پایانه مسافربری معراج؛ غریبترین پایانه مشهد 
از شیطنتهای خانگی تا سکوی قهرمانی کاراته 
پایانه مسافربری معراج؛ غریبترین پایانه مشهد
آذر ماه ۱۳۹۹، پایانه معراج به محدودهای روبهروی درِ پشتی بیمارستان رضوی منتقل شد و همه امکانات رفاهیاش مانند نیمکت و سایبان و نمازخانه را هم از دست داد. حالا شش سال است، پایانه در محل جدیدش بدون تابلو «پایانه مسافربری» به فعالیت ادامه میدهد.
دههها قبل، پیش از آنکه پایانه مسافربریای در بولوار توس باشد، بیشتر اراضی محله امامهادی (ع) باغ بود؛ محلهای که با قنات رونق گرفته بود و حوالی میدان معراج امروز، روزگاری بازار خرید و فروش گوسفند بود.
شهریور سال ۹۰، پایانه که در جایی نزدیک میدان معراج، جنب پمپ گاز ساخته شد، بخشی از رفتوآمدهای درون شهری اهالی این محله و شهرک حجت را هم تسهیل کرد. اما از آذر ماه ۱۳۹۹، پایانه معراج از جنب پمپ گاز جمع شد و به محدودهای روبهروی درِ پشتی بیمارستان رضوی در همان دور میدان معراج منتقل شد و همه امکانات رفاهیاش مانند نیمکت و سایبان و نمازخانه را هم از دست داد.
حالا شش سال است، پایانه در محل جدیدش بدون تابلو «پایانه مسافربری» به فعالیت ادامه میدهد. جایی که قرار بود دسترسی به حملونقل عمومی را آسان کند، امروز برای استفادهکنندگان، دشوارتر از همیشه شده است.
پایانهای که از محله دور شد
حسن مهدویمقدم، از ساکنان قدیمی محله امام هادی (ع)، متولد همین محله است و تغییرات این محدوده را در طول سالها دیده. برای این ساکن قدیمی، در پَس نام محله، گذشتهای قرار دارد که امروز بخش زیادی از آن دیگر وجود ندارد. او میگوید: بخش بزرگی از محله امامهادی (ع) امروزی، «بحرآباد» نام داشت؛ محدودهای که بهدلیل وجود قنات و آبی که سرچشمه آن از سمت شاندیز میآمد، آباد شده بود. میدان معراج هم در دهههای گذشته، زمانیکه هنوز این اطراف رونق چندانی نداشت، محل بازار گوسفند بود.
مهدویمقدم اضافه میکند: قبل از اینکه پایانه مسافربری شکل بگیرد، در سالهای خیلی دور، محل فعلی آن و مسافتهای دورترش باغ بود. پایانه در سال ۱۳۹۰، ابتدا در محدودهای اطراف میدان معراج، کنار پمپ گاز شکل گرفت؛ محلی که هم سفرهای درونشهری و هم رفتوآمد مردم به شمال کشور را سامان میداد و درکنار آن، دفتر فروش بلیت هم فعال بود.
این ساکن قدیمی با اشاره به جابهجایی پایانه در شش سال پیش و انتقال آن به مکان نامناسب فعلی بیان میکند: در محدوده کال اطراف میدان معراج، هرروز معتادان و کارتنخوابها جمع میشوند و همین مسئله احساس ناامنی را برای کسانی که خودرو شخصی ندارند و ناچارند برای استفاده از اتوبوس از این مسیر عبور کنند، بیشتر میکند. مخصوصا خانمها باید با ترس و وحشت از این مسیر بروند؛ موضوعی که با توصیه همیشگی به استفاده از حملونقل عمومی، تناقضی جدی دارد.
پایان خط، زمین خاکی
با پرسوجو و بهسختی محل پایانه را پیدا میکنیم. اگر چند اتوبوس در محل جدید متوقف نبودند، نشانه زیادی از پایانه نمیشد در اینجا یافت. انتظار میرود دستکم در اینجا چند ردیف نیمکت و سایبان و دستگاه شارژ منکارت باشد، ولی درکنار نبود این امکانات، مشکلات جدیتری هم هست. نیره نوری، بانویی خانهدار است. او در سفرهای درونشهری روزانهاش، از بولوار توس خودش را به پایانه معراج میرساند و از اینجا با اتوبوس بهسمت کوی امیرالمؤمنین (ع) میرود.
او میگوید گاهی در ایستگاه پایانه، راننده اتوبوس مسافران را در محدوده زمین خاکی پیاده میکند؛ جایی نزدیک درِ پشتی بیمارستان رضوی که تا ایستگاه فاصله دارد. برای مسافری که باید مسیر باقیمانده را پیاده طی کند، این زمین خاکی، راه طولانی و دشواری دارد. در همان روزی که او برای رفتوآمد به پایانه آمده، قطعی برق هم مشکل دیگری برایش ایجاد کرده است و میگوید: الان نمیتوانم منکارتم را شارژ کنم. مشکلی که شاید در نگاه اول ارتباطی با اتوبوسرانی نداشته باشد، اما برای مسافری که باید از خدمات حملونقل عمومی استفاده کند، میتواند سردرگمی درست کند. نوری از قدیمیبودن اتوبوسهای خط خودش هم گلایه دارد؛ «اتوبوسهای این مسیر قدیمی هستند.»
