این گنبد به حرم مطهر رضوی نیز کشیده شده است و در سال‌های آینده اجرایی می‌شود.
فاصله حرم حضرت رضا (ع) و مزار شاهزاده‌محمد (ع) ۵۰۰ متر است
امامزاده نون‌ماستی
قدیم‌تر‌ها سلطان‌محمد به «امامزاده نون‌ماستی» معروف بود و معمولا زنان زیادی برای برآورده شدن حاجاتشان به این گنبد می‌آمدند و نذرشان را که نان و ماست بود، ادا می‌کردند؛ البته این امامزاده به «فقیر برار» نیز معروف بود و این نام به‌دلیل اعتقاد مردم به اینکه او یکی از برادران امام‌رضا (ع) است، به او داده شده بود، اما مشهدی‌های قدیم به‌خاطر نان و ماست نذری‌ای که زنان در این امامزاده مرسوم کرده بودند، شاهزاده‌محمد را «امامزاده نون‌وماستی» یا «آقا نون‌ماستی» خطاب می‌کردند و آذری‌ها نیز به او لقب «کاسب آقا» را داده بودند.
نذر نان و ماست، آدابی داشت
آن زمان‌ها که هنوز گنبد خشتی برای مقبره شاهزاده‌محمد (ع) ساخته نشده بود، در محل قبرستانی وجود داشت که زنان روز‌های سه‌شنبه بعد از زیارت مزار امامزاده، نذر خود را در آنجا ادا می‌کردند؛ البته نذر کردن برای پخش نان و ماست در این امامزاده، آداب و رسوم خاص خود را داشت؛ به این صورت که زن‌ها ابتدا باید نیت می‌کردند؛ نیتی واضح به‌منظور برآورده شدن حاجتشان.
یا شاهزاده‌محمد! اگر حاجتم برآورده شود، یک سیر نون و ماست نذر می‌کنم که در این مکان بین فقرا تقسیم کنم
این نیت بیشتر به این شکل بود که بعد از نیت کردن در دل، روبه‌روی مزار شاهزاده‌محمد می‌ایستادند و می‌گفتند: «یا شاهزاده‌محمد! اگر حاجتم برآورده شود، یک سیر نون و ماست نذر می‌کنم که در این مکان مقدس بین فقرا تقسیم کنم.» بعد از آن نیز یک عدد سنجاق را به کنار پوشش روی مزار امامزاده قفل می‌کردند و به خانه خود می‌رفتند و منتظر گرفتن حاجت و نیت خویش می‌شدند.
نذر نان و ماست برای شفای مریض
می‌گویند نذر کردن و نذری دادن در گنبد خشتی حال‌وهوای غریبی دارد و بی‌ریاست. شاهزاده‌محمد را امامزاده غریب هم می‌شناسد؛ امامزاده‌ای که به‌گفته اهالی، «نذرش ردخور ندارد». به‌گفته یکی از اهالی، امامزاده بیماران را خیلی زود شفا می‌دهد و مردم هم بیشتر برای شفای بیمارانشان نذر می‌کنند.
سه‌شنبه‌های امامزاده
سه‌شنبه روز زیارتی امام موسی‌بن‌جعفر (ع)، حضرت رضا (ع) و نوادگان این حضرت محسوب می‌شود. بر همین اساس، بعد از برآورده شدن حاجت، زن‌ها در روز سه‌شنبه بعد از خواندن دعای توسل، نان و ماست‌های خود را که از قبل خریده بودند، به سر مزار می‌بردند و همان‌جا سر مزار به قول قدیمی‌ها «ماست‌ها را به نان می‌مالیدند» و بین فقرا و زیارت‌کنندگان تقسیم می‌کردند.
۵ سیر ماست و یک من نان
به اعتقاد بسیاری از مردمی که در این گنبد، نان و ماست نذر می‌کنند و ماجرای این نذر را دهان‌به‌دهان از مادران خود شنیده‌اند، مقدار نان و ماستی که نذر می‌شود، نباید تغییر کند. اگر نذر این امامزاده می‌کنید، به‌گفته مشهدی‌های قدیم، باید پنج سیر ماست را به‌همراه یک من نان بین فقرا تقسیم کنید، اما خادم گنبد معتقد است که تغییر وزن نان و ماست و افزودن بر آن اشکالی ندارد، به‌شرط آنکه صاحب نذر بضاعت کافی برای خرید آن را داشته باشد، در غیر این‌صورت می‌تواند نصف مقدار فوق را تهیه کند، اما آنچه هودانلو در گفت‌وگویش با ما در این‌زمینه بیان می‌کند، این است که درصورت تغییر وزن نان، اکثر اوقات میزان ماست بیشتراست.
صندوقی برای نذر
آنچه به شیوه سنتی برای دادن نذری انجام می‌شد، خرید نان و ماست توسط خود فرد بود که خادم گنبد آن را بین مردم تقسیم می‌کرد، اما درحال‌حاضر باتوجه‌به رعایت نکات بهداشتی، چند صندوق پول برای نذری درنظر گرفته شده است که مردم بعد از گرفتن حاجت، پول نان و ماست خود را داخل این صندوق می‌اندازند و خادمان گنبد با این پول، نان و ماست می‌خرند و سه‌شنبه‌ها دربین مردم پخش می‌کنند.
نذری به سبک‌وسیاق مدرن
این روز‌ها هم اگر سه‌شنبه‌ها سری به امامزاده بزنید، حتما از نذری نان و ماست بهره خواهید برد؛ نذری‌هایی که بانیان آن بیش از ۱۰۰ سال است به‌صورت منظم بین فقرا تقسیم می‌کنند. تنها تفاوتی که نذری امروز با دیروز دارد، در نوع پخش نان و ماست است. این روز‌ها نذری را درقالب نان بسته‌بندی و ماست یک‌نفره بین مردم تقسیم می‌کنند، درحالی‌که در گذشته نان و ماست به‌صورت ساندویچ دست‌سازِ بانی نذر پخش می‌شد.
*این گزارش پنجشنبه، ۲۱ تیر ۹۷ در شهرآرامحله شماره ۲۸۸ شهرآرامحله منطقه ثامن چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
