۱۷ مخترع کوچک در مدرسه شاهد آل طاها

شاید شما هم مثل خیلی‌های دیگر فکر می‌کنید که یک مخترع حتما باید آدمی شگفت‏انگیز با توانایی‌‏هایی فوق‌العاده باشد، اما این‌طور نیست. همه چهره‌های برجسته علمی جهان از اولین انسان که چرخ را اختراع کرد تا روزی که‌

آلن تورینگ نخستین رایانه را ساخت، انسان‏‌هایی کاملا عادی بودند که تخیل و پشتکار فراوان تنها تفاوت آن‏ها با دیگران بود؛ اینکه هر وسیله‌ای در اطراف، آن‏ها را به فکر ساخت وسیله جدیدتری می‌‏انداخت.

این‏ها را قبل‌تر شنیده و دیده بودم و در مدرسه شاهد آل‌طا‌ها در طبرسی ۱۷ و محله پایین خیابان مشهد وقتی ۱۷ مخترع کوچک آن از ایده‌ها و اختراعات کوچک و بزرگشان -که ثبت یا درحال ثبت شدن هستند- با اشتیاق فراوان می‌گفتند، دوباره دیدم و شنیدم؛ بچه‌هایی که بدون پشتوانه مالی و با کمترین امکانات، از اشیا و وسایل دورریختنی، ابزاری با کارایی جدید ساخته‌اند.

ریز که بشوید می‌‏بینید که همه این بچه‌ها از شرایط یکسانی برخوردارند؛ بچه‌هایی از قشر متوسط جامعه که هیچ‌وقت معلم و کلاس خصوصی نداشته‌اند و شاید اگر کلاس خلاقیت مدرسه نبود، هیچ‌گاه فرصتی برایشان به‌وجود نمی‏آمد تا ساعتی را کنار هم بنشینند و از ایده‏ها و اختراعاتشان حرف بزنند.

مطلب مرتبط مغزهای عالی، جیب‌های خالی!

رویای کودکان امروز برای کودکان فردا

در همین کلاس، کنار جمع نوجوانانه و شادشان می‌‏نشینم تا کلمه به کلمه در رویاهایشان سهیم شوم. روحیه و خاطرات متفاوت هرکدامشان تو را با دنیای معصومی از رنگ‌ها و حرف‌ها آشنا می‌‏کند. هرکسی حرفی می‌‏زند؛ دوست دارند به همه بفهمانند که با همین سن کمشان چه کار‌های بزرگی انجام داده‌‏اند.

صادق صدیقی ۱۱ ساله یکی از همین مخترعان نوجوانی‌است که در هشت سالگی وقتی معلم هنر از آن‏ها می‌خواهد با وسایل دورریختنی یک کاردستی درست کنند، اولین وسیله اختراعی‌اش را ساخته است.

او می‌گوید: بچه‌تر که بودم هر وسیله‏‌ای را که در خانه خراب می‌شد با پیچ‌گوشتی باز و همه وسایل قابل استفاده آن را جمع‏‌آوری می‌کردم. کلاس سوم برای زنگ هنر ابتدا آرمیچر، سیم، لامپ و هر وسیله قابل استفاده دیگری را که از اسباب‌بازی‌های شکسته‌ام باقی مانده بود جمع کردم و بعد با آن یک قایق ساختم که می‌توانست روی آب حرکت کند. این اختراعم در مسابقات دانش‏آموزی جایزه اول ناحیه را کسب کرد.

با شوق فراوانی یک کلاس بالاتر می‌آید و این‌طور ادامه می‌دهد: کلاس چهارم یک آب سردکن ساختم که مثل کولر عمل و با استفاده از نیروی باد آب را سرد می‌کرد، این اختراع هم در مسابقات دانش‌آموزی جابربن‌حیان همان سال مقام نخست را کسب کرد.

مخترع نوجوان ما که این روز‌ها در حال ثبت «گوش‌پاکن» برقی خود است از آرزو‌ها و ایده‌های قشنگی که دارد، می‌گوید: هر مخترعی همیشه به این فکر می‌کند که چه وسیله‌‏ای بسازد تا با آن راحتی را به انسان‌های جهان هدیه دهد. من هم می‌خواهم در آینده فرد مفیدی برای همه مردم جهان باشم؛ یکی از همان‌ها که دوست دارد مردم همیشه بخندند و شاد زندگی کنند.

