معلمهای مشهدی دست به اعتصاب غذا زدند 
به وقت انقلاب در مشهد 
به وقت انقلاب در مشهد
مشهد در آستانه پیروزی انقلاب شاهد فجایع و وقایعی بود که تنها در اعلامیهها و اخبار روزنامهها منعکس شدهاند. حوادث آذرماه (حمله به بخش اطفال بیمارستان امام رضا) و ۹ و ۱۰ دی ماه مشهد که منجر به کشته شدن تعدادی از مردم شد، موجب شد تا چهره واقعی حکومت پهلوی شناخته شود و انقلابیون با تمام قدرت در جهت پیروزی انقلاب اقدام نمایند.
از این موارد که بگذریم عمده حوادث این شهر مذهبی در آستانه پیروزی انقلاب عبارتند از راهپیماییها، اعتصاب علما در حرم مطهر و حرکت کاروان استقبال از امام (ره) و.... فرا رسیدن دهه فجر بهانهای بود تا برخی از حوادث و جریانهای مشهد را در بهمن ماه ۱۳۵۷ که در مطبوعات محلی و حافظه انقلابیون این شهر ثبت شدهاند، در گزارشی بهخط کنیم.
به دنبال اعلامیه اول ربیعالاول که از سوی جامعه روحانیت مبارز مشهد منتشر شد. امضاکنندگان اعلامیه و گروهی دیگر از صبح چهارشنبه ۱ بهمن ۵۷ تحصن خود را در صحن امام آغاز کردند.
اهداف این تحصن بدین قرار بود: اعتراض به ایجاد موانع در راه بازگشت امام خمینی (ره)، اعتراض به کشتار بیرحمانه جمعه تهران و نیز آگاهی بخشیدن بیشتر به جامعه کاروان استقبال از امام خمینی (ره) به دستور و با هماهنگی آیتا... شیرازی، جهت استقبال هر چه باشکوهتر از نایب الامام خمینی (ره) گروههای مختلفی از علمای اعلام و فضلای حوزه علمیه، آیتا... زادگان شیرازی و نمایندگان سایر طبقات خراسان به تهران اعزام میشوند.
معلمان مشهد هم برای استقبال از امام خمینی (ره) اوایل بهمن ماه به صورت کاروانی منسجم رهسپار تهران میشوند. اکبر صابریفر (۲) در مرور خاطراتش درباره برنامههای استقبال از رهبر، چنین میگوید: «با معلمان صحبت کردیم که عدهای برای استقبال به تهران برویم.
اعلام شده بود که امام (ره) روز دوم بهمن وارد ایران میشوند. ما ۴۸ ساعت قبل، سه تا اتوبوس کرایه کردیم. روزی ۱۰۰۰ تومان کرایه آن میشد. پولش را هم خودمان جمع کردیم. سه تا اتوبوس از معلمین سوار شدند. آقای مرعشی هم با یک سواری آمدند.
شهید صبوری هم با ماشین استیشن روس مسئول گروه پزشکی ما بود. دو تا تکنسین پزشکی نیز همراه ما بودند. عدهای از بازاریان هم با ما آمده بودند. مهمترینشان آقای حکیمزاده بود. اتوبوسها راه افتادند. عدهای از معلمهای نیشابوری همراه ما بودند؛ اهالی نیشابور گفته بودند شام مهمان ما هستید.
شب را در مسجد جامع نیشابور ماندیم. حلیم نیشابوری پخته بودند. عدهای از نیشابوریان هم به ما پیوستند. صبح زود از نیشابور راه افتادیم. ناهار مهمان شاهرودیها بودیم. روش این بود هر جا میرسیدیم مثلاً یکی دو کیلومتر مانده به محل دعوت، پیاده میشدیم - مقدار زیادی هم پلاکارد و پرچم با خودمان برده بودیم- و راهپیمایی میکردیم.
بعد ناهار راه افتادیم. بین راه خبر رسید که امام نمیآید. فرودگاه بسته شده و آمدن امام به تأخیر افتاده است. روزها راهپیمایی میکردیم؛ تا دوازده بهمن. بعد از آن که سخنرانی امام انجام شد. ما به سمت مشهد راه افتادیم.»
