چهار برادر مداح محله راهنمایی، تربیت شده مسجدند

علی رنجکش| مداح اهل‌بیت (ع) بودن نعمت ارزشمندی است و ادا کردن حق واقعی آن کاری بسیار دشوار و سخت؛ و این ممکن نمی‌شود مگر با خودسازی معنوی. در فرهنگ عاشورایی و در معنایی وسیع‌تر، مداح یا ذاکر ائمه‌اطهار (ع) بودن یعنی زنده‌نگهداشتن یاد فضیلت‌ها و مظلومیت‌های خاندان عصمت و طهارت به‌ویژه حضرت اباعبدا... الحسین (ع) به زبان شعر و با آوایی خوش.

محله راهنمایی، یکی از قدیمی‌ترین محلات مشهد است که در انتهای این محله وقتی سراغ برادران دشت‌بیاض را می‌گیری، همگی مسجد حضرت جوادالائمه (ع) را به شما نشان می‌دهند؛ جایی‌که این چهار برادر در آنجا مداحی را از دوران کودکی فراگرفته‌اند. 

رضا، محمد، حسن و امیر دشت‌بیاض را از سال‌های خیلی دور می‌شناسم. چهار برادری که همگی از مداحان خوب و باصفای محله راهنمایی هستند و در جلسات مختلف سطح شهر با اجرای برنامه، نوکری در دستگاه اهل بیت (ع) را جزو افتخار‌های خود می‌دانند.

هم‌زمان با ایام محرم بر آن شدیم تا سری به خانواده دشت بیاض بزنیم و از آنها و فعالیت‌هایشان بیشتر بدانیم. جمع دوستانه و صمیمی برادران با همراهی مادر شکل می‌گیرد. مادر را خودم اصرار داشتم که بیاورند تا سؤالاتی را که داشتم از او بپرسم، زیرا پدرخانواده چندسالی می‌شود که به رحمت خدا رفته است.

رشد در فضای اعتقادی

از مادر درخصوص نحوه تربیت و چگونگی علاقه‌مند‌کردن بچه‌ها به مداحی می‌پرسم و او درحالی‌که نگاه مهربانانه‌ای به چهره تک‌تک بچه‌ها می‌کند، آرام می‌گوید: سعی کردم از دوران کودکی، بچه‌ها را به همراهی پدر برای شرکت در فریضه‌های مختلف به مسجد و جلسات قرآن و مداحی تشویق کنم. مراقب وضعیت دوستی‌هایشان در دوران کودکی و نوجوانی بودم تا با وجود آسیب‌هایی که در جامعه بود، بچه‌ها فقط در مسیر مسائل اعتقادی و مذهبی رشد کنند.

ازهمین رو تمام وقت بچه‌ها در مسجد می‌گذشت و تفریحشان شرکت در جلسات مذهبی و بسیج بود. به سراغ بزرگ‌ترین پسرخانواده می‌روم. رضا، کسی است که باعث ورود و علاقه‌مند‌شدن برادران دیگر به دنیای مداحی بوده است.

رضا، جانباز دفاع‌مقدس است و در خاطراتش از شور و حال بچه‌های رزمنده هنگام خواندن شعر‌هایی که متناسب با اوضاع آن زمان سروده می‌شده، می‌گوید و معتقد است اشعار حماسی در تشویق مردم و فضای جامعه به حضور در مناطق جنگی مهم و تأثیرگذار بوده است.

زکات مداحی خواندن بی چشم داشت

رضا یادی می‌کند از پدر مرحومش که در علاقه‌مند‌کردن فرزندانش به مداحی تأثیر داشته و بعد به نقش مهم مادر برای حضور در مراسم مسجد و خواندن در جلسات اشاره می‌کند.

رضا می‌گوید: شروع کارم ابتدا با جلسات زنجیرزنی که در محله راهنمایی برگزار می‌شد، بود. در جلساتی که منزل آقای معصومی (یکی از اهالی قدیمی) برگزار می‌شد، چندباری خواندم و این آغازی شد برای مداح شدنم. وی ادامه می‌دهد: در اسلام هرچیزی دارای خمس و زکات است و خمس و زکات یک مداح، خواندن بدون چشمداشت به مسائل مالی است.

