استعدادیابی «نورالثقلین» در محله طالقانی مشهد

ایده کار دقیقا از جایی در ذهنشان شکل می‌گیرد که ضعف‌های آموزش رسمی کشور آشکار می‌شود. در مدرسه‌ها مهارتی آموزش داده نمی‌شود. جذاب‌ترین قسمت مدرسه، زنگ آخر است. بچه‌ها به‌جای لذت‌بردن از دوران شگفت کودکی اسیر میز‌هایی می‌شوند که هیچ مهارتی قرار نیست به آنها اضافه کند تا راهی در زندگی آینده برایشان بگشاید. جذابیت‌نداشتن محیط مدرسه و کلاس، محیط فرسوده و خشک و یک‌سویه کلاس‌ها، برخورد‌های نامناسب معلمان و استرسِ نمره، دانش‌آموزان را بی‌انگیزه می‌کند.

دانستن این نکات، حسن واعظ نیرومند و دوستانش در محله طالقانی مشهد را به این فکر می‌اندازد که بین مدرسه و منزل «میم سومی» را تعریف کنند که ضعف‌های سیستم آموزشی را بپوشاند. آنها با تأسیس مؤسسه «نورالثقلین» می‌خواهند نقطه تکامل تربیت و استعدادیابی کودکان و نوجوانان محله‌شان باشند.

ترم اندیشمندان

در مسیری که نوجوان‌ها با مؤسسه شروع می‌کنند کشف، پرورش و شکوفاشدن استعداد هم اتفاق می‌افتد. به‌طور مثال وقتی یک نفر برای کلاس رباتیک ثبت‌نام می‌کند از او می‌خواهند که در ترم اندیشمندان مؤسسه هم حضور داشته باشد. کلاس‌هایی که همراه با بازی، مهارت و آموزش است. در تابستان دو روز و در غیر آن سه روز از هفته را نوجوان به مؤسسه می‌آید و در کلاس‌های بازی‌مهارتی‌آموزشی شرکت می‌کند. نیرومند می‌گوید: در این کلاس‌ها مربی هم‌زمان، هم کلاس را پیش می‌برد و هم رفتار نوجوان را تحلیل می‌کند.

درحال حاضر ۱۲۰ پسر هفت تا چهارده‌ساله مرکز نورالثقلین از برنامه‌ها و کلاس‌های مختلف آن استفاده می‌کنند

مفاهیم را طی بازی منتقل می‌کنیم و مربی روی سرعت عمل و تمرکز نوجوان کار می‌کند. اینکه بچه‌ای اضطراب یا خشونت رفتاری دارد، رفتار و تعاملش با دیگران چطور است، تنبلی دارد یا نه، مسائلی است که در طول کلاس بررسی می‌شود تا به‌مرور روی آن کار و برطرف شود. در حال حاضر ۱۲۰ پسر هفت تا چهارده‌ساله در مرکز نورالثقلین از برنامه‌ها و کلاس‌های مختلف آن استفاده می‌کنند. در تابستان علاوه‌بر کلاس‌های اوقات فراغت که در دوره‌های مختلف و با استادان خوب در حال برگزاری است، ترم اندیشمندان هم ادامه دارد.

اردو‌های اکتشافی

اردو‌های مؤسسه جمعه‌ها در دل کوه و سرسبزی دشت برگزار می‌شود. سفر‌هایی علمی‌اکتشافی که قرار است نوجوان را در موقعیت عملی اطلاعاتی قرار بدهد که در طول هفته آموخته است. تصور کن قرار است جی‌پی‌اس و قطب‌نما دستت بگیری و موقعیت کوله‌پشتی خوراکی‌ها را پیدا کنی. کسی که به کوله می‌رسد باید با سنگ‌های درون آن، آتش روشن کند و غذا را روی آتش بپزد. شنیدن این داستان حتی از زبان نیرومند هم برای ما جذاب است؛ چه برسد به اینکه بخواهیم به‌عنوان یک نوجوان کنجکاو که دنبال ماجرا‌های تازه است در آن شرکت کنیم. نیرومند می‌گوید: «در اردو‌های تابستانی اتفاقات خیلی خوبی برای بچه‌ها می‌افتد».

