دغدغه دانش‌آموزان دبستانی مشهد برای داشتن هوای پاک 
موفقیت تیمی جوانها 
دغدغه دانش‌آموزان دبستانی مشهد برای داشتن هوای پاک
مدرسه امید پارس یکی از دبستان‌های منطقه ۱۱ به شمار می‌آید که مدیر مدرسه به همراه تعدادی از والدین و دانش آموزان دغدغه هوای پاک را دارند. آن هم دراین شرایطی که هرچند روز هوای شهرمان پر از ریزگرد و آلاینده‌ها می‌شود.
به فضای اطراف خودتان نگاه کنید، ما چگونه زندگی می‌کنیم؟ همه ما جز درصد خاصی که بر اثر فاصله طبقاتی موجود در رفاه کامل به سر می‌برند زندگی‌مان را در شب و روز‌هایی پر از کار خلاصه می‌بینیم و نسبت به بسیاری از لذت‌ها و فرصت‌های خوبی که می‌تواند بر زندگی‌مان بگذرد غافل هستیم. بعضا این مشغله‌ها و حجم بالای کار و روزمرگی‌ها به حدی زیاد است که ما نسبت به سلامتی خود و اطرافیانمان که همیشه از آن به عنوان بهترین نعمت خداوند یاد می‌شود هم غافل هستیم.
پرداختن به سلامتی تنها در مراجعه به دکتر برای رفع درد خلاصه نمی‌شود، بلکه ما باید هر آنچه لازم است را مهیا کنیم و بکوشیم تا فضای سالمی برای زندگی داشته باشیم تا کار به دکتر و افتادن در مسیر پرپیچ و خم بیمارستان منجر نشود، البته باید به شکل صحیح‌تری در این باره صحبت کرد و گفت: فضای سالم برای زندگی خوب وجود دارد و ما باید تلاش کنیم تا این فضای سالم را حفظ کنیم.
طبق آماری که از سوی رئیس کارگروه هوای سلامت وزارت بهداشت اعلام شده است در سال ۱۳۹۵ حدود ۱۳۰۰۰ نفر در ایران به دلیل آلودگی هوا جان خود را از دست‌داده‌اند. یقینا برای کاهش این آمار تلاش و اقداماتی از سوی شهرداری‌های کلان‌شهر‌ها و دولت انجام گرفته است که ما در اینجا به دنبال بررسی کمیت و کیفیت آن نیستیم، اما همه ما می‌دانیم که بخش عمده فعالیتی که باید در این زمینه انجام گیرد مربوط به خود ماست. مشهد یکی از کلان‌شهر‌هایی است که با مشکل آلودگی هوا دست به گریبان است و وظیفه ماست تا در جایگاه یک شهروند به ارتقای فرهنگ شهروندی برای داشتن شهری پاک تلاش کنیم.
در حالی که بسیاری از ما شهروندان مشهدی با خودرو تک‌سرنشین در سطح شهر در تردد هستیم، هستند افرادی که دغدغه یک شهر پاک را در اولویت برنامه‌های خود قرار داده‌اند و برای داشتن شهری پاک وقت می‌گذارند. در این گزارش و هم‌زمان با هفته هوای پاک با گروهی از این افراد آشنا می‌شویم که یک حرف مشترک داشته و اعتقاد دارند «اگر همه مثل آن‌ها تلاش کنند ۱۰ سال دیگر در تمام روز‌های سال هوای پاک داریم!»
هفته هوای پاک
قبل از آشنایی بیشتر و هم صحبتی با این گروه لازم است تا درباره روز هوای پاک و علت نام‌گذاری آن نکاتی بدانیم. به طور کلی در دنیا برای جلب توجه مردم به موضوع‌های مربوط به حفظ محیط زیست و تأمین زندگی سالم در راستای رسیدن به اهداف توسعه پایدار، روز‌های نمادین خاصی مرتبط با حفظ محیط زیست تعیین می‌شود که از جمله آن‌ها روز جهانی محیط زیست، روز زمین پاک و روز هوای پاک است. روز هوای پاک در دنیا تحت عنوان‌های مختلف از جمله روز بدون خودرو و روز بدون دود در کشور‌های مختلف نام‌گذاری شده و اقدامات خاصی در این روز برای تنویر افکار عمومی انجام شده است.
