راهنمای فتح قله بینالود از زبان یک کوهنورد راهبلد

کوه‌های مشهد فقط مسیر‌های سربالایی نیستند؛ بخشی از زندگی ورزشی، خاطرات و هویت طبیعت‌دوستان این شهرند. ما در مجموعه «کوه‌نگار» هر هفته یکی از ارتفاعات مشهد را معرفی می‌کنیم؛ از مسیر‌های کم‌خطر و خانوادگی تا قله‌های جدی‌تر، و در کنار آن، نام‌هایی از کوه‌نوردانی را مرور می‌کنیم که سال‌ها پای‌مردی، دوستی و عشق به ارتفاع را در این مسیر‌ها حفظ کرده‌اند. این مجموعه تلاشی است برای ثبت روایت‌های کوچک، اما ماندگار کوه و آدم‌هایش.

نشانی:

در ۲۶کیلومتری شمال‌شرق نیشابور و در غرب مشهد

ارتفاع بلند‌ترین نقطه‌:

۳۲۱۱ متر از سطح دریا

مساحت:

حدود ۱.۵ کیلومترمربع

مسیر‌های صعود:

جبهه شمالی: که شامل یال فریزی، دره سیب و جان‌پناه ایمانی و جان‌پناه مدرس است و مبدأ آن روستای فریزی از توابع شهرستان گلبهار است.

جبهه جنوبی: از روستای صومعه در بیست‌کیلومتری نیشابور آغاز می‌شود و از مسیر کتل‌نردبان و جان‌پناه دوشهید انجام‌پذیر است.

بینالود؛ مقصد مهم کوه‌نوردی شرق کشور

برای رسیدن به یکی از قله‌های نام‌آشنای خراسان، نیازی نیست راهی دوردست شوید؛ کافی است مقصدتان را رشته‌کوه بینالود قرار دهید؛ جایی که قله بینالود با ارتفاع ۳هزارو۲۱۱متر، همچنان با عنوان تاریخی «بام خراسان» شناخته می‌شود. امروز با اندازه‌گیری‌های دقیق، شیرباد با ارتفاعی بیشتر، بلندترین قله استان خراسان‌رضوی به شمار می‌آید، اما بینالود به‌واسطه جایگاه جغرافیایی، پیشینه صعود و شکوه طبیعی‌اش، هنوز یکی از مقاصد مهم کوه‌نوردی شرق کشور است.

این قله در میان شهرستان‌های نیشابور، مشهد، گلبهار و بینالود قرار گرفته و بر پهنه‌ای کوهستانی ایستاده که قللی مانند شیرباد، زرگران، فلسکه و قوچگر را نیز در خود جای داده است. بینالود افزون بر اهمیت کوه‌نوردی، از نظر زمین‌شناسی نیز چهره‌ای ویژه دارد؛ ساختاری از سنگ‌های دگرگون‌شده ژوراسیک-تریاس که در کنار آبریز‌های شمالی به کشف‌رود و دامنه‌های جنوبی به کال‌شور، چهره طبیعی آن را تشکیل داده‌اند. برای صعود از جبهه جنوبی، ابتدا باید خود را به روستای عیش‌آباد نیشابور برسانید؛ مسیری که پس از عبور از جاده روستا و دوراهی کتل‌نردبان، کوه‌نورد را به ابتدای مسیر اصلی هدایت می‌کند.

از آنجا، راه بر خط‌الرأس کتل‌نردبان ادامه پیدا می‌کند و به جان‌پناه دوشهید می‌رسد؛ جان‌پناهی فلزی که در سال۱۳۶۹ به همت هیئت کوه‌نوردی استان و نیشابور ساخته شده است و امروز یکی از نقاط کلیدی این مسیر به حساب می‌آید. از کنار این جان‌پناه، دو مسیر اصلی برای رسیدن به قله پیش روی کوه‌نوردان قرار دارد؛ مسیر «دوکوهی» با شیبی ملایم‌تر و مناسب‌تر برای صعود‌های زمستانی، و مسیر «گرده» که کوتاه‌تر و سریع‌تر است و بیشتر در برنامه‌های سرعتی استفاده می‌شود.

احمد محیط

حدود ۴۵ سال سابقه کوه‌نوردی و غارنوردی و مربیگری

تعداد صعود به این قله: بیش از ۳۰ مرتبه

احمد محیط، مربی رسمی کوه‌پیمایی و از چهره‌های باسابقه رشته کوه‌نوردی است. او کوه‌نوردی را از سال۱۳۶۱ و با دریافت نخستین مدرک کوه‌پیمایی در توچال آغاز کرده و بعد‌ها علاوه بر مربیگری، مدرک غارنوردی نیز گرفته است. او اکنون همراه برادرش باشگاه کوه‌نوردی «همدلانه» را اداره می‌کند. به گفته محیط، امروز شیرباد را بلندترین قله خراسان می‌دانند، اما بینالود از دیرباز به‌عنوان «بام خراسان» شناخته شده است. زیرا وسعت این رشته‌کوه بسیار بیشتر است و قله‌هایی مانند شیرباد، فلسکه، زرگران و قوچگر نیز بر خط‌الرأس آن قرار دارند.

تأکید این کوه‌نورد پرسابقه بر این است که یکی از بخش‌های مهم تاریخ بینالود، ماجرای ساخت جان‌پناه‌های این منطقه است؛ سازه‌هایی که با تلاش و فداکاری کوه‌نوردان قدیمی برای نسل‌های بعدی به یادگار مانده‌اند.

به گفته او، پیش از سال۱۳۵۶، صعود به بینالود بیشتر از مسیر صومعه نیشابور و از راه کوته‌مردو انجام می‌شد و مسیر شمالی هنوز شناخته‌شده نبود. در همان سال‌ها، هیئت کوه‌نوردی خراسان به سرپرستی آقای شوشتری و همراهی آقای رستگار و زنده‌یاد رضا شهریاری، مسیر فریزی را به‌صورت اکتشافی گشایش کردند. در آن روزگار، رسیدن به روستای فریزی و سپس دره‌سی، خود سفری دشوار بود و صعود بینالود از تابستان تا زمستان، سه تا پنج روز زمان می‌برد.

نخستین محل استراحت، خانه‌چه‌ای متعلق به آقای ابراهیمی در دره‌سیب بود. بعد‌ها برای ایمن‌ترشدن صعودها، جان‌پناهی مخروطی‌شکل به نام شهیدمدرس در ارتفاع حدود ۲هزارو۹۰۰متری ساخته شد که انتقال قطعات آن با بالگرد و نصبش با دشواری فراوان همراه بود. سپس جان‌پناه شهیدایمانی در ارتفاع ۲هزارو۸۰۰متری ساخته شد. 

چندسال بعد نیز در مسیر جنوبی و از سمت نیشابور، جان‌پناه «دوشهید» احداث شد؛ پناهگاهی که نامش یادآور شهادت خلبان اصغر مرادنژاد در جریان ساخت آن در اثر سقوط بالگرد و کوهیار اصغر صحرانورد از شهدای هشت‌سال دفاع‌مقدس است. این جان‌پناه‌ها، سندی از ایثار کوه‌نوردان پیشکسوت خراسان‌اند که همه کوه‌نوردان سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۸۰ گوشه‌ای از کار احداث آن را عهده‌دار بودند.

* این گزارش دوشنبه ۵ مردادماه ۱۴۰۵ در شماره ۴۸۱۸ روزنامه شهرآرا صفحه ورزشی چاپ شده است.