در طول سال تحصیلی رویکرد مؤسسه، آموزشی می‌شود و نوجوان تکلیفش را در مؤسسه می‌نویسد و درسش را هم همان‌جا می‌خواند تا وقتی پا به محیط منزل می‌گذارد در اختیار خانواده باشد. نیرومند ادامه می‌دهد: «بعد از تابستان برای نوجوان‌ها دوره یک فنجان قهوه و برای جوان‌تر‌ها پاییز رنگارنگ را داریم».

روی نقشه راه

از اتفاقات خوبی که در مؤسسه می‌افتد این است که استعداد و نمرات نوجوان با بقیه مقایسه نمی‌شود. با شروع سال تحصیلی بوم نقشه و پیکسل عکس هر نوجوان روی دیوار مؤسسه قرار می‌گیرد. هر کس مسیر خودش را روی این نقشه می‌رود و با هر پیشرفتی که می‌کند پیکسل روی نقشه پیش می‌رود. برای شروع هم یک آزمون از او گرفته می‌شود که باید از آن حداقل ۱۵ بگیرد. با کسب هر مهارت چند پله بالا می‌رود تا در پایان سال به انتهای مسیر برسد. نیرومند می‌گوید: «ما به نوجوان نمی‌گوییم که فلان کلاس را شرکت کن یا فلان مهارت را کسب کن.

وقتی خودش می‌بیند با کسب مهارت می‌تواند در این مسیر پیشرفت کند، انگیزه پیدا می‌کند تا آن را کسب کند. مثلا باید پوستر طراحی کند و خودش درخواست می‌کند که در این کلاس شرکت کند. سعی می‌کند یاد بگیرد، چون پوستر طراحی می‌کند نمره می‌گیرد و پیکسلش بالا می‌رود. سعی می‌کنیم کار‌ها گروهی باشد».

سرای کودک

از مردادماه ثبت‌نام و کلاس‌های تابستانی برای بچه‌های ۳ تا ۷ سال برقرار خواهد شد تا در سال تحصیلی جدید با افتتاح سرای کودک، خدمات حوزه کودک بیشتر و بهتر شود. نیرومند می‌گوید: «برنامه‌هایی که تا‌به‌حال برای کودکان داشته‌ایم مقطعی و در بوستان‌ها بوده است».

او با اشاره به اینکه بچه‌ها بازی‌های کثیف مانند گِل‌بازی، خاک‌بازی و رنگ‌کاری را نمی‌توانند در محیط خانه تجربه کنند، می‌گوید: «ما حیاط مؤسسه را با چمن مصنوعی پوشش می‌دهیم و وسایل بازی مستقر می‌کنیم. در پشت‌بام مؤسسه باغ وحش کودکان راه‌اندازی می‌شود تا بچه‌ها از حیوانات نگه‌داری کنند». قرار نیست سرای کودک شبیه مهدکودک یا پیش‌دبستانی باشد، نیرومند می‌گوید: «اینجا ما فقط نظارت می‌کنیم و بچه‌ها مراقب خودشان هستند».

او هدف از سرای کودک را کشف و پرورش استعداد‌های کودکان می‌داند. اینجا کودکان با بازی ارزیابی می‌شوند و به آنها کمک می‌شود تا در مسیر استعدادشان پیشرفت کنند. علاوه‌براین مرکز دختران نوجوان هم که به‌دلیل تعمیرات مدتی است تعطیل شده است دوباره از اول مهر راه‌اندازی خواهد شد.

استادپروری

مدرس رباتیکِ مؤسسه بعد از پایان کلاسش وارد دفتر می‌شود و ما از جوانی او شگفت‌زده می‌شویم. جوانی که دارنده مدال طلای مسابقات جهانی رباتیک است و علاوه‌برآن در کلاس‌های آموزشی مؤسسه که درباره روان‌شناسی نوجوان است، شرکت کرده و توانسته رضایت مسئولان را به دست بیاورد. تمام کادر اجرایی مؤسسه نیرو‌های جوان و توانمندی هستند که از سنین نوجوانی وارد کار‌های فرهنگی شده‌اند. حتی مدرس‌های آن هم جوان هستند. نیرومند می‌گوید: «ما تعمد داریم که نیرو‌های جوان به‌کارگیری شوند تا اختلاف سنی آنها با نوجوان کم باشد و بتوانند با آنها ارتباط صمیمانه برقرار کنند. دوره آموزشی برایشان می‌گذاریم و گواهی مؤسسه خودمان را می‌دهیم تا مربی‌مان شوند. تلاش داریم استادپروری کنیم».

