كوچه حسين‌باشي با كوره آجرپزي شروع مي‌شد

«حسین‌باشی» یکی از کوچه‌های قدیمی شهر و طولانی‌ترین کوچه مشهد است که برای بسیاری از همشهریان ما به‌ویژه میانسال‌ها خاطرات زیادی با خود به همراه دارد، پای صحبت غلامرضا نصر‌اللهی، یکی از هم‌محله‌های قدیمی در محله حسین‌باشی مشهد می‌نشینیم تا او برایمان از خاطرات شکل‌گیری این کوچه بلند و پرسابقه بگوید.

۲۰ دقیقه، زمان پیاده روی در کوچه حسین‌باشی

غلامرضا نصراللهی هستم، از سال‌۱۳۵۰ ساکن این کوچه‌ام و محله می‌باشم. در مدت زمانی که ساکن این کوچه هستم این محله تغییر‌های زیادی را در خود تجربه کرده و شکل کنونی آن با گذشته بسیار متفاوت شده است. آدم‌های زیادی در محله بوده‌اند که یا فوت کردند و یا از اینجا رفته‌اند، اما این کوچه همچنان پا برجاست.

برای طی کردن این کوچه حدود ۲۰ دقیقه زمان لازم است که از ابتدای این کوچه به خیابان مطهری منتهی می‌شود 

این کوچه از ابتدا باغ بود و تعداد افراد ساکن در آن نیز کمتر از حالا بود. برای طی کردن این کوچه حدود ۲۰ دقیقه زمان لازم است که از ابتدای این کوچه به آن سمت که به خیابان مطهری منتهی می‌شود برسید. در برخی از روز‌های سرد و بارانی عبور کردن از این کوچه برای سواره‌ها سخت می‌شود.

حاج حسین فرد خیری بود

اگر بخواهیم در خصوص نحوه شکل‌گیری این کوچه و اسم‌گذاری آن بگویم، ابتدای این کوچه یک کوره آجر‌پزی وجود داشت که مالک آن حاج حسین باشی‌زاده فخار بود که در حال حاضر فرزندان ایشان از معلمان و پزشکان مشهد و تهران هستند. این کوره آجرپزی هم به سرنوشت سایر کوره‌ها دچار شد و حدود ۳۵ سال قبل آن را خراب و هم‌زمان با انتقال این کوره‌ها به خارج از شهر به منطقه گلشور انتقال پیدا کرد.

حاج حسین فرد خیری بود و از ابتدای خانه‌هایی را در این کوچه به افراد کم‌درآمد اختصاص داده بود که به صورت نسل‌اندرنسل از آن استفاده کنند، بدون اینکه از آنان مبلغی را دریافت کند، اما در حال حاضر تمام آن خانه‌ها را خراب کرده‌اند و ساخت‌وساز جدید انجام شده است.

کوچه ما مملو از باغ‌های مختلف بود

در قدیم مرکز شهر حرم و خیابان‌های اطراف حرم آن بود و همه دوست داشتند آنجا ساکن باشند، اما قیمت خانه در آن مناطق گران بود و هر کسی نمی‌توانست در آنجا خانه‌ای بخرد، با زیاد شدن جمعیت و مردم به مناطق اطراف هجوم آوردند. از جمله همین کوچه حسین باشی که مملو از باغ‌های مختلف بود و ساکنان کمی داشت. برخی از درختانی توتی که در این خیابان دیده می‌شود یادگار آن باغ‌هایی است که امروز خراب و به جای آن آپارتمان‌سازی شده است.

بافت افرادی که در این کوچه زندگی می‌کنند بومی مشهد است و کمتر از شهرستان‌ها به این منطقه آمده‌اند و می‌توان گفت بافت آن در این سال‌ها تغییر چندانی نکرده و از ۳۰ سال قبل همین بافت را دارد. این کوچه در قدیم باریک بود و، اما با عقب‌نشینی‌هایی که انجام شده به شکل فعلی تغییر کرده است، اما باز هم با این وجود بزرگ شدن وقتی که دو ماشین می‌خواهند از کنار هم عبور کنند، مشکل دارند.

این کوچه چه در قدیم و چه حالا تمام نیاز‌هایی زندگی فرد را برطرف می‌کند؛ شما هرچه بخواهید در این کوچه می‌توانید پیدا کنید چندین نانوایی که نان‌های مختلفی را پخت می‌کنند، سبزی‌فروشی، مواد پروتئینی، حمام پزشک عمومی و نیازی نیست که برای خرید به خارج از این کوچه بروید.

قبرستان هشت‌آباد دیگر نیست

از جمله مکان‌هایی که در این کوچه وجود داشته، اما در حال حاضر از آن اثری نیست قبرستان هشت‌آباد است که چندی قبل آن را خراب کردن و به جای آن پارکی به نام کودک احداث شد، چندی قبل که می‌خواستند ساخت‌وساز انجام دهند برخی از استخوان‌های باقی مانده کشف شد.

قبرستان هشت‌آباد دراین کوچه بود که چندی قبل آن را خراب کردند و به جای آن پارکی به نام کودک احداث شد

حمام نظری هم یکی دیگر از مواردی است که در این سال‌ها متروکه شده است، اما در گذشته که مردم حمام در خانه‌های خود نداشتند، در دو بخش حمام عمومی و خصوصی فعالیت می‌کرد که با ساختن حمام در خانه‌ها این مکان هم دیگر رونق خود را از دست داد و اکنون قرار است در همان مکان مدرسه احداث شود.

اول کوچه حسین باشی ۱۳ یک باغ بود که برج و تشکیلاتی هم داشت این ملک متعلق حاج احمد نامی بود که نه همسری داشت و نه فرزندی. حاج احمد قصد کرد زمین خود را بفروشد، مردم به اداره فرهنگ خبر دادند و این اداره ملک او را خرید و مدارس دخترانه کنونی را ساختند.

مطلب مرتبط روایت فلکه حضرت

کوچه همان کوچه ۵۰‌سال قبل است

در این کوچه مدرسه‌های قدیمی و مراکز دینی وجود دارد. از جمله آنها می‌توان به دبستان پسرانه سجادیه اشاره کرد. حاجی عابدزاده در دوازده منطقه شهر خانه خرید و به نام دوازده امام که در آن درس دینی داده می‌شد یکی از خیرین مدرسه‌ساز در این منطقه به ساخت مدرسه به شیوه قدیم پرداخت، در این مدرسه درس‌های مکتبی تعلیم داده می‌شد ولی بعد از آن با تغییر‌هایی که در این زمینه انجام شد اداره فرهنگ آن زمان این مدرسه را از شکل قدیم تدریس به شیوه نوین آموزشی تغییر داد، اما ساختمان با کمی تجدید بنا همان است.

البته مدرسه دخترانه هم در این کوچه وجود دارد، این مدرسه دخترانه به نام ماندا بود که حالا تغییر نام داده و به نام عصمت مشغول فعالیت است. حالا که شروع فصل مدارس است ترافیک سنگینی در این کوچه به وجود می‌آید که توجه مسئولان را می‌طلبد. کوچه همان کوچه ۵۰‌سال قبل است که امکانات آن نسبت به گذر زمان تغییری نکرده است.

*این گزارش مهر سال ۹۰ در شماره ۲ شهرآرامحله منطقه ۲ چاپ شده است.