رضا دشت بیاض درخصوص گرفتن پول در جلسات اهل بیت (ع) می‌گوید: نباید به مداحی، به‌عنوان یک شغل نگاه کرد؛ چون اگر با این تفکر در جلسات حضور پیداکنی، برکت و اخلاص و سوز واقعی، تحت تأثیر مسائل مالی قرار می‌گیرد و کم می‌شود. او هدف از مداحی را آشناکردن مردم با مفاهیم عمیق دینی در قالب خواندن شعر‌های دینی و مذهبی می‌داند و می‌گوید: البته یک مداح هزینه‌هایی نیز مثلا برای رفت‌و‌آمد دارد که باید تأمین شود.

شعر بر شعور استوار است

محمد، دومین پسر خانواده است. جزو معدود مداحانی است که ادعیه و به‌ویژه زیارت عاشورا را بسیار زیبا قرائت می‌کند و به قول مداحان، عاشورا را عاشورایی می‌خواند. وی درخصوص کم‌کاری بعضی از مداحان در خواندن اشعار پندآموز و غزل‌ها و دیگر مناجات‌ها می‌گوید: شعر‌هایی که در حال حاضر خوانده می‌شود، بیشتر احساسی و شورانگیز است؛ در صورتی که شعر باید بر شعور و معرفت استوار باشد.

اگر مداحان، مفاهیم ژرف مناجات و ادعیه را خوب درک کرده و درست به مخاطبان منتقل کنند، شنوندگان نیز از آنها بهره واقعی خواهند برد و نوعی خودآگاهی برای همه به همراه خواهد داشت؛ در این زمینه می‌توان به دعای کمیل و مناجات شعبانیه، اشاره کرد.

وی با ابراز تاسف می‌گوید: جوانانی که به این‌کار رو می‌آورند، کار زیربنایی بر اندیشه‌های آنها صورت نمی‌گیرد و این در حالی است که یکی از ارکان مهم مداحی توجه به مسائل اعتقادی یعنی همان خودسازی معنوی است و آموزش در مرحله بعدی قرار دارد. متاسفانه نداشتن ضوابط خاص برای این گروه، بخشی از آسیب‌های فرهنگی حوزه مداحی مشهد است.

گاهی شاهد هستیم در بعضی از جلسه‌ها از سوی بعضی افراد ناآگاه، مطالب خرافه یا کذب مطرح می‌شود که هیچ‌گونه پایه و اساس دینی و حتی عقلی ندارد و، چون از یک جلسه عمومی مطرح می‌شود، مردم آن را درست می‌پندارند و آن را به کلام ائمه (ع) یا اسلام نسبت می‌دهند. این موضوع باعث بروز شبهه و دورشدن جوانان می‌شود و متاسفانه هیچ مرجعی در رابطه با آن پاسخگو نیست.

او ادامه می‌دهد: البته در سال‌های اخیر از طرف استادان نام‌آشنای حوزه مداحی، کار‌هایی به شکل سازماندهی جامعه مداحان مشهد، برای ساماندهی این حوزه صورت گرفته که متاسفانه کافی نیست.

اگر مداحان، مفاهیم ژرف مناجات و ادعیه را خوب درک کنند، شنوندگان نیز از آنها بهره واقعی خواهند برد

مدد از اهل بیت

حسن، سومین فرزند خانواده دشت‌بیاض، از دیگر برادران بسیار پرکار‌تر است و در بسیاری جلسات مهم مشهد مداحی می‌کند. او کار مداحی را در کلاس پنجم در مجمع ذاکرین جوادالائمه (ع) به استادی حاج‌اکبر غلام‌شاهی و بعد استاد محمدنیا شروع کرده و بعد‌ها نزد این استادان به آموزش خصوصی مشغول شده است.

باتوجه به پرکار بودن و حضورش در جلسات مهم مشهد از وی درخصوص محتوای شعر‌هایی که می‌خواند و منابع آنها می‌پرسم. حسن می‌گوید: شعری که در جلسه می‌خوانم شاید خواندنش چند دقیقه بیشتر طول نکشد ولی زمانی که برای تهیه تنظیم و تمرین آن می‌گذارم نزدیک به چندین ساعت است. در این خصوص منابع و مقاتل مختلفی را درباره اقتدار، عظمت و کرامت اهل بیت (ع) مطالعه، بازبینی و بررسی می‌کنم تا شعری که در شأن ائمه اطهار (ع) باشد، ارائه دهم.

متاسفانه شاهد هستیم مداحان به‌خاطر بعضی مسائل مالی یا مشهورشدن، یک شب در چند جلسه حاضر می‌شوند و این پرکاری بر توان و صدای آنها تأثیر منفی می‌گذارد و باعث منتظر نگهداشتن مردم می‌شود.