اطلاعیه جامعه مرغداران مشهد
«همشهریان گرامی به برکت خبر بازگشت موفقیتآمیز رهبر انقلاب اجتماعی ایران نایبالامام خمینی تصمیم گرفتیم به مدت ده روز، کیلوئی ۱۰ ریال، از قیمت مرغ و تخممرغ کاهش دهیم؛ بنابراین تا روز دوازدهم بهمن ۱۳۵۷ نرخ مصرفکننده، گوشت مرغ کیلویی ۱۳۵ ریال و تخممرغ ۹۰ ریال خواهد بود.»
همچنین به دنبال تظاهرات هر روزه صبح و عصر در مشهد در تاریخ دوم بهمنماه، مقارن ساعت ۴:۳۰ بعدازظهر راهپیماییهایی انجام شد. راهپیمایان که تعداد آنها به حدود سه هزار نفر میرسید، مقابل دروازهطلایی به اقامه نماز جماعت ایستادند.
گروه دیگری از دانشجویان دختر و پسر نیز که از دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی به راهپیمایی پرداخته بودند، به جمع آنها پیوستند. تظاهرکنندگان به جلو بیمارستان امام رضا رفتند و پس از اعلام همدردی با بیماران و پزشکان و کارکنان بیمارستان به هم مسلکان خود پیوستند.
از ساعت ۱۰ بامداد روز سهشنبه ۳ بهمن اجتماع بزرگی از کارمندان، کارگران و سایر طبقات مردم شهر مشهد در تالار بزرگ شهرداری و سایر سالنهای عمومی این اداره برگزار شد. از نکات قابل توجه در این اجتماع حضور اعضای انجمن شهر و شهردار بود.
ابتدا آیاتی چند از کلام ا... مجید قرائت شد و پس از آن قسمتی از پیام حضرت آیتا... العظمی خمینی (ره) در اجتماع دانشجویان خارج از کشور قرائت گردید. پس از آن یکی از روحانیون پیرامون انقلاب عظیم ملت ایران سخن گفت.
آنگاه آقای حجهالاسلام سید هادی خامنهای تحت عنوان «جمهوری اسلامی و رهبری» به مدت یک ساعت سخنانی ایراد نمودند. خبرنگار خراسان گزارش داد این مراسم به مدت سه روز در شهرداری مشهد برگزار خواهد شد و سخنران روز ۴ بهمن حجهالاسلام هاشمی نژاد و سخنران روز پنجشنبه پنجم بهمن نیز آقای فرزانه اعلام شد. در همین زمان تالار و سالنهای شهرداری مشهد با شعارها و پلاکاردهای مذهبی و سیاسی تزئین شده بود.
جامعه روحانیت مشهد در آستانه ورود امام خمینی (ره) از پاریس به ایران به خاطر ممانعت دولت بختیار از بازگشت امام خمینی (ره) دست به تحصن در حرم مطهر زدند و در ۱۱ بهمن ۱۳۵۷ بیانیه خود درباره ادامه اعتصاب را منتشر کردند. در این بیانیه آمده است:
«بسم الله الرحمن الرحیم
مردم شریف خراسان. همانگونه که اطلاع دارید حکومت دست نشانده بختیار که عامل اجرای یک توطئه علیه جنبش اسلامی ملت ایران است، درصدد برآمد تا از ورود حضرت آیتا... العظمی نایبالامام خمینی به کشور جلوگیری کرده و نگذارد در این لحظات حساس و حیاتی رهبر انقلاب ملت در میان مردم خود باشد.
این عمل خائنانه با خشم و نفرت و اعتراض عمومی روبهرو گردید به دنبال این موضعگیری شیطانی و حساب شده بود که تعدادی از علمای مبارز و مسئول در مسجد دانشگاه تهران و به دنبال آن تعدادی از علماء متعهد قم در مسجد اعظم تحصن اختیار کرده تا توطئهای که علیه ملت ایران است افشا نمایند.
