مسجد ائمه‌اطهار(ع) مرکز فعال اجتماعی بانوان محله کشاورز است 
ماجرای رقابت بین دارودسته توتخورها در محله نیزه 
مسجد ائمه‌اطهار(ع) مرکز فعال اجتماعی بانوان محله کشاورز است
بعد از احداث مسجد ائمه اطهار (ع)، بانوانی که دلشان می‌خواست مسجد جایی برای دورهم جمع‌شدن، یاد‌گرفتن و حتی حل بخشی از مسائل محله هم باشد. به همین واسطه «کانون فرهنگی منتظران منجی» را تشکیل دادند.
بعد از احداث مسجد ائمه اطهار (ع) حضور نوجوان‌ها و جوان‌تر‌ها در آن چندان پررنگ نبود. این فضا، اما از سال۱۳۹۰، با دغدغه چند نفر از بانوان فعال محله کشاورز، تغییر کرد. بانوانی که دلشان می‌خواست مسجد جایی برای دورهم جمع‌شدن، یاد‌گرفتن و حتی حل بخشی از مسائل محله هم باشد. به همین واسطه «کانون فرهنگی منتظران منجی» را تشکیل دادند و باعث شدند این مسجد به یکی از مراکز پویای فعالیت بانوان در منطقه تبدیل شود، کانونی که مخاطب فعالیت‌هایش فقط دختران نیستند، اما تمرکز ویژه‌ای روی این گروه دارد.
نماز جماعت، واسطه آشنایی همسایه‌ها
یکی دو‌ساعتی از تمام‌شدن نماز ظهر و رفتن نمازگزار‌ها گذشته، اما مسجد هنوز شلوغ است. گوشه‌ای، چند دختر نوجوان را می‌بینم که دور هم حلقه زده‌اند و با هم گفت‌و‌گو می‌کنند. کمی آن‌طرف‌تر، بانوانی نشسته‌اند و در کلاس دوره‌های پرستاری، به صحبت‌های مربی گوش می‌دهند. انگار اینجا قرار نیست با تمام‌شدن نماز، چراغ مسجد هم خاموش شود.
سمیرا زارع، مدیر کانون فرهنگی منتظران منجی و پایگاه بسیج بنت‌الهدی صدر، می‌گوید: تقریبا برای هر‌روز مسجد، برنامه‌ای تدارک دیده‌شده و همین باعث شده رفت‌وآمد خانم‌ها محدود به ساعت نماز نباشد. اما او روز‌های خلوت این مسجد را هم به یاد دارد.
خاطراتش به سال۱۳۸۵ برمی‌گردد؛ سالی که تازه ازدواج کرده و به محله کشاورز آمده‌بود؛ «آن موقع خودم هم فعالیتی نداشتم و فقط برای نماز جماعت از خانه بیرون می‌آمدم. تازه ازدواج کرده و به این محله آمده بودم. دید خوبی هم به اینجا نداشتم و فکر می‌کردم امنیت ندارم. اما همین نماز‌های جماعت، کم‌کم نگاهم را به محله تغییر داد. آشنایی با همسایه‌ها از همان رفت‌وآمد‌های کوتاه شروع شد و بعد، با برگزاری کلاس قرآن در مسجد، پای من هم به این کلاس باز شد. مدتی بعد هم به واسطه خواهرشوهرم به پایگاه بسیج مسجد پیوستم؛ هرچند آن روز‌ها هنوز خبری از این حجم فعالیت و برنامه در مسجد نبود.»
چالش‌هایی بر سر راه پویایی مسجد
سمیرا کم‌کم متوجه می‌شود محله چیزی کم ندارد؛ همسایه‌هایی همدل دارد که می‌توانند کنار هم کار کنند و دخترانی که استعداد و توانایی‌های زیادی دارند، اما مسجد هنوز بستری برای این ظرفیت‌ها نبود. همین نگاه، چند سال بعد او را به فکر راه‌انداختن کارگروه‌های مختلف و برگزاری کلاس‌های متنوع می‌اندازد؛ برنامه‌هایی که بتواند دختران و بانوان بیشتری را به مسجد بیاورد. اما ایده به همین راحتی پذیرفته نمی‌شود.