در ایران نیز بحران آلودگی هوا در تهران و ۶ شهر آلوده آن شامل تبریز، مشهد، اراک، اصفهان، شیراز و اهواز، مسئولان ستاد اجرایی کاهش آلودگی هوا را بر این داشت تا برای ایجاد حساسیت در بین اقشار مختلف جامعه، از سال ۱۳۷۴ روز ۲۹ دی ماه را به عنوان روز ملی هوای پاک اعلام کنند که بعضا با عنوان هفته هوای پاک هم شناخته می‌شود.
گفتنی است قدمت روز هوای پاک در ایران از کشور‌های فرانسه و ایتالیا بیشتر است. هدف از اعلام روز ملی هوای پاک ایجاد حساسیت در بین اقشار مختلف جامعه بوده است و از آنجا که کلید اصلی کاهش آلودگی هوا، مشارکت مردمی و افزایش هماهنگی بین بخشی است این روز می‌تواند عامل مهمی در ایجاد این مشارکت و هماهنگی بین بخشی باشد.
خانواده هوای پاک
این گروه تشکیل شده از یک مدیر مدرسه خوش‌ذوق که به طبیعت و هوای پاک عشق می‌ورزد، یک مادر دانش‌آموز که همیشه نگران است که در چند سال آینده هوای پاکی برای زندگی باکیفیت فرزندش و همه فرزندان امروز شهر مشهد وجود نخواهد داشت و دانش‌آموزانی که می‌توانند معلم همه ما در مواجهه درست با طبیعت و فضای زندگی‌مان باشند.
فاطمه رستگار، مادر بردیا عرب‌پور که یکی از دانش‌آموزان این گروه است به نوعی مسبب اولیه تشکیل این گروه بود و با فعالیتی که در حوزه محیط زیست و هوای پاک داشته، باعث شده است تا این جمع این روز‌ها به عنوان یک گروه تأثیرگذار در این حوزه فعالیت کند.
رستگار کار در این حوزه را هم‌زمان با ثبت‌نام فرزندش در این مدرسه شروع کرده است و حالا در همه سطح شهر این فعالیت را ادامه می‌دهد. مدرسه امید پارس که محل تحصیل فرزند اوست محل پیوند این جمع شده است تا بتوانند در کنار یکدیگر کار کنند و دغدغه‌های محیط زیستی خود را پیگیری کنند.
آشنایی ابتدایی فاطمه رستگار با این گروه به واسطه عضویتش در انجمن اولیا و مربیان دانش آموزان مدرسه بوده است، اما اکنون این رابطه به شکلی متفاوت ادامه پیدا می‌کند و او توانسته با فضای صمیمی که با بچه‌ها ایجاد کرده است کار‌های مثبتی را در حوزه محیط زیست پیگیری و اجرا کند.
در ابتدای این گفتگو رستگار ضمن تأکید بر اینکه باید در آموزش همه اصول فرهنگی برای بچه‌ها در دوران کودکی برنامه‌ریزی کرد، بیان می‌کند: محیط زیست و هوای پاک یکی از حوزه‌هایی است که من به واسطه آن با دانش‌آموزان در اتباط هستم و سعی داریم تا با کمک مدرسه از سنین کودکی چگونگی زندگی درست را به آن‌ها آموزش دهیم.
وی ادامه می‌دهد: شیوه درست زندگی را با آموزش تغذیه سالم شروع کردیم به این شکل که برای مدارسی که با آن‌ها در ارتباط هستم فهرستی از خوراکی‌های سالم و ناسالم را تهیه کردیم و فروش خوراکی‌های سالم و نفروختن خوراکی‌های ناسالم را قانون کردیم.
هوای پاک، یک دغدغه
رستگار می‌گوید: برای اینکه در بحث محیط زیست و هوای پاک از شعار به مرحله نتیجه‌گرا بودن برسیم باید آن را به عنوان یک رویکرد دنبال کنیم، یعنی یک رویکرد در فضای آموزشی یا به عنوان یکی از رویکرد‌های مدارس باشد.
این دوستدار محیط زیست در ادامه می‌افزاید: برای بهبود شرایط زیست محیطی و اینکه هوای پاکی داشته باشیم باید به ۲ روش متوسل شویم یکی کمک گرفتن از قانون است و دیگری فرهنگ‌سازی. برای کمک گرفتن از قانون ما دچار ضعف هستیم چرا که یا قوانین کامل نیست و یا جا‌هایی که از طریق قانون پوشش داده شده است در اجرا ضعیف عمل می‌شود و راه‌های قانون‌گریزی مهیاست، می‌ماند کار از طریق فرهنگ‌سازی که این فرهنگ‌سازی هم باید درست و اصولی انجام شود یعنی باید از پایه کار کنیم و دوره دبستان بهترین دوره برای این کار است.