طبیعی است که با انتشار خبر تحصن آنان همه قشرهای مبارز ملت در کنار آنها قرار گرفته و هماهنگ و هم صدا با هم قاطعانه اعلام کردند که اعتصاب خویش را تا تشریف فرمایی بزرگ مرجعمان ادامه خواهیم داد. جامعه روحانیت مبارز مشهد به خاطر همین هدف مقدس تحصن خود را در صحن امام خمینی در کنار حرم امن امام هشتم (ع) آغاز کردند. بدیهی است که این تحصن تا ورود رهبر بزرگ انقلاب ایران به کشور ادامه خواهد داشت.»
این بیانیه را عزالدین الحسینی الزنجانی، جواد تهرانی، علی فلسفی، حسنعلی مروارید، محمد مهدی نوقانی، سید عبدالکریم هاشمی نژاد و عباس واعظ طبسی امضاء کردند.
به دنبال انتشار اعلامیه گروه کثیری از روحانیون مشهد تحصن خود را در صحن امام آغاز کردند و محل تحصن تالار تشریفات و دارالزهد مبارکه بود. از همان آغاز صبح به تدریج نمایندگان مختلف مردم به متحصنین پیوستند و گروه بیشتری همبستگی خود را با تحصن اعلام نمودند.
از سوی قشرهای مختلف جوامع مختلف و اصناف مشهد به تدریج گروههای مختلفی به عنوان نماینده همراه با دستهگلها و شعارها و پلاکاردهایی وارد صحن امام خمینی (ره) شده و همبستگی خود را با متحصنان اعلام داشتند.
دانشگاهیان برای شرکت در تحصن جامعه روحانیت به طور دسته جمعی با نظم خاصی از باشگاه دانشگاه به طرف حرم حرکت کردند و پس از رسیدن به محل تحصن یکی از اساتید دانشکده الهیات دانشگاه مشهد ضمن اعلام همبستگی با متحصنین پیرامون جنایات رژیم و مسائل مربوط سخنرانی ایراد کرد.
ساعت ۲ بعد از ظهر حجهالاسلام هاشمینژاد برای حضار به سخنرانی پرداخت که البته کوتاه بود، ولی در مورد هدف حکومت اسلامی، تغییرات بنیانی در امور اقتصادی، فرهنگی سیاسی و هچنین لزوم آگاهی بخشی به مردم و خنثی کردن تکنیکهای عقبنشینانه رژیم و بالاخره معدوم و مطرود اعلام کردن دولت فعلی مباحثی مطرح کرد.
آیتا... العظمی شیرازی نیز پس از اقامه نماز مغرب و عشا دقایقی در میان متحصنین گذراند و پس از تماس با پاریس توسط حجهالاسلام هاشمی نژاد اعلام داشت: «بنابر آخرین خبر آیتا... خمینی (ره) ساعت ۱:۳۰ بامداد صبح پنجشنبه به سوی تهران پرواز میکند و پس از مذاکره با سایر روحانیون متحصن قرار شد تا ورود معظم له به فرودگاه مهرآباد تحصن ادامه یابد.»
کارکنان مهمانسرای آستان قدس رضوی در پیامی ورود امام خمینی (ره) را تبریک گفتند.
«مراجعت زعیم عالیقدر اسلام حضرت آیتا... العظمی نایب الامام خمینی سلمها... تعالی را به وطن از صمیم قلب تبریک و تهنیت عرض نموده، موفقیت روزافزون اسلام و اسلامیان را در جوار حضرت امام رضا (ع) از خداوند متعال آرزومندیم».
اعتراض و نارضایتی شدید مردم مشهد به علت عدم پخش مستقیم مراسم ورود امام خمینی (ره) (۸) دیگر داستان این روز است؛ در ساعت ۹:۴۵ صبح روز پنجشنبه ۱۲ بهمن ماه ۵۷ بیش از دویست تلویزیون در مشهد خرد شد؛ زیرا با خبر ورود امام خمینی (ره)، مردم مشهد با شور و اشتیاق بینظیری به تماشای تلویزیون نشسته بودند تا گزارش لحظه به لحظه ورود امام خویش را به ایران ببینند.
