رواق و گنبد «حاتمخان» یا «حاتمخانی» با اهتمام حاتمبیگ اردوبادی ساخته شد. او سیاستمداری کارکشته و ادیبی توانمند بود که توانست حدود دو دهه، در دربار هزار رنگ و فریب شاهعباسیکمصفوی بر صدر بنشید.
امیرمحمد قاسمی توانسته است در بیستونهمین دوره کنگره سراسری قرآنکریم (سمپاد) مقام دوم کشوری را بهدست بیاورد. او سال گذشته نیز در مسابقات مرحله استانی مقام اول را بهدست آورد.
ربابه رحمانی حافظ کل قرآن حدود ۹ سال است که فعالیتش را در این زمینه شروع کرده و با وجود اینکه دو فرزند در خانه دارد، پیشرفتهای خوبی نیز در این مسیر داشته است.
گوشه دنج یکی از کوچههای پیچدرپیچ امام رضای ۳ یعنی کوچه «شهیدانتظاری»، بنایی کوچک و قدیمی با نام «مسجد منبر گِلی» قرار دارد. نام «منبر گلی» این مسجد بهخاطر منبر کوچک و گِلی کنار مسجد است.
نخستین ساکنان مشهد، زائرانی بودند که به شوق زیارت خود را به مشهد میرساندند. به این افراد باید تعدادی از اهالی نوغان، تابران، سناباد، «تروغبذ» و شاید «تروغ» را هم افزود.
از چهارسالگی مادرم به من شعر یاد میداد و من در جمع خانوادگی دکلمه میخواندم. پدر و مادرم خیلی تشویقم کردند تا این مسیر را ادامه دهم. در نهسالگی در مجمعالذاکرین با استاد کفشدارطوسی آشنا شدم.
تمام عمر غلامرضا سراج علیایی در حرم گذشت و تراشیدن سنگ: گلدانهای دور حوض، ساعت آفتابی صحن جمهوری، سرستونها و از همه مهمتر تراشیدن سنگ مزار حضرت رضا(ع) هنر اوست.
غلامرضا سراج علیایی که حالا پنج سالی میشود از دنیا رفته، تمام عمر تیشه دستش بوده و سنگهای صحنوسرای حرم امام رضا (ع) را تراشیده. شروعش از پنج شش سالگی بود.
شاه عباس صفوی نخستین زائر پیاده حضرترضا (ع) نیست، اما نخستین کسی است که سفر پیادهاش به سوی مشهد خبرساز شد و از آن ردونشانی در تاریخ وجود دارد.
این روزها شهر پر از زائر شده است، «خادمالرضا»ها را هم هرجای شهر میتوان دید؛ خادمهایی که خدمت در خارج حرم برایشان لذتبخش است.
بسیاری از ارادتمندان حضرت آنچه را به نظرشان دارای شأن و ارزش میآمد به مضجع شریف آن امام تقدیم میکردند تا بر آن نصب شود. بعضی از آنها مانند ترنجها، قبههای چهارگوشه ضریح و... همیشگی بودهاند.
هرسال در مناسبت اربعین و ایام شهادت حضرترضا(ع)، حال و هوای مشهد با حضور زائران، رنگوبوی معنوی میگیرد. اهالی منطقه۵ بهخاطر نزدیکبودن به حرم مطهر، سهم خود را از ثواب میزبانی از زائران برمیدارند.
۵۷ نفر وقفشان را به محرم و صفر گره زدهاند تا همزمان با این ایام سوگواری، بهنیت واقف روضهای خوانده شود. در این بین ۵ نفرشان کرمانی هستند.
در محرم و صفر، مشهد شهر عزا و عزاداری بوده است و علم و علمکشی. هنوز هم در روزهای عزا، در تاسوعا و عاشورا، در اربعین و چهلوهشتم، علمهای مشهدی ردیف میشوند تا به حرمرضوی برسند.
قرآنخوانی از همان قرنهای ابتدایی شکلگیری حرم یکی از برنامههای ثابت زائران بوده است، گرچه از حفاظ حرم تا ابتدای قرن نهم اطلاع و اسناد چندانی وجود ندارد.
محمد تواناکرمانی نویسنده کتاب «ارابه عشق» است. او قصد دارد خاطراتش را از خدمت به زائران امامرضا (ع) و آنچه در ساعتهای حضورش در حرم مطهر میبیند، جمعآوری کند و جلدهای دوم و سوم همین کتاب را در آینده به چاپ برساند.
حامد طاهریفر میگوید: در یکی از شبهایی که برای عزاداری به هیئت رفته بودم، یکی از دوستانم گفت «اگر کربلا میخواهی، در مجالس امامحسین (ع) دم در مجلس بایست و کفش عزاداران را تحویل بگیر.»
حسینیه بیتالجواد(ع) محلی برای اسکان زائران نوجوان و جوان است. مهدی اسلامزاده میگوید: سال۹۳ تعدادی از خیران به بانی پیشنهاد کردند با خرید زمینی در محدوده حرمرضوی، مکانی برای اسکان زائران بسازد.
علی اکبر عباسنژاد اولین کار مستقل خود را با کاشی کاری رواقهای اضلاع مختلف صحن گوهرشاد آغاز کرد و بعد از آن کاشی کاری داخل آرامگاه فردوسی را به دستش سپردند.
۱۴ سالی میشود کنیز شیردل، سحرها پیاده تا حرم مطهر امام رضا(ع) میرود و در این راه همسایهها و زائران حضرت نیز با او همراه میشوند.