قله مغان در ۳۵ کیلومتری جنوب‌غربی مشهد

کوه‌های مشهد فقط مسیر‌های سربالایی نیستند؛ بخشی از زندگی ورزشی، خاطرات و هویت طبیعت‌دوستان این شهرند. ما در مجموعه «کوه‌نگار» هر هفته یکی از ارتفاعات مشهد را معرفی می‌کنیم؛ از مسیر‌های کم‌خطر و خانوادگی تا قله‌های جدی‌تر، و در کنار آن، نام‌هایی از کوه‌نوردانی را مرور می‌کنیم که سال‌ها پایمردی، دوستی و عشق به ارتفاع را در این مسیر‌ها حفظ کرده‌اند. این مجموعه تلاشی است برای ثبت روایت‌های کوچک، اما ماندگار کوه و آدم‌هایش.

نشانی: از سمت جنوبی مشهد، مسیر کوه‌های خلج، پس از عبور از چند بافت روستایی بسیار دیدنی مانند بالندر و خان‌رود به روستای تاریخی و زیبای مغان می‌رسید.

ارتفاع بلند‌ترین نقطه‌: ۲۵۴۰ متر

مسیر‌های صعود: این قله فقط یک مسیر صعود دارد که آن هم از پاکوب مسیر بعد از چشمه است. توصیه می‌شود بعد از عبور از غار مغان در مسیر صعود، کمی پایین‌تر بیایید و از پاکوبی که به سمت یال جنوبی می‌رود، مسیر را تا قله ادامه دهید.

مطلب مرتبط محمود کوهستانی، ماه‌ها در کوه زندگی کرده است

دالان‌های آهکی مغان

در ۳۵ کیلومتری جنوب‌غربی مشهد، با گذر از بافت اصیل روستا‌های بالندر و خان‌رود، جاده آرام‌آرام از هیاهوی شهر فاصله می‌گیرد و به روستای کوهپایه‌ای مغان می‌رسد؛ جایی که کوهستان نه‌فقط یک عارضه جغرافیایی، بلکه سفری به ژرفای تاریخ صدمیلیون‌ساله زمین است. با حدود یک ساعت کوه‌پیمایی در دامنه‌هایی که در بهار و تابستان آکنده از عطر گیاهان دارویی و گل‌های وحشی است، به دو دهانه سنگی غار اسرارآمیز مغان می‌رسید.

ستون‌های باشکوه غار در دل قله که حاصل صبوری میلیون‌هاساله آب و سنگ‌اند، در کنار چشمه‌ها و حوضچه‌های زیرزمینی، چشم‌اندازی شگفت‌انگیز پدید آورده‌اند. اما این دیار فریبنده، آدابی سخت‌گیرانه دارد. مغان شوخی‌بردار نیست. دهلیز‌های تودرتو، پرتگاه‌های پنهان و چاه‌های عمیق سبب شده است ورود به غار بدون راهنمای باتجربه، روشنایی مناسب و کفش و پوشاک فنی، خطراتی جبران‌ناپذیر داشته باشد. برای این پیمایش حدود سه‌ساعتی، سنجش آمادگی بدنی و پایش وضعیت جوی الزامی است. از سوی دیگر، این غار زیستگاه حساس خفاش‌هاست و حفظ سکوت و نظافت آن، کمترین ادای احترام به این میراث کهن به شمار می‌رود.

حمید نظام‌دوست

متولد‌۱۳۵۵

تعداد دفعات صعود: ۵۰ مرتبه

پرتگاه‌های پنهان و چاه‌های عمیق قله مغان ورود به غار بدون راهنمای باتجربه، روشنایی مناسب و ...را با خطرات جبران‌ناپذیر مواجه می‌کند

نظام‌دوست چهره‌ای نام آشنا در کوه‌نوردی و غارنوردی است که در خانواده‌ای ورزشی قد کشیده است. از ده‌سالگی گام در کوهستان گذاشته و در دوازده‌سالگی سکو‌های استانی سنگ‌نوردی را فتح کرده است. او در سال۱۳۸۰ نام خود را به‌عنوان نخستین فاتح خراسانی قله ۷هزارمتری «لنین» ثبت کرد و از سال۱۳۸۸ با تمرکز تخصصی بر غارنوردی، به‌عنوان مربی رسمی فدراسیون و راهنمای کوهستان به تربیت نسل جدید کوه‌نوردان پرداخته است.

نظام‌دوست ابتدا نقشه صعود را پیش‌رویمان می‌گذارد: قله مغان در زون آهکی رشته‌کوه بینالود قرار گرفته است و غار آن قدمتی حدود ۲۵۰میلیون سال دارد. مسیر این قله به‌دلیل خلوت‌بودن، یکی از کارگاه‌های مطلوب برای تمرین و آموزش است، اما قواعد سفت‌وسختی دارد.

این مربی فدراسیون هشدار‌های زیست‌محیطی و فنی مهمی دارد: ورود به این غار ۷۴۰متری با دهلیز‌های فرعی و پرتگاه‌های سقوط، حتما نیازمند مربی رسمی است. غار یک اکوسیستم زنده است و برای جلوگیری از انتقال آلودگی‌های میکروبی باید لباس‌ها پیش از ورود تعویض شود. آب درون غار به‌دلیل اسیدی‌بودن و بار آلاینده، اصلا آشامیدنی نیست و هم‌نوردان باید از چشمه پایین‌دست قله آب بردارند.

او خاطره‌ای تلخ، اما تأمل‌برانگیز از بی‌احتیاطی در این میراث کهن تعریف می‌کند: یک‌بار با خانواده‌ای روبه‌رو شدم که در کمال ناباوری داخل دهلیز غار فرش پهن کرده و آتش روشن کرده بودند! با آرامش برایشان خطرات گازگرفتگی و آسیب جبران‌ناپذیر به غار را توضیح دادم. ابتدا مقاومت کردند، اما وقتی متوجه خطر خفگی شدند، بساطشان را به بیرون منتقل کردند؛ رفتاری که نشان می‌دهد آموزش کوهستان پیش از صعود، چقدر حیاتی است.

* این گزارش دوشنبه ۲۰ مهرماه ۱۴۰۵ در شماره ۴۸۸۰ روزنامه شهرآرا صفحه تاریخ و هویت چاپ شده است.