پس از نمایش قسمتی از گزارش ورود رهبر تلویزیون اعلام کرد که به دلائلی نمیتواند نمایش مستقیم ورود ایشان را ادامه دهد. در همین لحظه (ساعت ۴۵: ۹ صبح) حدود دو ثانیه سرود شاهنشاهی نواخته شد و تصویر شاه پخش گردید که بلافاصله تصویر امام خمینی (ره) جایگزین آن شد.
کمی پس از این لحظه تلفنهای مکرری به روزنامه خراسان شد که همگی اعلام داشتند در همان لحظات اول پخش سرود شاهنشاهی تلویزیونهای خود را شکستهاند. اتحادیه و شرکت تعاونی نانوایان مشهد نیز طی اطلاعیهای خوشحالی خویش را از ورود رهبر بدین گونه اعلام داشتند: «با خوشحالی فراوان مقدم مبارک پیشوای شیعیان جهان آیتالله خمینی را به ایران تبریک و تهنیت عرض نموده و از خداوند مسئلت مینماییم که هر چه زودتر عدل و مساوات و برادری در کشور عزیزمان حکمفرما شود و مردم متدین ایران از آسایش رفاه برخوردار گردند.»
پایان تحصن علمای مشهد
از ساعت ۱۰ صبح روز ۱۳ بهمن ۱۳۵۷ تحصن علمای مشهد پایان یافت و بیانیه پایانی تحصن نیز قرائت شد که علما متحصن در صحن امام خمینی (ره) اعلام کردند:
«بسم الله الرحمن الرحیم
مردم غیور و مبارز ایران، اکنون که حکومت غاصب و دست نشانده بختیار در برابر طوفان خشم و اعتراضات مردم مسلمان ما به زانو درآمده و عقبنشینی کرد و به ناچار موانع و مشکلاتی را که در راه ورود حضرت آیتا... امام خمینی به کشور به وجود آورده بود، از میان برداشت و این آرزوی دیرین مردم مسلمان انجام گرفت و هدف مقدسی که به خاطر آن تحصن نموده بودیم به خواست خداوند متعال برآورده گردید، از این نظر، پایان تحصن را با موفقیت اعلام میکنیم.»
در این بیانیه همچنین اعلام شد از کارکنان محترم اداره آستان قدس رضوی که امکانات صحن مطهر را برای تحصن، بیدریغ در اختیار ما قرار دادهاند و تسهیلات ممکن را در این به راه به عمل آوردهاند و همچنین از سایر برادرانی که در این راه به نوعی ما را یاری دادند، تشکر شد و خواستار توفیقات بیشتر آنها از قادر متعال شدند.
تظاهرات بر ضد دولت بختیار در مشهد
به دنبال ورود امام خمینی (ره) به ایران تمام شهرها، به ویژه مرکز استان خراسان، یکپارچه شور و شوق شده بود. مردم از اقشار مختلف ضمن محکومکردن دولت بختیار خواستار استعفای وی و تشکیل شورای انقلاب اسلامی گردیدند. تظاهرات با شعارهای خوشآمد به رهبر انقلاب اسلامی ادامه یافت و تا ساعتی پس از ظهر به طول انجامید.
ملت مبارز و مجاهد ایران از میهماننوازی ملت فرانسه از مرجع عالیقدر جهان تشیع امام خمینی (ره) کمال تشکر را داریم
تلگراف از مشهد مقدس به پاریس
«حضرت ژیسکار دستن، رئیسجمهور فرانسه.
ملت مبارز و مجاهد ایران از میهماننوازی آن حضرت و ملت فرانسه که از مرجع عالیقدر جهان تشیع امام خمینی (ره) مبذول داشتهاید کمال تشکر و سپاسگزاری را داریم.
ایران_ مشهد مقدس_ صنف قماش فروش.»