همراهی بانوان فعال محله
سمیرا، اما کوتاه نمی‌آید. کم‌کم مسئولیت بیشتری در فعالیت‌های بسیج برعهده می‌گیرد. آن روز‌ها بیشتر اعضای تیم بسیج را بانوان مسن‌تر محله تشکیل می‌دادند. وقتی جدیت و فعالیت‌های سمیرا را می‌بینند، ابتدا او را به‌عنوان جانشین فرمانده انتخاب می‌کنند و چند سال بعد، در سال۱۳۹۹، فرماندهی پایگاه بسیج بنت‌الهدی صدر را به او می‌سپارند.
می‌گوید مدیریت این برنامه ها، درکنار زندگی شخصی و مسئولیت‌های خانوادگی، کار ساده‌ای نیست؛ «دو دختر دارم و کار‌های خانه و زندگی‌ام هست و سرم خلوت نیست، اما سعی می‌کنم مدیریت داشته باشم و با همراهی خانواده، برنامه‌ها را جلو ببرم.»
سمیرا زارع خوب می‌داند که اگر قرار باشد این فعالیت‌ها ادامه پیدا کند، خودش به‌تنهایی از پس همه کار‌ها برنمی‌آید. برای همین، بخش مهمی از کار را به بانوان فعال محله می‌سپارد. خودش می‌گوید اگر این خانم‌ها نبودند، بخش زیادی از فعالیت‌هایی که امروز در مسجد جریان دارد، اصلا شکل نمی‌گرفت.
بهانه‌ای برای دور هم جمع‌شدن
حالا پانزده‌بانوی فعال، سرگروه بخش‌های مختلف هستند؛ زنانی که هر هفته در مسجد دور یک میز در مسجد جمع می‌شوند و درباره برنامه‌ها حرف می‌زنند. یکی از این زنان، سمیه مهدوی است. او متولد سال۱۳۶۷ است و در همین محله به دنیا آمده و بزرگ شده‌است. سمیرا به‌دلیل ارتباط خوب سمیه با اهالی و شناختی که از محله و آدم‌هایش دارد، مسئولیت کارگروه اجتماعی را به او سپرده‌است.
حالا از وقتی سمیه مهدوی سرگروه کارگروه اجتماعی شده، مناسبت‌ها و اعیاد در محله جور دیگری برگزار می‌شوند؛ «مناسبت‌ها بهترین بهانه هستند برای اینکه ما خانم‌های محله دور هم جمع شویم و همدل‌تر باشیم. در مناسبت‌ها البته توجه ویژه‌ای به اعیاد داریم و پرشور برگزار می‌کنیم، چون معتقدیم خانم‌های این محله نیاز به شادی و روز‌هایی دارند که فارغ از هر مسئولیتی دور هم بخندند و خوش بگذرانند.»
اگر این خانم‌ها نبودند، بخش زیادی از فعالیت‌هایی که امروز در مسجد جریان دارد، اصلا شکل نمی‌گرفت
یکی از همین برنامه‌ها، جشن عید غدیر است که به گفته او هر سال با کمک اهالی و همراهی آقایان محله برگزار می‌شود؛ «مثلا ما هر سال عید غدیر با خانم‌ها و کمک آقایان کوچه‌به‌کوچه محله را آذین‌بندی می‌کنیم. از قبل توی گروه می‌پرسم که هرکسی چه چیزی می‌تواند بیاورد. یکی شربت درست می‌کند، یکی چای می‌آورد. خودم هم معمولا کیک درست می‌کنم. در هر کوچه یکی داوطلب می‌شود. جلو خانه‌اش میز می‌گذاریم و خوراکی‌های از قبل آماده‌شده را می‌چینیم تا کل محله این حس و حال را پیدا کند.»
