مهدی خانی تنها دارنده گواهينامه منش پهلواني استان خراسان رضوی است 
از هرکاره تا دم نوشهای مشهدی در پارک هویت 
از هرکاره تا دم نوشهای مشهدی در پارک هویت
احمد پورمنفردی| یادم میآید در قصههای مادربزرگ یا کمیدورتر در برخی شعر و داستانهای اصیل ادبیات فارسی، همیشه بر اصل و نژاد آدمها تاکید میشد. شاید تعریف شناسنامه یا هویت در این مثال کاربرد زیبایی داشته باشد.
اینکه همان طور که افراد با شناسنامه یا کارت ملی، هویت خود را معرفی میکنند بهتر است، شهرها هم هویتی برای خودشان تعریف کنند، هویتی که مهم است که دستکم در شهر امام رضا (ع) وجود داشته باشد. قرار است این هویت به زائر و مجاور بگوید، شهرمان چند مرده حلاج است؟
اما با این مقدمه میخواهیم نویدی را به هممحلهایهایمان بدهیم و آن اینکه ۱۰ تیرماه یعنی همین چندروز آینده با افتتاح رسمی پارک هویت در فرهنگسرای بهشت در محله جنت مشهد، منطقه ما میزبان چکیدهای از هویت یا شناسنامه شهر مشهد میشود. شاید این خبر شیرینتر شود اگر به همشهریان و هممحلهایهایمان بگوییم که تمام محورهایی که میتواند در تعریف هویت مشهد وجود داشته باشد، قرار است در این پارک ظهور و بروز پیدا کنند.
با افتتاح این پارک که اتفاقا در محله ما و در خیابان مدرس واقع است، هم شهر ما شناسنامهدار میشود و هم زائران و مجاوران از سیر هویتی مشهد آگاه میشوند. اینها عباراتی است که موسوی، مدیر فرهنگسرای بهشت با گفتن آن باب سخن را باز میکند.
به همراه او در این پارک قدمی میزنم. او در ادامه صحبتهایش به این موضوع اشاره دارد که قبلا این پارک در نوروز در اختیار علاقهمندان قرار داشت، اما دهم تیرماه قرار است به طور کلی افتتاح شود و تمام قسمتها و بخشهای این پارک هم کاملتر در معرض دید عموم قرار بگیرد.
همه چیز درباره مشهد در پارک هویت
مسعود محرمی، نوجوان اصفهانی زائری است که در این رابطه میگوید: باورم نمیشد بتوانم اینگونه منسجم همه چیز را درباره مشهد پیدا کنم. اینکه مشهدیها به چه دلیل به مشاغلی، چون پینهدوزی و آهنگری روی آوردند؟ لهجه مشهدیها برچه اساسی شکل گرفته و حتی نوع سوغات این شهر به صورت جذاب و علمیکنار هم آورده شده است. فاطمه فخریان توسی هم که مدیر مدرسه است، در ادامه این صحبتها به موضوع آموزش و جذابیت در این پارک اشاره میکند و میافزاید:به نظر من این پارک بهترین معرف برای تاریخچه و هویت شهرمان است.
به نظر من این پارک بهترین معرف برای تاریخچه و هویت شهرمان است
نمایشگاه تصویر فرهنگ عامه مشهد
اما در این رابطه مدیر فرهنگسرای بهشت نیز کلی حرف دارد. موسوی میگوید: در نمایشگاه «تصویر فرهنگ عامه مشهد» که بخش آغازین پارک را شامل میشود، چهار تابلو وجود دارد که به ترتیب شامل گویش مردم، ظروف سنگی، نوشیدنیها و دم نوشهاست.
البته او این را هم اضافه میکند که در ابتدای ورود توضیحاتی برای آشنایی زائران و مجاوران با لهجه و ریشههای گویش مشهدی، دلایل ساخت و نحوه استفاده از ظروف سنگی همچون «هرکاره» و ظروف سفالی مانند کوزه در بین مردم و همچنین نوشیدنیها و دمنوشهای مورد استفاده در مشهد قدیم داده میشود.
نمایشگاه «هفت خان رستم» هم به عنوان نشانی از ادبیات کهن و پیشتاز مشهد در این پارک برقرار است. موسوی این نمایشگاه را به عنوان نمادی از ادبیات کهن مشهد میداند و معتقد است در نمایشگاه هفتخان رستم که به کوچه باغهای قدیم شهر مشهد شبیهسازی شده، مخاطب با حکیم ابوالقاسم فردوسی، شکل زندگی وی و مراحل جمعآوری شاهنامه آشنا میشود.
جمع مفاخر جمع است!
موسوی سرای مفاخر را از مهمترین بخشهای پارک هویت معرفی و اضافه میکند: ۹ سردیس مفاخر بزرگ مشهد شامل شیخ توسی، حاج حسینآقا ملک، شیخ حسنعلی اصفهانی (شیخ نخودکی)، دکتر مرتضی شیخ، استاد یوسفی، خواجه نصیرالدین توسی، ملاهاشم قزوینی، حکیم ابوالقاسم فردوسی و آیت ا... عبادی در فضای بیرونی این پارک به نمایش درآمدهاند.
