مبین قهرمانی از پرکارترین آهنگ سازان تئاتر مشهد است

مبین قهرمانی، آهنگ ساز تئاتر مشهد، موسیقی را یکی از ارکان اصلی نمایش می‌داند و معتقد است موسیقی تئاتر باید هم زمان با شکل گیری نمایش، از دل متن و میزانسن متولد شود. او که بیش از پانزده سال سابقه فعالیت موسیقایی دارد و حدود پنج سال است به طور حرفه‌ای وارد عرصه موسیقی تئاتر شده، این روز‌ها به یکی از پرکارترین آهنگ سازان تئاتر مشهد تبدیل شده است.

او علاوه بر آهنگ سازی، یکی از نقش‌های نمایش «حشره کش» را بازی می‌کند که این شب‌ها در سالن اصلی تئاترشهر مشهد روی صحنه می‌رود. قهرمانی در گفت وگوی پیش رو از مسیر ورودش به موسیقی تئاتر، چالش‌های این حوزه، وضعیت موسیقی تئاتر در مشهد و ضرورت نظارت تخصصی سخن می‌گوید.

-ورود شما به دنیای موسیقی تئاتر از کجا و با چه انگیزه‌ای آغاز شد؟

حدود پانزده سال است که در حوزه موسیقی فعالیت می‌کنم، اما از همان ابتدا علاقه‌مند بودم کار تئاتر انجام دهم که متأسفانه شرایطش فراهم نشد، تا اینکه حدود چهار یا پنج سال پیش، اولین پروژه تئاتری به من پیشنهاد شد و با محمد حسن زاده، نمایش موزیکال «ترانه‌های قدیمی» را کار کردم. همین پروژه هم کلید ورود من به هنر‌های نمایشی شد.

-چرا تئاتر را به عنوان بستر اصلی فعالیت موسیقایی خود انتخاب کردید؟

کارکردن با خواننده‌ها جذابیت خودش را دارد ولی در تئاتر شما می‌توانید احساسات مخاطب را هدایت و تشدید کنید که حس و حال متفاوتی در آدم ایجاد می‌کند. درواقع برای من اینکه بتوانم به بهتر منتقل شدن حس یک نمایش نامه به مخاطب کمک کنم و واکنش مردم را از نزدیک ببینیم، خیلی اتفاق جذابی است. ازهمین رو فعالیت هایم را به سمت موسیقی تئاتر سوق دادم، به طوری که در پنج سال گذشته با هیچ خواننده‌ای کار نکردم و اولویتم همواره تئاتر بوده است.

-فرایند ساخت موسیقی نمایش متن برای شما چگونه است؟

از آنجایی که میزانسن‌ها و زمان بندی در تولید موسیقی تئاتر بسیار اهمیت دارد، صبر می‌کنم تا کارگردان، میزانسن‌ها را مشخص کند و بعد می‌روم اثر را می‌بینم و آهنگ سازی نمایش را براساس آن انجام می‌دهم. در ابتدا هم یک تم کلی برای کار درنظر می‌گیرم و براساس آن تم به موسیقی متن نمایش می‌رسم تا فضا شناسنامه دار شود، یعنی یک موسیقی مختص همان نمایش می‌سازم که مخاطب فقط همان جا آن را بشنود.

در ۹۰ درصد پروژه‌ها نیز دستم برای تولید اثر باز است. اما همیشه به کارگردان‌هایی که با آن‌ها همکاری می‌کنم می‌گویم اگر اثر باب میلشان نباشد دوباره می‌سازم، درواقع سعی می‌کنم با گفت‌و‌گو و استفاده از نظر جمعی به فضای مدنظر کارگردان نزدیک شوم.

-در آهنگ سازی تئاتر، موسیقی زنده را ترجیح می‌دهید یا ضبط شده؟

بستگی به کاری دارد که به من پیشنهاد داده می‌شود. اما به طور کلی اگر کارگردان و تهیه کننده بتوانند از لحاظ مالی پروژه را حمایت کنند و دستمزد نوازنده‌هایی که قرار است هر شب در اجرا حضور داشته باشند را تقبل کنند، قطعا اولویت خودم موسیقی زنده است.

-تا حالا شده موسیقی بسازید که مسیر یک نمایش را تغییر دهد؟

بله، خیلی این اتفاق رخ داده است. برای مثال یک بار قطعه‌ای ساختم که برای کارگردان از میزانسنش هم ارجح‌تر بود و باعث شد تا میزانسن را براساس موسیقی نمایش تغییر دهد. اتفاقی که به نظر من نقش مهم موسیقی را به عنوان یکی از ارکان اصلی نمایش نشان می‌دهد.

-به نظرتان یک موسیقی تئاتر موفق چه ویژگی باید داشته باشد؟

موسیقی زمانی موفق است که در خدمت نمایش باشد، برای تحقق این اتقاق هم نیاز به آهنگ سازی داریم که علمش را داشته باشد، وگرنه موسیقی ساخته شده با اثری که از یک سایت دانلود شده، تفاوتی ندارد. آهنگ ساز باید کاملا سوار بر متن باشد و علم تحلیل متن را داشته باشد تا به فضاسازی بهتر برای مخاطب کمک کند. البته علاوه بر اینکه موسیقی باید همراه متن باشد، باید به عنوان یک روایتگر مستقل هم درنظر گرفته شود، به طوری که بتواند به تنهایی یک نمایش را روایت کند.