برای اهالی، سمیه فقط به‌خاطر توانایی‌اش در ارتباط‌گرفتن با آدم‌ها شناخته‌شده‌نیست. خیلی‌ها از دست‌پختش هم تعریف می‌کنند. مخصوصا در محرم که حیاط خانه‌اش تبدیل به آشپزخانه‌ای کوچک برای یک کار جمعی می‌شود؛ جایی که خودش با کمک همسرش دیگ می‌گذارد و شله می‌پزد و بخشی از غذای مراسم را آماده می‌کند.
پاتوق دورهمی‌های دخترانه
اما فعال‌ترین کارگروه مسجد، کارگروه نوجوانان است. کارگروهی که حالا مدیریت آن را مریم پارسا برعهده دارد. او متولد سال۱۳۶۶ است. خودش دختر ندارد، اما می‌گوید همه دختر‌های محله را دختر‌های خودش می‌داند.
مریم هم مثل سمیه مهدوی، متولد همین محله است. آشنایی‌اش با فعالیت‌های مسجد و پایگاه از دوستی با سمیرا زارع شروع شد. به واسطه همین دوستی، به گروه بانوان فعال مسجد پیوست و کم‌کم فعالیت‌هایش گسترش پیدا کرد. سمیرا وقتی دید مریم ارتباط خوبی با نوجوان‌ها برقرار می‌کند و دخترها به راحتی با او حرف می‌زنند، مسئولیت کارگروه نوجوانان را به او سپرد.
حالا حدود پنج‌سال است که مریم و دختر‌های سیزده تا هجده‌ساله محله، هر دوشنبه بعد از نماز ظهر دور هم جمع می‌شوند؛ دورهمی‌هایی که شاید در ظاهر یک جلسه ساده باشد، اما برای دختر‌هایی که در سن نوجوانی با هزار سؤال و مسئله مختلف روبه‌رو هستند، فرصت پیدا‌کردن یک گوش شنواست.
از بحث‌های جدی تا تفریح و بازی
مریم می‌گوید: بچه‌ها در این سن عاشق حرف‌زدن هستند. انگار کسی حرفشان را نمی‌شنود و این دورهمی‌ها برای این است که یک جا حرفشان شنیده شود. می‌آیند از مسائل و مشکلاتشان در مدرسه، با والدین و... صحبت می‌کنند. علاوه‌بر این، درباره احکام هم صحبت می‌کنیم و لابه‌لای حرف‌ها از اهمیت نماز، ارکان دین و بقیه مسائل می‌گوییم.
حالا حدود بیست تا سی‌نفر از دختران نوجوان به این دورهمی‌ها می‌آیند. خیلی وقت‌ها بچه‌ها خارج از این جلسات با مریم‌خانم حرف می‌زنند و مسائل خصوصی‌شان را هم با او در میان می‌گذارند. او خاطرات زیادی در این خصوص دارد؛ «یک بار یکی از دخترها از بحث و مشاجره شدیدش با مادر سخت‌گیرش در خانه برایم گفت. گریه می‌کرد و می‌گفت که نمی‌تواند خانه را تحمل کند و حتی به فرار هم فکر می‌کند! چند‌بار با مادرش صحبت کردم و بعد از آن خیلی نرم‌تر شد و حالا خداراشکر روابطشان خیلی بهتر شده‌است.»
این دورهمی‌ها برای این است که یک جا حرفشان شنیده شود. از مسائل و مشکلاتشان در مدرسه، با والدین و... صحبت می‌کنند
البته قرار نیست همه این دورهمی‌ها به حرف‌زدن و آموزش بگذرد. مریم و دیگر اعضای کارگروه نوجوانان تلاش کرده‌اند بخشی از برنامه‌ها را به تفریح اختصاص دهند؛ «هرچند وقت بچه‌ها را می‌بریم استخر، پارک بانوان و... گاهی هم داخل مسجد. بچه‌ها وسطی و والیبال بازی می‌کنند. اینجا امکانات تفریحی، به‌خصوص برای دخترها، کم است و ما سعی می‌کنیم برنامه‌های تفریحی داشته‌باشیم.»
