هنوز هم ردپای خیلی از مسجدها، کاسب‌های محل و خاطره‌ها را می‌شود در حافظه یکی از قدیمی‌ترین خیابان‌های مشهد یافت که به حرم مطهر منتهی می‌شود. یکی از این آثار به‌یادماندنی خیابان شیرازی در محله راه آهن مشهد، مسجد حوض‌لقمان است؛ مسجدی به نام همان لقمانی که موذن و صاحب حوض پایین زمین مسجد بوده است. تاریخ راه‌اندازی این مسجد با توجه به  سند وقفی قدیمی‌ای که پیدا شده و تاریخ ۱۲۵۱ ه. ق را برخود دارد،  برمی‌گردد به حدود ۱۸۰ سال پیش.

 اما پس از اجراشدن طرح بزرگ میدان شهدا از طرف شهرداری این مسجد با سابقه نیز مانند خیلی از بنا‌های دیگر در طرح تخریب قرار گرفت و مقدمات انتقال آن به کمی آن‌طرف‌تر فراهم آمد.

سال ۸۵ کلنگ ساخت مسجد جدید در زمین کاروانسرای حاج‌خداداد -که یک‌سوم آن را وقف کار‌های خیر کرده بود- و چند مغازه هم‌جوار که متعلق به مالکان دیگر بود زده شد و این بنای جدیدی که به زیبایی در ابتدای خیابان شیرازی خودنمایی می‌کند، پدید آمد.

برای خیلی از قدیمی‌های این محدوده، حوض‌لقمان یعنی آیت‌ا... شاهرودی، چرا که از زمانی که یادشان می‌آید مرحوم آیت‌ا... حاج‌آقاحسین موسوی‌شاهرودی در این مسجد نماز می‌خوانده است تا حالا که پسرش آیت‌ا... محمد موسوی‌شاهرودی، در مکان جدید مسجد، نماز را به پا می‌دارد؛ و حالا چند سالی است که بنای تازه‌تاسیس مسجد حوض‌لقمان در محل کنونی قرار گرفته و نمازگزاران و قدیمی‌ها به نما و معماری نو و محل جدید آن عادت کرده‌اند.

حوض‌لقمان با جابه‌جایی‌ای که برایش اتفاق افتاده شاید یکی از نور چشمی‌های طرح بزرگ میدان‌شهدا محسوب شود. مسجدی با مهندسی جدید در پنج طبقه، همانی که در نمای یک ضلع آن تسبیح فیروزه‌ای‌رنگی به چشم می‌خورد و برای معماری اسلامی‌ایرانی آن خیلی فکر شده. از همان نمای بیرونی و شکل و شمایل پنجره‌هایش که بگیری تا سنگ‌کاری‌هایی که در محرابش به کار رفته، همه و همه از نوع طراحی و مصالحی است که در حرم مطهر امام‌رضا (ع) نیز استفاده شده است.

مطلب مرتبط کتیبه مسجد پامنار، ۱۲۱ ساله است

حاج‌آقای اولیایی سقف مسجد را تعمیر کرد

شب موقع نماز مغرب به مسجد می‌روم تا با چند نفر قدیمی که قبلا قول هماهنگی با آنها را از خادم مسجد گرفته‌ام، درباره پیشینه مسجد حوض‌لقمان صحبت کنم. خادم یکی از کاسب‌های قدیمی این محدوده را معرفی می‌کند که خودش می‌گوید ۶۰ سالی هست که برای نماز به مسجد حوض لقمان می‌آید.

او بیش از این از خودش و حتی اسمش را نمی‌گوید و تنها نشانی هم که از بنای قدیمی مسجد به ما می‌دهد تعمیر سقف آن از سوی حاج‌آقای اولیایی است؛ می‌گوید: حدود ۵۰ سال پیش حاج‌آقای اولیایی که در آن طرف خیابان روبه‌روی مسجد عطاری داشتند، وقتی سقف مسجد خراب شد، آن را تعمیر و بازسازی کردند. تنها خاطره این کاسب کهنه‌کار از مسجد نماز‌هایی است که حتی قبل از حاج‌سیدحسین‌آقا شاهرودی تا حالا در حوض‌لقمان خوانده است.

حمامی به نام حوض‌لقمان

جواد سادات‌فاطمی، رئیس هیئت‌امنای مسجد کنونی حوض‌لقمان از افرادی است که می‌گویند اطلاعات خوبی از پیشینه مسجد می‌تواند به ما بدهد. او درباره نام مسجد گریزی به شنیده‌ها و خاطرات گذشته‌اش می‌زند و می‌گوید: یادم هست حوض مشهور و آب‌انباری در این محله وجود داشت که آب قنات نیز در آن جاری بود. رئیس هیئت‌امنای مسجد حوض‌لقمان همچنین به حمامی با همین نام اشاره می‌کند که از آب قنات استفاده می‌کرده است. او می‌گوید: بعد‌ها که کنار معبر محله مسجدی بنا می‌شود، نام «حوض‌لقمان» را برای آن انتخاب می‌کنند.

