خانهای بزرگ در سناباد یک است که حدود یکسالی میشود به فضایی هنری تبدیل شده و کارگاههای رشتههای مختلف هنری ازجمله سفالگری، معرقکاری، ویترای، قالیبافی، نقاشی، حکاکی روی سنگ و خوشنویسی در این خانه فعال است.
هدایت گواهی میگوید: آن زمان این آگاهی وجود نداشت که میشود هم برج ساخت و هم بنای تاریخی را نگاه داشت. بر اساس طرح شهرداری باید بخشی از بنا تخریب میشد اما پیشنهاد طرحی جدید، راه سومی پیش روی مسئولان گذاشتند.
خانه شکیبا در یکی از فرعیهای کوچه جوادیه قرار گرفته است. این خانه بیشتر از اینکه عمارتی تاریخی باشد، به نظر میرسد از اتصال چهار باب خانه شبیه به هم تشکیل شده که هرکدام یک زیرزمین مطبخمانند دارند.
غلامرضا بلخاسب میگوید: خانه ما سیصدوهفتادودوسه متر است و در کوچهباغ حسنخان که حالا اسمش شده حاجی حسنیکارگر، یکی از بزرگترین خانهها بود. پدرم وقتی از یزد به مشهد آمد، این خانه را از احمدیانیزدی خرید.
در این گزارش به جزئیاتی از ساماندهی و بازپیرایی بازار سرشور اشاره شده که از ۴۰۰ سال پیش گذرگاه زائران برای تشرف به حرم مطهر بوده است.
وفا ثابتی میگوید: وضعیت بحرانی سازههای بنا و استحکام آنها بیش از همه در این سرا ایجاد نگرانی کرده است، به همین دلیل در وهله اول مقاومسازی و استحکامبخشی مدنظر است.
خانه تاریخی «الستی» متأسفانه با اینکه ثبتملی بوده، تخریب شده است. مالک این خانه «حاجکاظمالستی» نخستین رئیس اتاق بازرگانی و یکی از بزرگترین تجار مشهد در دوران پهلوی اول و دوم بوده است.
حضور هنرمندان در خانه ملک و ارتباط مستقیم با گردشگران اتفاق مهمی بود که توانست خانه ملک را به یکی از نقاط جذاب هنری، تاریخی، گردشگری مشهد تبدیل کند اما از سال۱۴۰۰ نَفَس این خانه بهنحو دیگری بُرید.
از روزهای نخست ساخت خانه گلپرور خبری نداریم و نمیتوانیم به تاریخ دقیق آن دست پیدا کنیم، اما شواهد موجود نشان میدهد که در اوایل دوره پهلوی اول و به سبک معماری تهران ساخته شده است.
اداره کل میراثفرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی در ۲ دهه اخیر نام خانهها و بناهای تاریخی بسیاری را با هدف حفظ و نگهداری ثبت کرده است، اما آنها پس از مدتی تخریب شدهاند!
چون درگذشته برق و یخچالی وجود نداشت، برای نگهداری بستنی از یخ و نمک استفاده میشد. برای همین به آن بستنی نمکی میگفتند.
حاج حسینآقا ملک همه زندگیاش وقف مردم بود. تنها یک موردش باغ وکیلآباد بود که مساحتش بیش از هفتاد هکتار است و بهترین گردشگاه برای مردمی بود که به آن منطقه میآمدند.
نیم قرن پیش، گردشگران خارجی خانه تاریخی مولویها را در خراسان و مشهد میشناختهاند. چون صاحبش عضو یونسکو بوده و هر مسافری که قصد سفر به خراسان را داشته، میتوانسته مهمان خانه پلاک ۸۸ بشود.
نام عبدالحمید مولوی به عنوان باستانشناس در یونسکو ثبت شده بود و هر پژوهشگری که به خراسان میآمد، یونسکو نشانی منزلش در خیابان مولوی را به او میداد.
خانه ساختیانچی هم خانهای است که در سبک تهران ساخته شده است؛ یعنی برمیگردد به الگوهای معماری دوران قجر. البته درباره این خانه بحث است؛ یعنی عدهای میگویند مربوطبه اواخر قاجار است.
خیابان آخوندخراسانی در سال ۱۳۲۰ احداث شده و تا سال ۱۳۴۶ آسفالتنشده باقی مانده بود.
سیدحسن آزرده نیمقرن در عمارتی زندگی کرده که موسوم به «خانه اربابی» است و در دوره قاجار یا پهلوی اول ساخته شده و شاهد حکومت امثال سبزواریها و مقیمیها بر مردم چهاربرج بوده است.
خانه تاریخی داوودی به سبک ساختمانهای اواخر قاجار و اوایل دوره پهلوی اول به دوبخش اندرونی و بیرونی تقسیم میشود که راه ورود به آنها از هم جداست. حیاط سرا در مرکز قرار گرفته و سهبنا در اطراف آن سربرافراشتهاند.
خاندان داوودی از خانوادههای بزرگ محله بالا خیابان بوده است. خاندانی که بزرگ آنها کربلایی محمدحسین داوودی خباز، نانوا بوده و به همین «خباز» همنشین نام فامیل این خاندان شده است.
منزل خاندان بشیرنژاد، معماری درخورتوجهی دارد، فرزند ششم خانواده، برای قبولاندن حرفش، ما را به طبقه دوم خانه میبرد و شروع میکند به بالا و پایین پریدن. سقف طبقه پایین، زیر پایمان مانند خمیری نرم، میلرزد.