زیرگذر پارک ملت برای دهه شصتیها پر از خاطره است 
افتخرآفرینی ده هزار دانشآموز با استعدادیابی خانم معلم 
زیرگذر پارک ملت برای دهه شصتیها پر از خاطره است
زیرگذر پارک ملت با وجود تغییراتی که در آن ایجاد شده، هنوز برای دهه شصت و هفتادیهای مشهد یادآور خاطرات شیرینی است. شیرهای سنگی در راهپلهها، فروشگاههای متنوع و محوطهای که ترکیبی از معماری ایرانی و فضای سبز داشت، این زیرگذر را به پاتوقی جذاب بدل کرده بودند. به مناسبت ۳۳ ساله شدنش نقبی زدهایم به روند ساخت و افتتاح آن. اطلاعات این گزارش با همکاری شیرین سیدی، محمدزائرنیا و بر اساس منابع اسنادی و تصویری سامانه جامع مرکز اسناد تاریخ و توسعه شهری شهرداری مشهد به دست آمده است.
بولوار وکیلآباد پیش از ساخت زیرگذر
بولوار وکیلآباد در سال ۱۳۴۸ خورشیدی، از جادهای خاکی در حاشیه شهر، به بولواری آسفالته تبدیل شد. البته در آن سال تنها دو کیلومتر از مسیر، یعنی از میدان آزادی (فلکه پارک) تا شرکت برق (اوایل بولوار امامت) به بهرهبرداری رسید؛ اما از مهرماه ۱۳۵۳، روند ساخت ادامه مسیر آن تا پارک وکیلآباد و کمربندی مشهد رقم خورد. این یعنی از دهه ۵۰ خورشیدی، بولوار وکیلآباد به معبری وسیع بدل شده بود که آیلند میانی آن، به دلیل سرسبزی و زیبایی، به اتراقگاه محبوب مشهدیها در عصرهای تابستان تبدیل میشد.
با گذشت زمان، استفاده شهروندان از این فضای سبز در کنار افزایش تردد خودروها، خطرات عبور و مرور پیاده را دوچندان کرد؛ به همین دلیل، مسئولان به فکر ساخت گذرگاههای ویژه عابران پیاده افتادند. هرچند تحولات کشور از وقوع انقلاب تا دوران جنگ تحمیلی سبب شد تا سرانجام در مهرماه ۱۳۶۹ خورشیدی، پروژه ساخت زیرگذر پارک ملت وارد فاز اجرایی شود.
۳ سال در انتظار تولد
سرانجام سال ۱۳۶۹ خورشیدی، همزمان با سالروز میلاد حضرت محمد (ص) و امام جعفرصادق (ع)، کلنگ پروژه زیرگذر پارک ملت در دوره دوم شهرداری علیاکبر صابریفر به زمین خورد. او تا ۱۵ شهریور ۱۳۷۱ در این سمت بود و در دوران حضورش، عملیات بتنی و احداث پلهای روگذر پروژه به سرانجام رسید تا جریان تردد وسایل نقلیه بر روی آن آغاز شود.
در این میانه، اما عملیات احداث واحدهای خدماتی و محوطهسازی زیرگذر پارک که قرار بود در بازه زمانی یکساله انجام شود، محقق نشد. جابهجایی شبکه تأسیسات شهری، مسائل مالی و تعدد پروژههای عمرانی -که شهردار بعدی مشهد در اسناد آن دوره آنها را ۵۸ مورد ذکر کرده بود- از جمله دلایل عنوانشده برای تأخیر در انجام این پروژه بود.
در نهایت سه سال بعد که سیدعباس امیریپور سکان شهرداری مشهد را در دست گرفت، با اعمال تغییراتی در طرح اولیه، این پروژه نیمهتمام را به سرانجامی خوش رساند و زیرگذر پارک ملت به اتمام رسید. امیریپور در این باره به جراید گفت: «حتیالامکان سعی کردیم از عملیات زائد و تزیینات و تجملات که موجب اتلاف وقت میشد، بکاهیم که بالاخره پس از ۳۵ ماه تلاش، این مجموعه آماده بهرهبرداری گردید.»