کشف استعداد دخترها
ز دل همین جمع‌های دوستانه حالا چند گروه سرود و تئاتر هم شکل گرفته است؛ گروه‌هایی که حالا دیگر فقط برای اجرای برنامه در مسجد تمرین نمی‌کنند و بعضی از آنها پایشان به برنامه‌های خارج از محله هم باز شده‌است.
«دختران آفتاب» یکی از همین گروه‌هاست؛ گروه سرودی که در همین مسجد شکل گرفته و آن‌قدر پیشرفت کرده که توانسته در سطح منطقه ۶ جایزه بگیرد و برای اجرا به نقاط دیگری از شهر هم برود. دو نفر از اعضای این گروه، نازنین‌زهرا و نازنین‌فاطمه احمدی هستند؛ دو خواهر دوقلوی متولد سال۱۳۹۱ که چهار سال است به واسطه همین دورهمی‌های دخترانه به مسجد می‌آیند و حدود یک‌سال است که در گروه سرود فعالیت می‌کنند.
نازنین‌زهرا از روزی می‌گوید که از‌طریق یکی از دوستانش در مدرسه، از برگزاری این دورهمی‌ها باخبر شد؛ «در مدرسه به واسطه دوستم فهمیدم این دورهمی‌ها در مسجد محله برگزار می‌شود و از چند‌سال پیش دیگر مداوم به این جلسات می‌آیم. اینجا علاوه‌بر اینکه خیلی خوش می‌گذرد، استعدادی که در سرود داشتم، هم کشف شد و الان یک مربی داریم که هر هفته با ما در مسجد سرود تمرین می‌کند.»
نازنین‌فاطمه هم حرف خواهرش را ادامه می‌دهد و از چیزی می‌گوید که به نظرش این دورهمی‌ها را متفاوت کرده‌است؛ «اینجا فقط تفریح نمی‌کنیم و خانم پارسا سعی می‌کند استعداد‌های ما و علایقمان را هم بفهمد.»
غزل عباسی، یکی دیگر از اعضای این جمع، تنها یک ماه است که به کانون می‌آید. او متولد سال۱۳۹۳ است و با همین تجربه کوتاه هم از تأثیرات مثبت این جلسات می‌گوید؛ اینکه اینجا بانوان سعی در پیشرفت بچه‌ها دارند.
او برای توضیح بیشتر، به یکی از برنامه‌های جدید مسجد اشاره می‌کند؛ طرح «مانا» که با پیگیری سمیرا زارع و درخواست او از بسیج و شهرداری منطقه، قرار است در مسجد برگزار شود و دختران نوجوان را با مفهوم مطالبه‌گری آشنا کند؛ «مثلا من خودم به خبرنگاری و فعالیت اجتماعی علاقه دارم. گفته‌اند طی این طرح که فعلا یک جلسه برگزار شده، قرار است به ما یاد بدهند که چطور در جلسات شورای اجتماعی محله از مسئولان مطالبه‌گری کنیم، چطور مشکلات محله خودمان را شناسایی کنیم و....»
کارگروهی برای ارتباط با سالمندان
در میان این پانزده‌سرگروه، محبوبه خداپرست جوان‌ترین مدیر گروه است؛ زنی سی‌ساله که تنها دو سال است به کانون آمده، اما در همین مدت کوتاه مسئولیت کارگروه جهادی و سازندگی را برعهده گرفته‌است. محبوبه حالا پنج‌ماهه باردار است، اما اعضای کانون می‌گویند حتی تا ماه سوم بارداری‌اش هم موضوع را به کسی نگفته تا بتواند مسئولیت‌هایش را برعهده بگیرد و همچنان پای کار بماند.
یکی از وظایف کارگروه جهادی و سازندگی، رسیدگی به امور مسجد و آماده‌کردن آن برای برنامه‌هاست؛ از‌جمله اینکه محبوبه، بانوان محله را برای نظافت مسجد دور هم جمع می‌کند. اما فعالیت آنها به مسجد محدود نمی‌شود و بخشی از کارشان به خانه‌های اهالی محله می‌رسد؛ خانه‌هایی که صاحبانشان بیشتر از نظافت، به یک همراه نیاز دارند.
