تاریخ گلابپاشی و معطر شدن حرم مطهر امام رضا(ع) 
حاشیه‌های تاریخی واگذاری زمین به فرهنگیان از سوی حاج‌حسین ملک 
حاشیه‌های تاریخی واگذاری زمین به فرهنگیان از سوی حاج‌حسین ملک
بسطامی| حاج‌حسین ملک نه‌تنها برای مشهدی‌ها، بلکه برای ایرانیان نامی آشناست؛ چنان‌که او را بزرگ‌ترین واقف فرهنگی کشور در سده گذشته می‌شناسند. با این حال، خدمات حاج‌حسین ملک به این موارد محدود نیست و از این چهره نامدار یادگار‌های پرشماری مانند باغ ملی و باغ وکیل‌آباد نیز بر جا مانده است. بسیاری از شما خوانندگان با ماجرای اهدای زمین از سوی او به فرهنگیان آشنا هستید.
خبر این واگذاری را روزنامه «آفتاب شرق» در دی‌ماه ۱۳۳۸ منتشر کرده که چنین است: «واگذاری چهار هزار قطعه زمین به فرهنگیان مشکل مسکن و کمبود زمین را برای مدتی حل می‌کند و به معاملات بی‌تناسب زمینهای دورافتاده خاتمه می‌بخشد. حاج‌حسین‌آقا ملک با اقدامی خیرخواهانه، فرهنگیان خراسان را برای حل مشکل مسکن یاری نمود و به بحثی که از مدت‌ها پیش درباره واگذاری زمین به این قشر زحمتکش در میان بود، خاتمه داد.»
آن‌طور که نویسنده این خبر در ادامه آورده، گویا در ابتدا آستان قدس هم قرار بوده با واگذاری زمین دستی در آتش این کار خیر داشته باشد، اما با مشکلاتی روبه‌رو می‌شود و حواشی این اقدامات در نهایت تب خرید زمینهای بایر در اطراف مشهد را داغ می‌کند. این امر در نهایت به گران شدن قیمت زمین در مشهد منجر می‌شود.
همچنین آن‌طور که خبرنگار در سطر بالا نوشته، آقای مهران (نایب‌التولیه وقت) در ابتدا می‌خواسته در واگذاری زمین به فرهنگیان مشارکت کند، اما سیستم واگذاری زمین و بروکراسی اداری و قوانین موانعی بر سر راهش قرار می‌دهد: «متأسفانه آستان قدس نتوانست به خواست فرهنگیان توجه کند و آنها را بعد از چندین سال انتظار در برابر شرایطی قرار داد که نمی‌توانستند تحمل و قبول نمایند و خواهی‌نخواهی به خود آستان قدس نیز از این رهگذر زیان فاحشی وارد شد.
آستان قدس نتوانست به خواست فرهنگیان توجه کند و آنها را بعد از چندین سال انتظار در برابر شرایطی قرار داد که نمی‌توانستند تحمل نمایند
عدم حصول توافق بین آستان قدس و فرهنگیان مربوط به نایب‌التولیه فعلی یعنی آقای مهران نیست؛ چرا که سیستم و طرز اجاره دادن زمین از طرف آستان قدس که قبل از آقای مهران انتخاب شده و در اصل شاید عادلانه هم بوده تحت‌تأثیر پاره‌ای جریانات و فعالیت‌هایی نظیر آنچه بورس زمین را در بین زمین‌داران و زمین‌خواران گرم می‌کند، سطح قیمت‌های زمین را در آستان قدس نیز بالا برد و باعث شد که اجاره زمین ابدا متناسب با قدرت مالی یک کارمند نباشد.»
او در ادامه مثالی هم برای بالارفتن قیمت زمین در املاک آستانه ارائه می‌دهد: «فی‌المثل در زمینهای نزدیک کوهسنگی تا هزار متر، ۴ و ۵ هزار تومان مال‌الاجاره قائل شدند و کسانی هم این نرخ را قبول و قطعات و اراضی را اجاره کردند، بدون اینکه فکر کنند چنین زمینی را چگونه می‌توانند استفاده کنند.
شکی نیست که آن مستأجرین نیز از کاری که کرده‌اند، پشیمان هستند، ولی چاره‌ای هم ندارند و به هر حال، عمل و اقدام بی‌مطالعه و دور از منطق آنها باعث شد که مأخذ اجاره‌بها در آستان قدس بالا برود و زمینهای به وجود آورد که عدول از آن برای آقای مهران مقدور نبود و با احساس مسئولیتی که ایشان در برابر موقوفات و اراضی موقوفه دارند، تناسب نداشت.»
به گفته خبرنگار این اقدام در نهایت سودجویان را به سمت خرید و فروش زمینهای غیرمسکونی کشاند: «این وضع به طبع بهانه‌ای برای سودجویان و افراد نفع‌پرستی بود که می‌خواستند زمینهای دورافتاده و بی‌ارزش را تحت‌تأثیر جنجال‌ها به فروش رسانند و از درآمد اندک فلان کارمند یا آموزگار، ثروتی به هم رسانند. در این بین، بازار زمین در مشهد گرم شد و رؤیای شهرسازی تخیلی، جمعی را به خرید زمینهای بی‌مصرف و بی‌ارزش وادار کرد.»
خبرنگار، اما پس از بررسی این حواشی از کار آقای ملک دفاع می‌کند و می‌نویسد: «اما واگذاری ۲ میلیون مترمربع زمین از طرف آقای ملک به فرهنگیان که شامل ۴ هزار قطعه زمین ۵۰۰ متری ملکی در طرفین جاده وکیل‌آباد می‌باشد، نه تنها مشکل فرهنگیان را حل می‌کند، بلکه اساسا مسئله مسکن و کمبود زمین مسکونی را در شهر مشهد به کلی رفع می‌نماید. او برای سالیان دراز احتیاج عمومی را به هزار قطعه زمین که حداقل ۴ هزار خانه می‌شود، رفع می‌نماید، آن هم در شهری که بیش از ۲۴۰ هزار نفر جمعیت ندارد.»
این جریده‌نویس در انتها و براساس استدلالی نه چندان درست می‌گوید که آقای ملک مشکل مسکن را حداقل برای ۱۰ سال در شهر مشهد رفع کرده و آنان که زمینهای دورافتاده اطراف محدوده شهری را خریده‌اند، متضرر خواهند شد؛ موضوعی که گذر زمان روی دیگرش را نشان داد: «این اقدام به کلی، تقاضای موجود برای خانه را حتی تا ۱۰ سال دیگر رفع می‌نماید و دیگر تقاضایی وجود نخواهد داشت و ندارد. قطعی است که در چنین شرایطی هر کس زمینهای دور افتاده را خریده، پول خودش را دور ریخته است و به احتمال قوی تا بیست سال دیگر هم نخواهد توانست شرایطی مناسب برای فروش آن زمین پیدا کند.»
* این گزارش سه‌شنبه ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵ در شماره ۴۸۸۱ روزنامه شهرآرا صفحه تاریخ و هویت چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