او همچنین درباره تغییر کاربری بخشی از فضای سبز به فضای تجاری گفته بود: «طراحی این پروژه و تهیه نقشههای آن توسط شهردار سابق صورت گرفته است که ما نیز در ادامه به تکمیل آن پرداختیم و با در نظر گرفتن اینکه طراحی مجدد آن مستلزم وقت زیاد بود، به علت مشکلات مردم و اداره راهنمایی و رانندگی از تغییر آن صرفنظر شد.»
سال ۱۳۶۹ خورشیدی، کلنگ پروژه زیرگذر پارک ملت در دوره دوم شهرداری علیاکبر صابریفر به زمین خورد
افتتاح در هفته افتتاحهای بزرگ
با تمام این مشکلات بالاخره ساعت ۹ صبح پنجشنبه ۱۱ شهریور ۱۳۷۲، همزمان با هفته دولت و میلاد پیامبر اکرم (ص)، زیرگذر پارک ملت با حضور عباس امیریپور، شهردار وقت مشهد، افتتاح شد. روزنامهها با انتشار گسترده این خبر، به توصیف ظاهر و مشخصات فنی این پروژه پرداختند: «این طرح به گونهای طراحی شده است که سطح بولوار وکیلآباد در حد فاصل بولوار آزادی و بولوار امامت دارای شیب ملایم بوده به طوریکه سطح سواره بالاتر و سطح پیاده پایینتر از سطح موجود بولوار، احداث و عابران با پیمودن تعداد کمی پله به راحتی از راهرو و فضای بسیار زیبای ایجاد شده عبور میکنند. راهرو زیرگذر مذکور با عرض
۱۸ متر و سطح زیربنای ۱۶۰۰ متر که در آن محلی برای عبور معلولان، جانبازان و سالمندان و واحدهای خدماتی موردنیاز، نمایشگاه آثار هنری، ایستگاه اتوبوس و تاکسی پیشبینی شده با هزینهای بالغ بر ۵۰۰ میلیون ریال اجرا شده است.»
از دیگر مشخصات فنی این پروژه میتوان به احداث ۷ دهانه پل (با عرض ۱۲.۵ متر و طول ۴۲ متر، به ارتفاع ۳.۵ متر)، اجرای بازارچه در ۴ قسمت زیرگذر و احداث نمایشگاه آثار هنری به مساحت ۱۴۵ متر مربع اشاره کرد. همچنین جراید از اجرای ۹۷۲۰ متر مکعب خاکبرداری و ۱۲۵۰ متر مکعب بتنریزی در این پروژه خبر دادهاند.
پس از بازگشایی زیرگذر
در همان زمان افتتاح زیرگذر، شهرداری آمادگی خود را برای واگذاری غرفههای تجاری آن برای انتقال بازارچه خوداشتغالی اداره کل کار و امور اجتماعی با ۵۰ درصد هزینه انجام شده، در جراید اعلام کرد. غرفههای این زیرگذر مدت طولانی محل فروش محصولات پروتئینی بود و در بخش دیگر هم کتابفروشیها و... حضور داشتند.
این بازارچه کوچک با فضای دلنشینش مملو از جمعیت بود، اما فضاهای تجاری و عمومی آن مدام دستخوش تغییر میشد. کمی پس از افتتاح مترو و فعال شدن ایستگاه پارک ملت آن، یک ورودی ویژه به داخل زیرگذر برای مترو تعریف کردند. در ادامه هم با اجرای طرح پارکینگ و پایانه آزادی در سال ۱۴۰۰ ورودی زیرگذر از پارک ملت فاصله گرفته و به آسانسور مجهز شد. فضای کنونی کاربری تجاری- فرهنگی یافته و چند فروشگاه صنایع دستی و لوازم تحریر و همچنین کتابفروشی و کافه کتاب در آن فعال هستند.
* این گزارش چهارشنبه ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ در صفحه تاریخ و هویت روزنامه شهرآرا شماره ۴۸۴۶ منتشر شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