گاهی در ایستگاه پایانه، راننده اتوبوس مسافران را در محدوده زمین خاکی پیاده میکند که تا ایستگاه فاصله دارد
نامناسب برای سالمندان
پایانه معراج برای سفرهای بین شهری است و مسافران از آنجا به شش نقطه شهر تردد میکنند. هر مسافری در اینجا، از سفر داستانی دارد. منیره بزرگر همراه مادر سالمندش از توس به پایانه معراج آمدهاند و قرار است از اینجا خودشان را به پایانه مسافربری امام رضا (ع) برسانند و مادر راهی خانهاش در شهرستان شود. هر بار که مادر منیرهخانم به مشهد میآید، آنها نیازمند استفاده از اتوبوسهای این پایانه میشوند. مادر سالمند، با عصا حرکت میکند و سوارشدن به اتوبوس برایش سخت است و گلایه اش اینکه «نمیدانم چرا پله اتوبوس را برای افرادی مثل من پایین نمیآورند.»
دخترش هم اضافه میکند: باتوجهبه وجود آسایشگاه معلولان در این نزدیکی، این کار، ضروری است. خانم جوان از انتظارهایشان در پایانه بدون امکانات میگوید؛ اینکه در هر شرایط جوی باید بدون سایبان، منتظر بمانند؛ «سایبان نداشتن پایانه، بهویژه در روزهای بارانی خیلی سخت است. بارها من و مادرم اینجا بهسختی افتادهایم. متأسفانه مسافران سالمند یا کمتوان، پناهگاهی برای ایستادن و انتظار کشیدن ندارند. همچنین اینجا روشنایی ندارد و شبها برای خانمها رفتوآمد سخت میشود.»
خالی از امکانات با یک مزیت مهم
قصه رفتوآمد این روزهای امید نوری و همسرش به پایانه معراج به بیمارستان گره خورده است. آنها برای دومینبار است که از خطوط اتوبوس پایانه معراج استفاده میکنند. بیمارشان بستری است و همین نگرانی، همه ذهنشان را به خودش مشغول کرده است. نوری میگوید: در این رفتوآمدها، طبیعتا سختی مسیر و کمبود امکانات پایانه را دیدیم، ولی آنقدر دغدغه وضعیت بیمارمان را داریم که فرصت چندانی برای توجه به مشکلات مسیر پیدا نکردهایم.
در همین زمان، فریبا میرعرب، همراه همسرش از بیمارستان برمیگردد. آنها معمولا با اتوبوس رفتوآمد نمیکنند و استفاده از حملونقل عمومی برایشان استثنا بوده است. همین استفاده اتفاقی باعث شده است نخستین تصویرشان از پایانه بدون سایبان و نیمکت، بیشتر از هر چیز، به ظاهر آن مربوط باشد. میرعرب میگوید: ظاهر اینجا طوری است که انگار تازه دارد شکل میگیرد و هنوز درگیر ساختنش هستند. بااینحال، یک نکته مثبت دارد. پایانه درست روبهروی بیمارستان رضوی قرار گرفته است و باعث شده دسترسی همراهان بیمار، راحت باشد.
بدون امکانات رفاهی برای رانندگان
اما نبود امکانات فقط مسافران را دچار چالش نکرده است؛ رانندگان پایانه معراج هم گلایههای زیادی دارند. علی لطفی نوزدهسال است راننده اتوبوس است، اما خودش میگوید فقط یک سال از این سابقه را در خط پایانه معراج کار کرده است. وقتی درباره وضعیت پایانه صحبت میکند، پیش از هر چیز به موقعیت آن اشاره دارد؛ «هرچه از مرکز شهر دورتر میشود، سهمش از امکانات هم کمتر میشود.»
او برای اثبات حرفش به یکی از ابتداییترین نیازهای رانندگان یعنی آب مصرفی اتوبوسرانان اشاره میکند که در این پایانه با تانکر تأمین میشود. به غیر از آن این پایانه، نمازخانه، محل استراحت رانندگان و سرویس بهداشتی هم ندارد.
این پایانه نه آب دارد نه نمازخانه، نه محل استراحت رانندگان و نه سرویس بهداشتی
ناامنی و دسترسی کم برای مسافران
حسن صفیر، از رانندگان باسابقه پایانه معراج که حدود پانزدهسال سابقه فعالیت در منطقه۴ را دارد، درباره وضعیت این پایانه و تغییر محل آن میگوید: تاجاییکه اطلاع دارم، پایانه معراج درگذشته در محل دیگری قرار داشته است. او البته سال دقیق این جابهجایی را به خاطر ندارد، اما معتقد است انتقال پایانه، مشکلاتی برای مسافران ایجاد کرده است.