محبوبه می‌گوید: چند خانم مسن تنها در محله زندگی می‌کنند که آنها را شناسایی کردیم و با آنها ارتباط گرفتیم. هر ماه می‌رویم خانه‌هاشان و با چند تا از خانم‌ها منازلشان را نظافت می‌کنیم. خیلی خوشحال می‌شوند و برایمان دعا می‌کنند.
پرمخاطب‌ترین برنامه
محبوبه البته فقط در چارچوب مسئولیت کارگروه خودش فعالیت نمی‌کند و هرجا کاری روی زمین بماند، از نفرات اولی است که پای کار می‌آید. سمیرا زارع هم از همین ویژگی او می‌گوید؛ اینکه در هر برنامه‌ای که به کمک نیاز داشته باشد، می‌تواند روی حضور محبوبه حساب کند.
یکی از نمونه‌ها به روز‌های جنگ تحمیلی سوم برمی‌گردد؛ زمانی‌که محبوبه برای محله برنامه‌ای به‌منظور آمادگی در شرایط اضطراری طراحی کرد. برای هر کوچه یک نفر را به‌عنوان امدادگر انتخاب کرد و با بیمارستان امام‌رضا (ع) هم ارتباط گرفت تا در‌صورت بروز حادثه، تجهیزات پزشکی مورد‌نیاز را به‌رایگان در‌اختیار همسایه‌ها قرار دهد. در خود مسجد هم جلساتی برای بانوان برگزار می‌کرد تا درباره حفظ آرامش و مدیریت هیجان در شرایط بحرانی صحبت کنند.
در هر برنامه‌ای که به کمک نیاز داشته باشد، می‌تواند روی حضور محبوبه حساب کند
اما شاید یکی از ماندگارترین فعالیت‌های محبوبه، کلاسی باشد که حالا به یکی از پرمخاطب‌ترین برنامه‌های مسجد برای بانوان محله تبدیل شده‌است. محبوبه و دیگر بانوان گروه با اداره فنی و حرفه‌ای ارتباط گرفتند و حالا یکی از مربی‌های این اداره به مسجد می‌آید تا به بانوان مهارت‌هایی را آموزش دهد که شاید هرکدام روزی در زندگی به کارشان بیاید؛ از نکات پرستاری و نگهداری از سالمند گرفته تا نحوه واکنش مناسب در زمان بروز حادثه.
در این‌دوره‌ها تا به امروز حدود چهارصدنفر آموزش‌دیده‌اند؛ زنانی که شاید اگر این کلاس‌ها در مسجد برگزار نمی‌شد، هیچ‌وقت فرصت پیدا نمی‌کردند چنین مهارت‌هایی را یاد بگیرند.
آغاز یک مسیر تازه
اینها تنها بخشی از کارگروه‌هایی هستند که در مسجد ائمه اطهار (ع) فعالیت می‌کنند؛ کارگروه‌هایی که هرکدام بخشی از نیاز‌های محله را دنبال می‌کنند و در کنار آنها، گروه‌های دیگری در حوزه‌های مجازی، انسانی، فرهنگی و... هم فعال هستند.
هرچند این فعالیت‌ها سال‌هاست در مسجد جریان دارد، کانون فرهنگی «منتظران منجی» تازه امسال توانسته است فعالیت‌هایش را به‌صورت رسمی در سازمان تبلیغات اسلامی به ثبت برساند؛ اتفاقی که به گفته فعالان این مسجد، آغاز مسیری برای گسترش برنامه‌ها و جذب گروه‌های بیشتر دختران و بانوان محله در سال‌های آینده خواهد بود.
* این گزارش دوشنبه ۲۰مهرماه ۱۴۰۵ در شماره ۶۹۰ شهرآرامحله منطقه ۵ و ۶ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