مدرس رباتیکِ مؤسسه جوانی است که دارنده مدال طلای مسابقات جهانی رباتیک است

در کنار مربی‌های جوان مشاور‌های شناخته‌شده و باتجربه‌ای هستند که مسیر حرکت را مشخص می‌کنند و به آنها آموزش‌های لازم را برای برخورد با نوجوان می‌دهند. بعد هم طبق فرمایش یکی از معصومان (ع) «ببینید چه چیزی می‌گوید، نبینید چه کسی می‌گوید».

کشور فنلاند را مثال می‌زند که بزرگ‌ترین نظام آموزشی دنیا را دارد. می‌گوید: «آن‌ها بهترین مربی‌ها و کمترین ساعت آموزشی را دارند». سیستم مشابه آنجا را اجرا می‌کنند تا با ساعات کمِ آموزش و تکیه بر خروجی‌محوربودن، بهترین نتیجه را بگیرند. او می‌گوید: «ما به مربی حقوق نمی‌دهیم که اینجا باشد، مربی بر اساس خروجی‌ای که دارد، دریافتی دارد. گاهی مبلغی که برای نتیجه می‌گیرند از حقوقشان بیشتر است».

طرح تا اجرا با بچه‌ها

آنها برای هر کلاسی که برگزار می‌کنند، مدرک و گواهی صادره از نهاد مربوط به خودش را می‌دهند. می‌خواهند بچه‌ها را مستقل باربیاورند. نوجوانان یاد می‌گیرند که چطور خودشان از پس کار بربیایند. نیرومند می‌گوید: «عقیده‌ام این است که بچه‌ها توانمند هستند و لازم نیست که بنر بزنم و همایش برگزار کنم. خود بچه‌ها می‌توانند».

اگر قرار است جشنی برگزار شود، سرودی خوانده شود یا تئاتری برگزار شود، خود آنها وارد عمل می‌شوند. طراحی دکور و سیستم صوت و نورپردازی، پانتومیم و مجری‌گری با خود بچه‌هاست. از طرح تا اجرا با خود بچه‌هاست و مربی‌ها فقط امکانات را در اختیارشان قرار می‌دهند.

نیرومند می‌گوید: «گروه تئاتر ما از متن تا کارگردانی به‌عهده خودشان است و امسال در مسابقات تئاتر فرهنگ‌سرای ترافیک رتبه دوم را آورد و ما امید داریم که روزی گروه ما در تئاتر شهر برنامه اجرا کند».

حتی عید هم بازارچه نوروزی راه می‌اندازند و نزدیک به ۱۰ هزار ماهی می‌فروشند. خانواده‌ها استقبال می‌کنند و از بچه‌های خودشان شیرینی و میوه می‌خرند و شم اقتصادی بچه‌ها تقویت می‌شود.

ما خروجی‌محوریم

آنها طرحشان را برای محله طالقانی بومی‌سازی کرده‌اند. خانواده‌ها از اینکه مؤسسه در یک محل معنوی است استقبال می‌کنند و آنها هم خیلی از برنامه‌ها را در محیط مسجد برگزار می‌کنند تا خاطره خوبی برای بچه‌ها از آنجا بسازند. علاوه‌براین، آنها می‌خواهند این تصور را که کار مسجد هیئتی و بی‌نظم است کم‌رنگ کنند. نیرومند می‌گوید: «کار‌های ما بانظم و خروجی‌محور است».

بار‌ها پدر‌ها به آنها گفته‌اند کاش یکی بود ما را این‌گونه جذب مسجد می‌کرد. نکته جالبش این است که در دو، سه موردی هم که خانواده‌ها ارتباط نوجوان با مؤسسه را قطع کرده‌اند، به این دلیل بوده که نوجوان در جمع مانع غیبت می‌شده یا آنها را برای نماز صبح بیدار کرده است.