منظومه بخوانید!
در قدم بعد بازدیدتان از این پارک به نمایشگاه «منظومه عشق» در طبقه همکف فرهنگسرای بهشت میرسید. جاییکه وقایع تاریخساز، فداکاریها و حماسههای مردم مشهد در عرصههای مختلف تاریخ کشور برای بازدیدکننده معرفی شده است. موسوی وقایعی مانند کشف حجاب و قیام مسجد گوهرشاد، مبارزان و سخنوران فعال انقلاب، ترور نخبگان سیاسی و فعال در مشهد را از جمله محورهای اصلی این بخش معرفی میکند.
اگر گذرتان به بهشت افتاد...
نمایشگاه «گذری در بهشت» هم در این پارک با هدف ارائه فعالیتهای فرهنگسرای بهشت شامل تاریخچه بنا، گروههای همیار و... برپا شده که بعد از عبور از این نمایشگاه به باشگاه مشهدشناسی میرسیم. مدیر فرهنگسرای بهشت توضیح میدهد که در بخشی از این پارک تاریخ شکلگیری شهر مشهد، مفاخر، حوادث تاریخی و تاثیرگذار، آداب و سنن، فرهنگ عامه، گویش و لهجه، پوشاک، تصاویر قدیم مشهد و ... در معرض دید عموم قرار میگیرد. البته در اینجا برای جمعآوری اطلاعات هم فکری شده است، مخاطبان و مراجعان به فرهنگسرا میتوانند با ارتباط گرفتن با باشگاه مشهدشناسی اطلاعات لازم را در خصوص هرکدام از این بخشها تهیه کنند.
نمایشگاه بازار قدیم
درست روی دیوار غربی و کنار ساختمان فرهنگسرا هشت تصویر از شهر مشهد قدیم با مقایسه تاریخی بین ۵۰ تا ۱۲۰ سال گذشته قرار دارد که، چون تونل زمان، بیننده را به گذشته شهرمان میبرد. موسوی بعد از توضیح این قسمت که «گذر تاریخ» نام دارد، به نمایشگاه بازار قدیم مشهد در پارک هویت اشاره میکند.
روی دیوار غربی هشت تصویر از شهر مشهد قدیم با مقایسه تاریخی بین ۵۰ تا ۱۲۰ سال گذشته قرار دارد که چون تونل زمان است
او میگوید: بخشی از شاکله هر شهر و محلات آن را بازارهای تشکیل میدهند که نشانی از شکل زندگی مردم را در خود دارند. بازار قدیم مشهد هم که در جنوب فرهنگسرا و در پشت بنا قرار دارد، شامل ۱۴ شغل از مشاغل قدیم مشهد است که مخاطب با بازدید از این بخشها علاوه بر آشنایی با مشاغل قدیم مشهدیها، با بافت محلات قدیم شهر نیز آشنا میشوند. نحوه کسب رزق و روزی حلال و فرهنگ بازاری مشهد، ضربالمثلهای بازار و اعتقادات و باورهای بازاریان محورهای جالب دیگری هستند که بازدیدکنندگان را با این فضا آشنا میکنند.
ما چطور بودیم؟
اما از دیگر قسمتهای جالب این نمایشگاه معرفی آداب و رسومی است که پدرها و مادرهای ما تمامقد به آنها اعتقاد داشتند و آنها را بهجا میآورند. ۶ تابلوی سفالینه روایتگر این آداب و رسوم هستند و بر در دیوار جنوبی فرهنگسرا و در حاشیه خیابان جنت جاخوش کردهاند و مخاطبان را به دیدن آداب زیارت، عزاداری، چراغ برات، شب چله، آداب پهلوانی و عید نوروز دعوت میکنند.
صدای مشهد هم درآمد!
آلبوم صوتی مشهدشناسی هم در آمد. این خبر اتفاق دیگری است که ۱۰ تیرماه و همزمان با روز ملی خراسان رخ میدهد. آلبوم صوتی یاد شده در راستای زنده نگه داشتن هویت شهری مشهد و معرفی آن به مردم امروز این شهر و زائران تهیه شده است. در این آلبوم با استفاده از صدای ماندگار سه نفر از استادان و در مدت ۹۵دقیقه، به معرفی هویت مردم مشهد پرداخته شده است.
معرفی مفاخر مشهد، اتفاقات تاریخی، فرهنگ عامه، آداب و رسوم، لهجه و لالاییها از بخشهای مختلف آلبوم صوتی مشهدشناسی است. با تهیه این آلبوم صوتی هر وقت بخواهید میتوانید صدای هویت شهرمان را بشنوید. راستی تا یادمان نرفته، بگوییم که قرار است این آلبوم در تعطیلات تابستان در اختیار زائران قرار گیرد.
*این گزارش سه شنبه، ۶ تیر ۹۱ در شماره ۱۰ شهرآرامحله منطقه ۸ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