درگذشته حمامی با نام حوض لقمان وجود داشت که از آب قنات استفاده می‌کرد

این مسجد هم حتما زمان انقلاب نقش مهمی داشته!

آیت‌ا... حاج‌آقاحسین موسوی‌شاهرودی از علمای برجسته مشهد در پیش از انقلاب است که ۱۰ سال بعد از پیروزی انقلاب به رحمت خدا می‌رود. خیلی از قدیمی‌ها و نمازگزاران که حالا پشت سر پسر او، یعنی آیت‌ا... محمد موسوی‌شاهرودی نماز می‌خوانند، اولین خاطره‌شان از مسجد را با نام او بیان می‌کنند و می‌گویند «از زمانی که حاج‌حسین شاهرودی اینجا نماز می‌خواندند...».

همچنین درباره این مسجد می‌گویند که در کل راسته شهدا پاتوق خیلی از بزرگ‌های بازار مشهد مثل زعفران‌فروش‌ها و فرش‌فروش‌ها بوده و حتما مثل همه مسجد‌های دیگر فعالیت‌های موثری در دوران انقلاب و جنگ داشته است.

کاروانسرای حاج خداداد

سال ۸۵ بود که این مسجد هم تحت‌تاثیر طرح بزرگ میدان‌شهدا قرار گرفت و برای انتقال آن تصمیم گرفتند. احمد حسن‌زاده از اعضای هیئت امنای مسجد عنوان می‌کند: در جلساتی که با شهرداری، هیئت‌امنا و امام جماعت مسجد داشتیم قرار بر این شد که به جای پول زمین قبلی مسجد، شهرداری هزینه ساخت مسجد در مکان کنونی را تقبل کند که سرانجام در زمین کاروانسرای حاج خداداد که یک‌سوم آن را وقف کار‌های خیر کرده بود و دو مغازه دیگر، عملیات گودبرداری مسجد شروع شد؛ البته در ساخت این مسجد که بیش از ۶۰۰ مترمربع است واقفان هم کمک کردند.

حسن‌زاده ادامه می‌دهد: مسجد جدید که با استفاده از نوع مصالح حرم امام‌رضا (ع) ساخته شده دارای امکاناتی مانند آسانسور، هواساز، شیر‌های آب لمسی، در‌های اعلام حریق و سیستم امنیتی است و از ویژگی‌هایش کتابخانه ۵۰۰ متر مربعی در زیرزمین آن است که ۲ هزار و ۵۰۰ عضو دارد.

مسجد جدید که با استفاده از نوع مصالح حرم امام‌رضا (ع) ساخته شده دارای امکانات و سیستم‌های امنیتی است

هدیه ۲۰ میلیون تومانی فاطمه‌خانم

خادم کنونی مسجد هم به مراسم تاسوعا و عاشورا در دوران مسجد قدیمی گریزی می‌زند و بیان می‌کند: فاطمه‌خانمی بود که هر سال ۲۰ میلیون تومان برای سفارش غذای مراسم تاسوعا و عاشورا به مسجد اهدا می‌کرد. بعد از اینکه به رحمت خدا رفت نیز تا حالا که مسجد به اینجا منتقل شده، فرزندانش راه او را ادامه می‌دهند.

حاج آقای فتحیان؛ نامی که برای مسجد کم نگذاشته است

او البته به چند خیّر دیگر که برای برخی هزینه‌ها به مسجد کمک کرده‌اند، اشاره می‌کند و از حاج‌آقای فتحیان اسم می‌برد و می‌گوید: ایشان همیشه به برگزاری برنامه‌ها و مراسم مختلفی مانند زیارت عاشورا در این مسجد کمک می‌کنند و تا حالا برای مسجد کم نگذاشته‌اند.

محرابی در کتابخانه

یکی از ویژگی‌های برجسته هر مسجدی محراب آن است. محراب مسجد جدید هم که هزینه زیادی داشته، نمای زیبایی به مسجد بخشیده و سنگ‌کاری‌های خاصی دارد که نوشته‌های کوفی در آن به چشم می‌خورد.   البته محراب قدیمی مسجد هم که خط کوفی آن از ۱۳۸۲ قمری حکایت می‌کند، در تاریخ ۸/۸/۸۸ مصادف با ولادت امام‌رضا (ع) به عنوان یادگاری به کتابخانه مسجد منتقل شده است.

*این گزارش یکشنبه، ۱۲ شهریور ۹۱ در شماره ۱۹ شهرارامحله منطقه ۳ چاپ شده است.