نفر سوم آموزش

برای شروع کار در سال ۹۵ آنها تحقیق می‌کنند تا بدانند آموزش برای بچه‌ها را از چه سنی شروع کنند تا نتیجه بهتری بگیرند. از آنجا که لوح نانوشته کودکان تربیت‌پذیرتر است، آنها جامعه هدفشان را در مرحله اول بچه‌های بین ۷ تا ۱۴ سال انتخاب می‌کنند. نیرومند می‌گوید: «از سه‌سالگی می‌شود بچه را از فضای خانه بیرون آورد و در فضای سومی قرار داد».

شخص سوم وارد فرآیند تربیت کودک می‌شود و حتی مؤسسه مواردی را مشخص می‌کند که خانواده‌ها نباید ورود کنند. نیرومند می‌گوید: «پدر و مادر شأنی دارند که باید حفظ شود، محبت‌کردن باید در منزل باشد و تذکر‌ها را باید یک شخص سوم بدهد».

برای این هدف، اولین کاری که در مؤسسه اتفاق می‌افتد اثبات رفاقت است. نیرومند و دوستانش بازی‌هایی برای بچه‌ها ترتیب داده‌اند که این حس دلبستگی را به‌وجود می‌آورند. می‌گوید: «ما ابتدا برای بچه‌ها بیش از چهل بازی داریم تا برای آنها ایجاد علاقه کنیم».

هرکس استعدادی دارد

شاکله اصلی مؤسسه چهار نفر هستند. حسن واعظ نیرومند، علیرضا اصفهانی و اصغر غنچه که ایده اصلی کار را از دل مسجد بیرون می‌کشند و حسین غنچه که به‌عنوان حامی و بزرگ‌تر گروه، آنها را یاری می‌کند. ایده اولیه این است: «می‌خواهیم در زمینه تربیت فرزند درآمد داشته باشیم».

طرح می‌نویسند. جدول توجیه اقتصادی می‌کشند و از لحاظ روان‌شناسی بررسی می‌کنند. از طرفی ضعف‌ها و کمبود‌های مدارس را شناسایی می‌کنند. نیرومند می‌گوید: «من در مدارس به‌عنوان امام جماعت می‌رفتم و می‌دیدم چه دغدغه‌هایی هست. فضای مدرسه به‌دنبال کشف استعداد بچه‌ها نیست، ولی ما در مؤسسه معتقدیم خداوند حکیم است و در هرکسی استعدادی قرار داده است که باید کشف شود».

در کنار آنها هم یک گروه مشاوره قوی از تخصص‌های مختلف حضور دارد که مرحله به مرحله به آنها کمک می‌کند.

با سه نفر

ابتدا برنامه‌ها مقطعی است و گاهی جرقه‌ای می‌زنند و تمام می‌شود. اما اندک‌اندک آنها به این نتیجه می‌رسند که باید برای بچه‌ها یک مسیر و داستان تعریف کنند. آرمان و دغدغه مشترک آنها تربیت نیروی نخبه و کشف استعداد کودکان سرزمینشان است و برای آن یک برنامه‌ریزی دقیق دارند. می‌گوید: «ما نگاهمان به دست کسی نبود و نیست».

از نامه‌هایی که برای دفتر ریاست‌جمهوری و معاونت علم و فناوری می‌نویسند، نتیجه‌ای نمی‌گیرند ولی نا‌امید نمی‌شوند. خودشان طرحشان را اجرا می‌کنند. از بستر حلقه صالحین بسیج استفاده می‌کنند تا ببینند طرحی که نوشته‌اند چقدر قابلیت اجرا دارد. اولین حلقه با سه نفر شروع می‌شود. کم‌کم تعدادشان بیشتر می‌شود و این وسط آنها هم در کنار بچه‌ها رشد می‌کنند و تجربه به‌دست می‌آورند تا مهرماه سال ۹۶ رسمی با ۵۰ کودک و نوجوان کلید افتتاح مؤسسه را بزنند. او حالا نوجوان موفقی را می‌شناسد که در سیزده‌سالگی می‌خواهد کار اقتصادی شروع کند. می‌گوید: «ما میم سوم بین مدرسه و منزل می‌شویم. مؤسسه یا مسجد. ما برنامه‌ریزی هفت‌ساله برای نوجوان داریم و از مدرسه هم می‌خواهیم که در این مسیر همکاری کند تا استعدادش را کشف کنیم».