صادق که دوست دارد وقتی بزرگ شد یک مخترع و دانشمند هسته‌ای بشود، آسمان آبی رویاهایش را این‌طور نقاشی می‌کند: کاش وقتی من و هم‌نسلی‌هایم بزرگ می‌شویم دیگر هیچ جنگی در جهان نباشد و دولت‌ها از انژری هسته‌ای نه برای قدرت‏طلبی که برای آسایش عموم مردم جهان و بچه‌ها استفاده کنند.

مخترعی که کمک دست مادرش در خانه‌داری‌است

بعضی مخترعان کار‌های عجیب و غریب زیادی انجام می‌‏دهند، مثل محمدعلی رضایی که یک روز خیلی هوس کرده به مادرش در کار‌های خانه کمک کند و سطل آبی را برداشته و روی تلویزیون ریخته و فکر کرده حالا مادرش چقدر از اینکه او تلویزیون را شسته خوشحال می‌شود!

محمدعلی با «ورمیکوکود» که یک کود طبیعی‌است، در مسابقات جابربن حیان شرکت کرده است

کمی بعد از خوابیدن سروصداها، محمدعلی، مخترع ۱۱ ساله ثامنی وقتی که دیگر تلویزیون خانه برای همیشه روشن نشد، آن را با دقت باز کرد و از وسایلش برای ساخت نخستین اختراعش استفاده کرد و با آن ماشینی ساخت که به‌جای چراغ‌هایش، یک لامپ یک ونیم ولتی دارد.

حالا، اما او و دوستانش در کلاس پنجم با «ورمیکوکود» که یک کود طبیعی‌است، در مسابقات جابربن حیان شرکت کرده و از آنجا به مرحله استانی راه پیدا کرده‌‏اند. این مخترع جوان در مورد کودی که ساخته این‌طور می‌گوید: ورمیکوکود نوعی کود است که برای ساختش تنها از زباله‏‌های خانگی و پس‏مانده‌‏های غذایی استفاده کردیم. این کود که نه شیمیایی و نه حیوانی‌است، از کود‌های موجود در بازار قوی‌تر و سالم‌تر است.

این دانش‏‌آموز مخترع که پس از بررسی و تایید آخرین طرحش توسط کارشناسان قصد دارد کیفی ضدسرقت بسازد، می‌گوید: ما برای معرفی و تولید اختراع‌ها و ایده‌هایمان نیاز به حمایت ارگا‌ن‌‏های دولتی داریم. این کمترین حق یک مخترع است که برای به نتیجه رسیدن طرح‌‏هایش امکانات لازم را در اختیار داشته باشد. به ما اعتماد کنید و تجهیزات لازم را در اختیارمان قرار دهید بعد می‌بینید که ما می‌توانیم حتی رویا‌های شما را به حقیقت بدل کنیم.

یک دکتر مخترع فوتبالیست

پسر بچه هفت ساله‌ا‏ی سرگرم کشیدن اشکال هندسی بر روی زمین بود تا بتواند با اشیایی که در اطرافش ریخته وسیله تازه‌ای بسازد. او چنان غرق بازی بود که اتفاقات اطرافش را نمی‌‏دید. در همین موقع پدرش داخل اتاق شد و پسرش را توبیخ کرد که چرا وقت خود را با کشیدن اشکال هندسی تلف می‌کند. این پسربچه در ۱۲ سالگی به پدرش ثابت کرد که سه زاویه یک مثلث با دو زاویه قائمه برابر است. این فقط قسمتی از زندگی بلز پاسکال، مخترع نخستین ماشین‌حساب جهان است که لا‏به‏لای حرف‏های سینا حیدری به‏یادش افتادم وقتی از بازیگوشی‏های رنگارنگ دوران کودکی‏اش می‏گفت و اینکه چقدر برای ساختن قایق موتوری‏اش وسایل خانه را خراب کرده است.

سینای ۱۱ ساله که در کار‌های فنی مهارت دارد و این را مدیون آموزش‏های پدرش می‏داند، از شکل‏گیری آخرین اختراعش می‏‌گوید: همیشه از دیدن شهر‌ها و کشور‌های مختلف روی نقشه لذت می‌‏بردم، اما متاسفانه در مدرسه‏‌مان به تعداد کافی کره جغرافیا برای هر دانش‌‏آموز نداشتیم؛ همین شد که شروع به ساخت یک نقشه مانیتوری کردم؛ این مانیتور نقشه جغرافیا را به صورت دیواری به دانش‏آموزان نشان می‌‏دهد.