صفیر یکی از مهمترین مشکلات محل فعلی پایانه را ناامنی محیط عنوان میکند و میگوید بازبودن فضای اطراف، شرایط مناسبی برای تردد و حضور افراد مختلف ایجاد کرده است. به گفته او، در مواردی مسافران از ایجاد مزاحمت برای بانوان در این محدوده گلایه کردهاند و این موضوع، بهویژه باتوجهبه خلوتبودن محیط، به یکی از دغدغههای پایانه تبدیل شده است.
این راننده باسابقه همچنین به بازخوردهایی که از مسافران دریافت میکند، اشاره کرده و میگوید یکی از مشکلات اصلی پس از جابهجایی پایانه، دورشدن آن از شهرک حجت است. به گفته صفیر، پایانه قبلی به شهرک حجت نزدیکتر بود و ساکنان این محدوده دسترسی راحتتری به خطوط اتوبوسرانی داشتند، اما با انتقال پایانه به محل فعلی، فاصله مسافران با پایانه بیشتر شده و همین مسئله موجب نارضایتی آنها شده است.
۶ خط فعال
جواد کرمانی، رئیس خط پایانه معراج، درباره وضعیت این پایانه و خطوط فعال در آن میگوید: در حال حاضر، ششخط در این پایانه فعال است. این پایانه در واقع انتهای مسیر خطوط منطقه۴ و همچنین یکی از خطوط منطقه یک است و یک خط حومه نیز از این محل به روستای اروند و بالعکس تردد دارد.
کرمانی که شش ماه است مسئولیت این پایانه را برعهده گرفته، اضافه میکند: در حالت استاندارد، برای هر خط پانزدهدستگاه اتوبوس تعریف میشود، ولی تعداد اتوبوسهای فعال، کمتر از این است و معمولا در هر خط حدود هفتتا هشتدستگاه فعالیت میکنند. حدود نوددرصد ناوگان فعال، فرسوده محسوب میشود و بههمین دلیل، فاصله حرکت اتوبوسها بهطور میانگین حدود پانزده تا بیستدقیقه است.
کرمانی درباره ساعات فعالیت خطوط میگوید: فعالیت اتوبوسها از حدود ساعت۵:۵۰ صبح آغاز میشود و با توجهبه خط، ممکن است چنددقیقهای تغییر داشته باشد. آخرین اتوبوس هم حدود ساعت۲۰:۲۰ از پایانه حرکت میکند.
او یکی از مشکلات اصلی پایانه معراج را کمبود امکانات رفاهی و زیرساختی عنوان میکند و میافزاید: این پایانه، سایبان و نیمکتی برای مسافران ندارد؛ علاوه بر این جای خالی باجههای شارژ منکارت بیشتر و سرویس بهداشتی و حتی یک آب خوری ساده به چشم میآید.
نبود امکانات رفاهی به مدیران اطلاعرسانی میشود
مدیر روابط عمومی سازمان اتوبوسرانی مشهد با اشاره به پیشینه پایانه معراج به شهرآرامحله میگوید: این پایانه از سال۱۳۸۸ فعالیت خود را آغاز کرده و افتتاح رسمی آن در حدود سال۱۳۹۰، دور میدان معراج جنب پمپ گاز بوده است. در آذر سال۱۳۹۹، براساس تفاهم صورتگرفته بین شهرداری مشهد و نیروی انتظامی، تغییر مالکیت داد و پس از آن، فعالیت پایانه اتوبوسرانی به دور میدان معراج، مقابل درِ پشتی بیمارستان رضوی منتقل شد.
عباس اتحادی درباره گلایه شهروندان از کمبود امکانات در محل فعلی پایانه معراج میگوید: امکانات پایانههای متمرکز (پایانههایی که از آنجا به نقاط مختلف شهر دسترسی ایجاد میکند، مانند پایانه شهدا) با پایانههای خطی متفاوت است و پایانههای متمرکز از تجهیزات و خدمات بیشتری برخوردارند. بااینحال، دغدغههای مطرحشده درباره امکانات رفاهی محل، از جمله نبود نیمکت و سایبان، قابل بررسی است و موضوع به مدیران سازمان اتوبوسرانی منعکس میشود.
- خط ۲۲ و ۲۳: پایانه شهدا، پایانه معراج
- خط ۸۵: پایانه امام رضا (ع)، پایانه معراج
- خط ۲۶: پایانه جوان، پایانه معراج
- خط ۲۰۳: پایانه آزادی، پایانه معراج
- خط ۱۶۰: روستای اروند، پایانه معراج
* این گزارش چهارشنبه ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ در شماره ۶۷۴ شهرآرامحله منطقه ۹ و ۱۰ منتشر شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