شهردار مشهد، چوبک، در ۱۷ بهمن ۱۳۵۷ پیام تبریکی برای ورود امام خمینی (ره) به تهران مخابره کرد. «بازگشت زعیم عالیقدر و مبارز توانا حضرت آیت ا... العظمی امام خمینی را به میهن از صمیم قلب به هموطنان عزیز تبریک و تهنیت عرض نموده و موفقیت آن پیشوای بزرگ و فداکار را از خدای متعال مسئلت دارم».
راهپیمایی مردم مشهد به پشتیبانی از دولت موقت
روز ۱۸ بهمن بیش از یک میلیون نفر از مردم مشهد با شرکت در راهپیمایی از دولت بازرگان پشتیبانی کردند. روی تابلوهای بزرگ نوشته شده بود: «ای کسانی که ایمان آوردهاید! اطاعت کنید خدا و رسولش را و از میان خودتان آن کس را که در تصرف امور الهی شایستهتر است.»
در مشهد ۱/۵ میلیون نفر از دولت بازرگان پشتیبانی کردند
در تاریخ ۱۹ بهمنماه ۵۷ فریادهای قهرمانانه و مستحکم بیش از یک میلیون نفر راهپیمایان مشهد، روستاهای حومه و نمایندگان شهرستانهایی، چون قوچان، تربت حیدریه، نیشابور و ... در فضا پیچید؛ با این مضمون که ما انتخاب مهندس بازرگان را تأیید میکنیم. در صفوف تظاهرکنندگان بیش از ۱۵۰ تابلو مربوط به مؤسسات و ادارات مختلف دولتی و خصوصی به چشم میخورد.
انتشار پیام تبریک انجمن شهر مشهد
در روز ۲۱ بهمن ۱۳۵۷ به مناسبت ورود امام خمینی (ره): «انجمن شهر مشهد مقدم پیشوای عزیز و رهبر عالیقدر حضرت آیتا... العظمی امام خمینی را به خاک وطن گرامی داشته و به کلیه هموطنان ارجمند تبریک و تهنیت عرض نموده، توفیق معظمله را در به ثمر رساندن اهداف عالیه مکتب مقدس اسلام از خداوند بزرگ آرزو مینماید».
مراسم بزرگداشت دکتر علی شریعتی
ساعت ۸/۵ بامداد روز شنبه ۲۱ بهمنماه ۵۷ به مناسبت بزرگداشت شادروان دکتر علی شریعتی مراسمی در سالن دادگستری استان خراسان برگزار شد و بیش از سه هزار نفر در این مراسم شرکت داشتند. در پایان مراسم شرکتکنندگان از نمایشگاه عکس و طرحهای مربوط به دکتر علی شریعتی و جزوات و کتاب بازدید به عمل آوردند.
اتابکی، قائم مقام آستان قدس رضوی
در ۲۸ بهمن تلگراف تبریکی برای امام خمینی (ره) ارسال کرد و اعلام نمودند.
«اکنون که نهضت اصیل مذهبی و ملی ایران به زعامت داهیانه آن مرجع آگاه به پیروزیهای بزرگ نائل شده است، برای ما کارکنان شاغل و بازنشسته بارگاه ملائک پاسبان حضرت ثامنالائمه (ع) که با بهرهوری از فیوضات مجاورت آن امام همام خوشبختانه از نخستین گروههای اعتصاب کننده علیه رژیم طاغوتی منکوب بودهایم.
مایه افتخار است که همگام با تمامی اقشار ملت قهرمان ایران دستاوردهای نهضت را ارج نهاده و به مبارزین، مجاهدین، اعتصابیون و دیگر افراد ملت رشید ایران تبریک عرض نموده و آمادگی خود را جهت اجرای فرامین مطاع آن رهبر بیبدلیل و شکستن اعتصاب اعلام داریم و با درود به روان پاک شهدای نهضت برای برگزاری حکومت عدل و اسلامی لحظه شماری میکنیم.»
* این گزارش یکشنبه ۱۵ بهمن ۱۳۹۶ در شماره ۲۸۰ شهرآرامحله منطقه سه چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