حسن تصریح می‌کند: مداح باید از جلساتی که قرار است در آنجا برنامه اجرا کند تصوری داشته باشد، موضوع جلسات را بداند تا در راستای صحبت سخنران یا فضای حاکم بر جلسه شعر بخواند. یکی از کار‌های مداح برنامه‌ریزی و توان‌سنجی درخصوص حضور درجلسات است. باید خود را ارزیابی کند تا هنگام اجرا در چند جلسه متوالی توانش تحلیل نرود و برنامه‌ها را به خوبی اجرا کند.

سعی می‌کنم اگر قرار است در چند جلسه اجرای برنامه داشته باشم از قبل برنامه‌ریزی کنم. اعتقادم همیشه این بوده که ابتدای محرم و صفر به حرم برم و از امام رضا (ع) مدد بگیرم تا در جلسات عزاداری جد بزرگوارشان بتوانم خوب نوکری ایشان را کنم.

بدعت‌های مداحی

امیر دشت بیاض کوچک‌ترین پسر خانواده است. او مداحی را از دیگر برادران فراگرفته و استادانش، برادران بزرگ‌ترش بوده‌اند. امیر در زمینه مداحی از دیگر برادرانش علاقه بیشتری به سینه‌زنی (شور) دارد و بیشترین تأثیر را از مداحان جوانی که در این عرصه در سطح کشور معروف هستند، می‌گیرد.

از امیر درخصوص انحرافاتی که در بعضی از سبک‌های امروزی معروف به سبک‌های آن‌طرف‌آبی (!) مشاهده می‌شود یا بعضی حرکاتی که هنگام سینه‌زنی می‌بینیم، سوال می‌کنم. او ضمن تأیید این انحرافات می‌گوید: در بعضی از جلسات شاهد این اتفاقات هستیم آن‌هم به شکل‌های مختلف که بدون شک هیچ‌کدام مورد تایید و در شأن جلسات مذهبی نیست و از بدعت‌های غرب و وهابیت است.

او می‌گوید: بعضی از مداحان یا مسئولان جلسات، به انجام این‌گونه کار‌ها در جلسات بی‌تفاوت هستند و با این فعالیت‌ها برخورد نمی‌کنند. من سعی می‌کنم شعری را در سینه‌زنی به کار بگیرم که از این مسائل دور باشد و هنگام اجرا دچار افراط و تفریط نشوم.

او در ادامه درباره رعایت نکردن وقت و زمان جلسات یا در نظر نگرفتن سطح آگاهی مخاطبان توسط بعضی از مداحان بیان می‌کند: یک مداح حرفه‌ای باید رعایت حال حاضران در جلسه را هم در وقت و هم در نوع شعری که می‌خواند بکند و به اصطلاح هر مقتلی را خرج هر جلسه‌ای نکند و اجازه ندهد شنوندگان یا صدای بلند سیستم صوتی باعث ناراحتی همسایگان شود.

در پایان گفتگویمان از چهار برادر می‌خواهم بگویند بیشترین علاقه و ارادتشان به کدام‌یک از خاندان عصمت وطهارت است.

محمد و رضا دشت‌بیاض: ما از کودکی در این مسجد که به‌نام میوه دل امام‌رضا (ع) یعنی حضرت جواد (ع) بنا شده به ایشان عرض ارادت داشتیم؛ همیشه ملجأ و پناهگاهمان در همه سختی‌ها این بزرگوار بوده است و همیشه گفته‌ایم:

لذت عالمین می‌خواهیم / طرفه قبرحسین می‌خواهیم/ سفر کاظمین می‌خواهیم / یاجوادالائمه (ع) ادرکنی

امیردشت‌بیاض: عرض ارادتم همیشه به ساحت مقدّس فرزند سه‌ساله امام حسین (ع) حضرت رقیه (س) بوده است.

حسن دشت‌بیاض: ما برادران هرچه داریم، از شیری است که مادرمان درجلسات امام حسین (ع) به ما داد و شخصیت ما تحت تأثیر نوکری در دستگاه اهل بیت (ع) شکل گرفت؛ بنابراین اراده کرده‌ایم هر کجا پرچم و بیرق حضرت سیدالشهدا (ع) برپاست، در خدمت این خاندان باشیم.

او با چشمانی اشک‌بار می‌گوید: زمزمه عشق چیست؟ ذکر ثنای حسین (ع) / کعبه دل‌ها کجاست؟ کرب‌و‌بلای حسین (ع).

*این گزارش شنبه ۶ آذر ۱۳۹۱ در شماره ۳۲ شهرآرامحله منطقه یک منتشر شده است.