همچنین استفاده از صدا‌های به روز، میکس و مسترینگ و ضبط درست، همکاری با نوازنده‌های حرفه‌ای و یک سری عوامل تخصصی دیگر باعث می‌شود تا یک قطعه و موسیقی نمایش تأثیرگذار باشد. من شخصا تئاتری را که موسیقی اش دانلودی باشد نمی‌بینم، چون آن موسیقی با یک فرکانس و حس و حال خاصی ساخته شده که به آن تئاتر تعلق ندارد.

-وضعیت موسیقی تئاتر در مشهد را چطور می‌بینید؟

به نظر من وضعیت موسیقی تئاتر می‌تواند با ورود یک سری افراد متخصص بهتر شود. اما الان تعداد افرادی که در این حوزه به طور حرفه‌ای و درست فعالیت می‌کنند، بسیار اندک و انگشت شمار است. ازهمین رو فضای گسترده‌ای هم برای رقابت و رشد وجود ندارد. از سوی دیگر محدودیت‌های مالی باعث شده تا برخی کارگردانان و تهیه کنندگان با وجود علاقه شان به انجام کار حرفه‌ای به سراغ آهنگ سازان کاربلد نروند و درنتیجه اثرشان آن کیفیت لازم را نداشته باشد.

علاوه بر این، برخی کارگردانان هم متأسفانه علم موسیقی ندارند و این ضعفی جدی است که می‌تواند باعث شکست کار‌ها شود. برای مثال، من با کارگردان‌هایی کار کرده‌ام که درک موسیقایی نداشتند و توضیح دادن موسیقی برایشان بسیار سخت بود.

-چه پیشنهادی برای بهبود این وضعیت دارید؟

موسیقی تئاتر باید از نطفه همراه نمایش شکل بگیرد و ذره ذره با آن ساخته شود تا حس واقعی را به مخاطب منتقل کند. از همین رو اگر کارگردانان موسیقی را جدی‌تر بگیرند و این موضوع سخت گیرانه‌تر دنبال شود، کیفیت نمایش‌ها بالاتر می‌رود. از سوی دیگر باید در انجمن نمایش و اداره کل فرهنگ وارشاد اسلامی نگاه جدی تری به موسیقی وجود داشته باشد و حتی یک متخصص موسیقی به جمع بازبین‌ها اضافه شود تا به طور تخصصی بر موسیقی نمایش‌ها نظارت کند.

متأسفانه ما الان وقتی برای بازبینی می‌رویم، کار‌ها ازنظر موسیقایی زیاد بررسی نمی‌شوند. همچنین باید شرایطی فراهم شود تا موزیسین‌های توانمندی که در مشهد فعالیت می‌کنند برای ورود به دنیای موسیقی تئاتر ترغیب شوند بدون آنکه دغدغه مالی داشته باشند. همین اتفاق فضا را رقابتی‌تر می‌کند و باعث رشد کار‌ها می‌شود.

-نام شما به عنوان آهنگ ساز در پروژه‌های متعددی دیده می‌شود، با این حجم از پرکاری به چالش نمی‌خورید؟

چالش دارد، اما اگر اصول تولید را بلد باشید و سال‌ها تمرین کرده باشید، می‌توانید هم زمان چند پروژه را مدیریت کنید. من هم پانزده سال است به طور مداوم تمرین می‌کنم، ازاین رو از عهده کار برمی آیم.

-درباره پروژه جدیدتان نمایش «حشره کش» که این روز‌ها در سالن اصلی تئاتر شهر روی صحنه رفته است هم توضیح دهید؟

در پروژه جدید آقای کیوان صباغ که اثری کمدی موزیکال است، به عنوان بازیگر و آهنگ ساز حضور دارم. موسیقی این نمایش شامل قطعات قدیمی و نوستالژیک است که ما آن‌ها را بازتنظیم کرده‌ایم و آهنگ سازی مجدد انجام داده‌ایم تا در فضای نمایش قابل استفاده باشند. باید این نکته را یادآور شوم که موسیقی نمایش «حشره کش» به صورت زنده اجرا می‌شود.

-با توجه به اینکه در این کار علاوه بر آهنگ سازی به عنوان بازیگر هم حضور دارید، چطور توانسته‌اید این دو مدیوم را تفکیک کنید تا با چالش روبه رو نشوید؟

قطعا مدیریت و کنترل هم زمان بازیگری و آهنگ سازی بسیار سخت است. چون گاهی باید در فضای موسیقی نمایش تمرکز کنم و ناگهان ذهنم از فضای بازیگری دور می‌شود. به طورکلی چالش‌های زیادی دارد، اما، چون از روی عشق و علاقه کار می‌کنم، تلاش می‌کنم هر دو بخش را به بهترین شکل پیش ببرم.

-بازیگری کمکی هم به آهنگ سازی شما می‌کند؟

بله، صددرصد. بازیگری کمک می‌کند ارتباط عمیق تری با فضای اثر داشته باشم و بهتر بتوانم در بخش موسیقی، کارم را پیش ببرم.

* این گزارش شنبه ۱۴ شهریورماه ۱۴۰۵ در شماره ۴۸۴۸ روزنامه شهرآرا صفحه هنر چاپ شده است.