گزارشی تاریخی و مستند درباره پیشینه ۱۰۸ ساله یکی از محلات محروم مشهد که برای اولینبار اطلاعاتش منتشر میشود.
در پاییز ۱۲۲۱ خورشیدی محمدشاه دستور خرید دوربینی را از فرنگ داد که فقط قرار بود از درباریان عکس بیندازد. بعدها وقتی ناصرالدینشاه به پادشاهی رسید، آن را ترویج داد و آموزش خارجیها به ایرانیها شروع شد که یکی از آنها پیشخدمت مخصوص ناصرالدینشاه بود.
میان مشهدیها، نام شیخطبرسی بیش از همه تداعیکننده نام یکی از خیابانهای اصلی شهر است و مانند بسیاری از عناصر هویتی شهر، آن را خوب نمیشناسیم.
حاج میرزا محمدرضا مستوفیسبزواری که همگان او را به مستشارالملک میشناسند از بزرگترین واقفان حرم امام رضا(ع) است.
کوچه بهاءالتولیه که اکنون تابلوی «تهپلمحله ۶» و «شهید سعید سروقدی» در ابتدای آن دیده میشود، یکی از نقاط سبز نقشه دالمج است که باغهای آن جای خود را به خانهها داده است.
تخریب دو پلاک در دهه سی کوچه ضیا را طولانی و باریک میکند و راه دسترسی به بیوت علما آسان میشود، مشهدیها پس از آن، این راسته را «کوچه علما» لقب میدهند.
کوچه حمام برق در ته پلمحله ۵ یکی از این نامگذاریهای حاصل از ورود فناوریهای نوین به مشهد است که میتوان نشان آن را در دوره قاجار دید.
قبرستان ارامنه، تنها قبرستان مسیحی مشهد در دوره قاجار محسوب نمیشده و در محدوده خیابان عنصری امروزی، جایی نزدیک به باغ خونی، قبرستان دیگری وجود داشته است.
کوچه «حوض محمدعلیخان» که بخشی از شارستان کهن اطراف حرم رضوی بوده، حالا تغییر ماهیت داده است.
مراسم نخلگردانی دارای مقدمات خاصی بود که تزیین و آرایش نخل و بهعبارت دیگر «نخلبندی» ازجمله ضروریات آن بهحساب میآمد. معمولا نخلها را با وسایل گوناگونی ازجمله پارچه، آیینه تزیین میکردند.
امروزه فقط یکی از آن سقاخانههای قدیمی، یعنی سقاخانه مشهور به «اسماعیلطلایی» باقی مانده است، اما دستکم تا اواخر دوره قاجار، حرم رضوی سقاخانههای متعددی داشته است.
محله دروی یادگار مزرعه درآبد است. از این مزرعه در وقفنامه میرزا ابراهیم رضوی در اوایل قرن دوازدهم و همچنین وقفنامه خزانهدارها (آمنه جواهری) در اواخر دوره قاجار نام برده شده است.
خانه تاریخی داروغه در محله پایینخیابان، راسته حوض مسگران، راسته بهادرخان یا شهید سالاریمقدم، کوچه یوسفخان واقع شده است.
در محله تازهساز دانش آموز بنایی ۵۰۰ متر مربعی به سبک و سیاق سنتی که نمایانگر تاریخ دوره صفویه و قاجار است، ساخته شده. در این خانه انگار که در زمان سفر کردهای! به قرنها پیش.
خانه تاریخی آل سیدان- معروف به سیدان- به دلیل پرشدن چاههای جذبیاش در بارندگیهای پاییز و گودبرداری غیر اصولی پروژه پشت خانه فروریخت.
در طول زمان، نامهایی، چون کوچه میرزاابراهیم، شهیدیگانه، مدرسه جعفریه، خطیب و سرانجام ابوالقاسم مصدقاکرم را به خود گرفته است، اما بیشتر به نام میرعلمخان شناخته میشود.
کوچه آیتالله شیرازی ۹ که قدیمیها آن را با نام «آبمیرزا» میشناسند بهدلیل سکونت افرادی برجسته در طول زمان، دارای اهمیتی ویژه در تاریخ شهر و حتی کشور است.
وارد کوچه سجادی ۴ شدیم، خانهای بزرگ که بر سر در آن نوشته شده بود: «حسینیه منزل مرحوم شیخ محمدتقی بجنوردی»، تاسیس ۱۲۹۰ هجری قمری. تاریخ حکشده روی آن توجه ما را بیشتر به خودش جلب کرد.
مرحوم کوزهکنانی که یکی از تاجران بزرگ مشهدی در اواخر قاجاریه بهشمار میرفته، این خانه را در سال۱۲۷۰ هجریشمسی بنا کرده است.
مالک اولیه خانه تاریخی محمدیه «صراف» نامی بوده است که اطلاعات زیادی درباره شغل و موقعیت وی دردسترس نیست. حدود ۸۰ سال پیش آقای محمدی این منزل را خرید و تاکنون نیز مالک این منزل در اینجا ساکن است.