وی ادامه می‌دهد: اکنون زمانی که فرزندم با من به مسافرت می‌آید آنچه از او می‌بینم نشان می‌دهد که این آموزش‌ها تأثیر خود را گذاشته چرا که لحظه به لحظه در این سفر به فکر این است که فضای اطرافش تمیز باشد یا همواره در حوزه استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی به من و پدرش تذکر می‌دهد.
این بانوی فعال حوزه محیط زیست می‌گوید: اگر آموزش‌های محیط زیستی و هوای پاک را در سن پایین شروع کنیم و به طور مستمر ادامه دهیم، قطعا در ۱۰ سال آینده یک شهر پاک خواهیم داشت، آنچه اکنون شاهد هستیم به واسطه این است که بسیاری از شهروندان ما اصلا به این فکر نمی‌کنند که ماشین تک‌سرنشینی که در آن نشسته‌اند و رانندگی می‌کنند سهم عمده‌ای در آورده کردن هوایی دارد که فرزندشان تنفس می‌کند و اینکه چرا فکر نمی‌کنند به این واسطه است که کسی یا کسانی در گذشته آن‌ها را به چالش نکشیده است تا فکر کنند و به صورت یک دغدغه اجتماعی به آن نگاه کنند.
رستگار در ادامه به برخی از این آموزش‌ها اشاره و بیان می‌کند: ما برای شروع با گروهی که داریم طبیعت گردی را آغاز کردیم و اینکه بچه‌ها از سن پایین در این فضا قرار بگیرند که چه برخوردی با طبیعت درست است، در ادامه به آن‌ها آموزش دادیم که تفکیک زباله از مبدا چه اهمیتی دارد و با کمک سازمان پسماند شهرداری مشهد برای آن‌ها دوره‌های آموزشی برگزار کردیم.
درباره چگونگی استفاده درست از آب و جلوگیری از هدر رفت آن نیز آموزش‌هایی داده‌ایم و دانش‌آموزانی که در این مسیر با ما همراه بوده‌اند اکنون سفیران هوای پاک در خانواده‌شان هستند و به صورت واقعی و به دور از هر شعاری در حوزه استفاده نکردن از خودرو تک سرنشین و استفاده از حمل و نقل عمومی خانواده‌ها را تشویق می‌کنند.
وی می‌افزاید: من معتقدم اگر حتی یک درصد از بچه‌هایی که این آموزش‌ها را می‌بینند آن‌ها را در زندگی به کار بگیرند که خیلی بیشتر از این است و یک درصد آن‌ها هم این آموزش‌ها را به فضای خانواده منتقل کنند برای ما کافی است.
هوای پاک فراتر از مناسبت
این دوستدار هوای پاک در ادامه می‌گوید: نکته دیگری که وجود دارد این است که خلاصه در مناسبت‌ها نشده‌ایم و به فراخور زمان و امکاناتی که بوده برای ارتقای فرهنگ برخورد با طبیعت و حمایت از هوای پاک تلاش کرده‌ایم.
فاطمه رستگار در ادامه از انگیزه‌اش برای کار در حوزه محیط زیست و هوای پاک این گونه بیان می‌کند: بهترین انگیزه، دغدغه است، این دغدغه است که سبب انگیزه می‌شود و خب من در این حوزه دغدغه داشتم، چرا که فرزند من و فرزندان ما در این هوا و فضا زندگی می‌کنند و نفس می‌کشند، آیا دغدغه‌ای از این بالاتر وجود دارد؟ حتی اگر این دغدغه من برای فرزندم پاسخگو نباشد و به سن او نرسد به نسل بعد از او حتما خواهد رسید و یعنی اتفاق خوب رقم خورده است.
وی ادامه می‌دهد: کارم را فقط به فرزندم خلاصه نکرده‌ام. با مراکز بهداشت در ارتباطم، دوستان خودم را که در این زمینه استعدادی دارند ترغیب می‌کنم در این حوزه فعالیت کنند و چه امروز فرزند من دانش‌آموز باشد و چه نباشد کاری را که گمان کنم برای داشتن یک هوای پاک و آموزش کودکان مؤثر است، انجام می‌دهم.