پرونده اختصاصی

گام اول، آشنایی خانواده‌ها با مؤسسه است. در یک جلسه مسیری را که برای بچه‌ها ترسیم کرده‌اند برای خانواده‌ها تشریح می‌کنند. هم‌زمان با حضور بچه‌ها پرونده‌ای اختصاصی برای هر کودک تشکیل می‌دهند. نیرومند می‌گوید: «بچه‌ها از لحاظ هوش هیجانی، عادی، تحلیل رفتاری، فرصت‌ها و تهدید‌ها و استعداد‌ها بررسی می‌شوند».

در طول زمان و با شروع کلاس‌ها رفتار‌های نامناسب و عملکرد در منزل هم به این جمع اضافه می‌شود تا بتوانند تحلیل مناسبی از رفتار او داشته باشند. برای هر ۱۰ نوجوان یک مربی در نظر می‌گیرند که حداقل هفته‌ای یک‌بار با خانواده تماس بگیرد و از اتفاقات مؤسسه یا ادای وظایف نوجوان در منزل بپرسد. برای والدین هم هر دو هفته یک کارگاه آموزشی دارند.

نیرومند می‌گوید: «سعی می‌کنیم که ارتباط تلفنی یا پیامکی و حضوری را با خانواده حفظ کنیم تا ما را به‌عنوان نفر سوم تربیت نوجوان قبول کند». آنها امید دارند جوانان سالم، توانمند و مهارت‌دیده را تحویل جامعه بدهند که برای موفقیت به خودشان تکیه دارند.

مطلب مرتبط هدف کانون فرهنگی امام حسین(ع) غنی‌سازی اوقات فراغت بچه‌هاست

نیرومند، جوان نخبه

نیرومند از زمانی که دوم دبیرستان است تغییر نگرش می‌دهد و به علوم اسلامی علاقه‌مند و وارد حوزه می‌شود. او اکنون در سطح ۲ حوزه تحصیل می‌کند و علاوه‌براین، با گرفتن دیپلم درمقطع کارشناسی رشته روان‌شناسی نوجوان هم ادامه تحصیل می‌دهد. رشته‌ای که تا دکتری قصد ادامه‌اش را دارد. چهارسال سابقه تدریس در حوزه را دارد و یک‌سال هم می‌شود که مسئول فرهنگی حوزه است. طرح متفکران ۱۴۰۷ او با استقبال استادان حوزه روبه‌رو می‌شود که در حال اجراست. در رابطه با این طرح می‌گوید: «ما باید برای همه رشته‌ها مجتهد متخصص داشته باشیم. الان مجتهد مدیریت اسلامی و روان‌شناسی نداریم».

در کنار این فعالیت‌ها آشنایی با استادان علوم تربیتی، او را به حوزه نوجوان علاقه‌مند می‌کند. در سال سوم راهنمایی می‌تواند از مهارت آی‌تی برای خودش درآمد کسب کند. او دوره‌های برندینگ، کسب و کار، منتورینگ و آشنایی با بوم کسب و کار را گذرانده است. نیرومند می‌گوید: «الان در مؤسسه ۱۳ جوان کار می‌کنند.

ما وظیفه خودمان می‌دانیم که اشتغال‌زایی هم داشته باشیم. من خودم باید کسب و کار موفقی داشته باشم تا بتوانم به دیگران هم آموزش بدهم». سال ۹۲ یک نقشه گویا با کمک دوستانش تولید می‌کند که دو و نیم‌میلیون هزینه و ۵۰ میلیون برگشت سرمایه دارد. برای مؤسسه نورالثقلین هم یک‌سال روی مراحل مختلف کار، تحقیق و در سال ۹۶ به‌طوررسمی آغاز به کار می‌کنند. نیرومند یک جوان دهه هفتادی نخبه است که توانسته در زمینه‌های مختلف موفق شود.

*این گزارش چهارشنبه، ۲۰ تیر ۹۷ در شماره ۲۹۷ شهرآرامحله منطقه ۹ چاپ شده است.