رستگار در پایان تصریح می‌کند: هوای پاک بزرگ و کوچک ندارد همه ما باید به دنبال آموزش باشیم و آگاه باشیم کار بزرگ زودبازده نیست، باید صبور باشیم و بدانیم که می‌توانیم با آموزش و بیان مکرر فرهنگ درست شهروندی در گوش جامعه به نتیجه برسیم. در ادامه این گزارش به سراغ تعدادی از دانش‌آموزان این گروه دوستدار هوای پاک رفتیم تا با آن‌ها آشنا شویم و بدانیم که چه آموزش‌هایی دیده‌اند.
آموزش بزرگ‌تر‌ها به بچه‌ها
امیرحسین امینی، دانش‌آموز کلاس پنجم، است که قبل از هرچیزی تأکید دارد کارخانه‌ها در اطراف مشهد زیاد هستند و با همان زبان کودکانه می‌گوید: کارخانه‌ها بد نیستند، ولی دود زیاد دارند و این برای سلامت ما ضرر دارد. کارخانه باید دور از محل زندگی ما باشد.
البته باز این‌قدر دور نشود که نزدیک روستا باشد و هوای آن‌ها را هم آلوده کند، جایی باشد که برای انسان‌ها ضرر نداشته باشد. عرفان دری‌مقدم، دانش‌آموز کلاس ششم، است و هوای پاک را منوط به این می‌داند که در شهر درختکاری و گل‌کاری زیاد باشد.
عرفان، درباره وظیفه انسان‌ها برای داشتن هوای پاک می‌گوید: همه بزرگ‌تر‌ها باید سعی کنند کاری کنند که ما بچه‌ها از آن‌ها یاد بگیریم چگونه به داشتن یک هوای پاک کمک کنیم. به نظر من اگر ما خودخواه نباشیم و به حقوق یکدیگر احترام بگذاریم شهر بهتری داریم. می‌توانیم همه اعضای یک خانواده از یک خودرو و یا اصلا بدون خودرو رفت‌وآمد کنیم و اگر جایش را داشتیم در حیاط یا جلو در خانه درخت بکاریم.
امیرعلی جاهدی، کلاس پنجم است و به خاطر علاقه‌ای که به دوچرخه سواری دارد این راه را بهترین مسیر ممکن برای داشتن یک شهر پاک می‌داند و این نکته را هم پیاپی به پدرش متذکر می‌شود که با استفاده از دوچرخه به جای خودرو چقدر می‌تواند به پاک بودن شهر کمک کند و بعضا به پدرش پیشنهاد می‌دهد تا برای مسیر‌های کوتاه به جای استفاده از خودرو از دوچرخه کوچک او استفاده کند.
در روز‌هایی که بسیاری از ما آدم‌ها بر خودرو تک‌سرنشین تکیه زده‌ایم و با سفر‌های درون‌شهری سبب آلودگی هوا می‌شویم، امیرعلی می‌گوید: تا جایی که خسته نشوم پیاده روی می‌کنم.
ایلیا بیگداد، کلاس چهارمی به نظر آب پاک را از هوای پاک بیشتر دوست دارد و به گفته دوستانش هرجا می‌روند به سرعت می‌رود و مسیر آب رودخانه‌هایی که عمق آبش کم است و به وسیله ما آدم بزرگ‌ها آلوده شده است، تمیز می‌کند.
ایلیا آرزو دارد تا روزی کارخانه بدون دود، رودخانه پر آب تمیز و هوای پاکیزه شهر را ببیند و فکر می‌کند او و دوستانش برای محقق شدن این آرزو می‌توانند کار‌های بزرگ بکنند.
نهال بکاریم
ماهان زهدی، کلاس پنجم است و می‌گوید: اگر از الان شروع کنیم به کاشت نهال‌های زیاد در چند سال دیگر درخت‌های بسیاری در شهر داریم که برگ‌های آن درختان کربن‌دی‌اکسید را جذب می‌کنند و به ما اکسیژن لازم برای تنفس سالم می‌دهند. او این کار را به کمک پدر و مادرش از فضای جلو خانه شروع کرده و به قول خودش درختچه‌هایی کاشتهاند.
ماهان هدفش از کار محیط زیستی را این گونه بیان کرد: همین که ما نشان دهیم هوای پاک برای ما بهتر است شاید سبب شود که بزرگ‌تر‌ها به خاطر فرزندان خودشان هم که شده است کمی به فکر فرو روند. محمدمهدی حسینعلی‌زاده، کلاس ششمی یکی دیگر از دانش‌آموزانی است که در کنار این گروه دوستدار هوای پاک فعالیت می‌کند.
محمدمهدی درباره کارش در حوزه هوای پاک می‌گوید: خیلی از روز‌ها به خاطر هوای ناسالم مجبورم از ماسک استفاده کنم و اینکه ما بچه‌ها نمی‌توانیم به راحتی نفس بکشیم و شادی کنیم مرا اذیت می‌کند، برای همین دوست دارم تا برای بهتر شدن هوای شهر من هم از همین سن کم برای فرهنگ‌سازی کار کنم و برای شروع این کار هم خانم رستگار آموزش‌های خوبی به ما داده‌اند و در کنار ایشان و دوستان دیگرم این کار را انجام می‌دهیم. پوریا انصافی هم کلاس ششم است و در این گروه مسئول تفکیک زباله و آموزش آن به دوستانش شده است.
پوریا این کار را در مدرسه به دوستانش هم آموزش می‌دهد و می‌گوید: یک شهر پاک باید همه چیزش پاک باشد و برای این کار باید آشغال‌ها را از هم تفکیک کنیم و در زمان مشخص جلو در خانه بگذاریم، فرهنگ دوچرخه‌سواری و پیاده روی را بیشتر ترویج کنیم و سعی کنیم پیاده‌روی کنیم تا هم به سلامت جامعه و هوای پاک و هم به سلامت خودمان کمک کنیم.
بردیا پورعرب، فرزند فاطمه رستگار است که در ابتدای این گزارش با او صحبت کردیم. بردیا کلاس سوم است و به واسطه زندگی در خانواده دوستدار محیط زیست و هوای پاک بهتر از دوستانش با فرهنگ برخورد با محیط زیست و فضای اطراف زندگی آشناست. بردیا اعتقاد دارد قبل از اینکه به هوای پاک بپردازیم باید درباره استفاده درست از آب فرهنگ‌سازی شود چرا که هست و نیست همه ما و شهرمان به وجود آب بستگی دارد.
بردیا می‌گوید: من علاوه بر اینکه از پدر و مادرم آموزش‌های زیادی فرا گرفته‌ام خودم هم به خاطر علاقه‌ای که دارم درباره مصرف درست آب و چگونگی هوای پاک سؤال و فکر می‌کنم اگر همه ما این نکات را رعایت کنیم دنیا جای بهتری برای زندگی ماست.
تأثیر کودکان بر والدین
سید مهدی موسوی، مدیر مدرسه این گروه دانش‌آموز، است که چه در مدرسه و چه در فضای کار گروهی این جمع را یاری کرده است. موسوی در ابتدا درباره اهمیت توجه به محیط زیست و هوای پاک می‌گوید: مقطع کاری من با کودکانی است که به قول معروف دراین سن شخصیت و چارچوب اصلی ذهن آن‌ها پایه‌ریزی می‌شود، خب چه بهتر که ما این شکل‌گیری شخصیتی را بر مبنای نیاز فعلی کشور و حتی دنیا تنظیم کنیم، چیزی که ما در مدرسه‌ها و مراکز علمی شاهد هستیم تنها آموزش‌های علمی است در حالی که باید به دنبال مهارت افزایی در دانش‌آموزان باشیم.
موسوی ادامه می‌دهد: وقتی ما بچه‌ها را به سمتی ببریم که محیط زیست، هوای پاک و شهر پاک را دوست داشته باشند آن‌ها را نسبت به فضای اطرافشان دغدغه‌مند کرده‌ایم و این همان نیاز جامعه ماست.
وی می‌گوید: ما در این گروه سعی کرده‌ایم تا از طریق کودکان به ارتقای فرهنگ خانواده در مواجهه با محیط زیست و هوای پاک بپردازیم و در همین راستا با کودکان و خانواده‌هایشان به طبیعت‌گردی می‌رویم تا به تقویت ارتباط کودک و والدین کمک کنیم، چرا که از این طریق می‌توان تأثیرگذاری کودک بر والدین را بیشتر کنیم تا رفتار فرهنگی کودکان تأثیر خود را بگذارد و در ابعاد بزرگ‌تری نتیجه این فرهنگ‌سازی را برداشت کنیم.
این عضو گروه و مدیر مدرسه در پایان بیان می‌کند: ما در این گروه آموزش مهارت‌محور را در دستور کار قرار داده‌ایم و از پرداختن به فضای محیط زیست و هوای پاک غفلت نکرده‌ایم و امیدواریم بتوانیم با ادامه این شیوه گام مهمی در حوزه کاهش آلودگی هوا برداریم.
این گزارش پنجشنبه، ۴ بهمن ۹۷ در شماره ۳۱۴ شهرآرامحله منطقه ۱۱ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