او که علاوه‌بر مخترع بودن، فوتبالیست خوبی هم هست به پزشکی علاقه دارد و تصمیم گرفته وقتی بزرگ شد یک دکتر مخترع فوتبالیست بشود!

حرف و ایده بچه‌ها تمام نمی‌شود ولی از آنجا که بسیاری از آنان هنوز اختراع خود را به ثبت نرسانده‌اند، تمایلی به تشریح اختراعشان ندارند. من هم اصراری نمی‌‏کنم و از جمع بچه‏‌ها و آرزو‌های بزرگشان جدا می‌‏شوم تا در مورد سرنوشت این مخترعان کوچک با مدیر مدرسه هم صحبتی داشته باشم.

باید استعداد‌های این گروه را باور کنیم

چند کلاس آن‌طرف‏تر، مدیر دبستان شاهد آل‏طا‌ها که بانی ایجاد کلا‌س‌های خلاقیت در سطح مدرسه نیز هست، می‌گوید: ما در یکی از مناطق محروم به‏ سر می‌بریم و بچه‌های ما بدون هیچ پشتوانه‏‌ای به این نقطه رسیده‌اند که از آنان با نام مخترع‌های نوجوان یاد شود و در جشنواره‌های مختلف صاحب مقام باشند.

مجید مداح معتقد است: ما بچه‌های باهوش و مستعدی داریم و باید استعداد‌های فراوان این گروه سنی را باور کنیم تا با هدایت آن به راه درست در آینده شاهد ایرانی آبادتر باشیم. مداح با اشاره به تشکیل کلاس‌های خلاقیت در مدرسه این‌طور ادامه می‌دهد: این کلاس‌ها که دوسال از برگزاری اولین جلسه آن می‌گذرد، نخستین و تنها کلاس تشکیل‌شده برای نخبگان در سطح منطقه ثامن است که در آن طرح، ایده و اختراع دانش‏‌آموزان به وسیله استادان مجرب بحث و بررسی می‌شود تا علاوه‌بر راهنمایی و آماده‌کردن آنان برای جشنواره‏‌های علمی و اختراعی نظیر خوارزمی، طرح‌های ارائه‌شده برای ثبت هم به پژوهش‌سرا ارسال شود.

راه را نشان داده‌ایم

او در پایان خاطرنشان می‏‌کند که سال گذشته در اختتامیه جشن پایان دوره ابتدایی از این دانش‌‏آموزان تقدیر شده و ادامه می‌‏دهد: در آن جشن با دعوت از اولیای دانش‌‏آموزان درباره راهی که فرزندانشان در پیش دارند، صحبت شد و به سوالات اولیا در خصوص ثبت اختراع و مراحل انجام آن پاسخ دادیم که امیدواریم با حمایت ارگان‌ها و به‌خصوص اولیای دانش‌آموزان بتوانیم مخترعان بنامی را به کشور و جامعه هدیه کنیم.

دوران ابتدایی اوج خلاقیت در بچه‌هاست

کمی آن‏طرف‏‌تر دکتر علی‌اصغر برهمند، رئیس انجمن مخترعان استان که مربی و راهنمای کلاس خلاقیت دبستان شاهدآل‌‏طا‌ها هم هست، حرف‏‌های جالبی برای گفتن دارد. او دوران ابتدایی را سال‌‏های اوج خلاقیت هر دانش‌‏آموز می‌‏داند و می‏‌گوید: بچه‌‏ها در این سن، هیچ ترسی از بیان افکار و احساسات خود ندارند. اما این خلاقیت با رشد سن به دلیل وجود عوامل بیرونی و درک متفاوت انسان از محیط به مرور کاهش می‌یابد. پس باید به رویا‌ها و ایده‌‏های کودکان به عنوان یک مرتبه و مرحله بالای ذهنی نگاه کنیم و از کنار این استعداد‌ها به راحتی عبور نکنیم.

مرگ استعداد‌ها در نبود حمایت

او که خود با ۳۲ اختراع ثبت‌شده نشان‌های پر شماری در جوامع علمی کسب کرده، حرف را به ۱۹۴۱ میلادی می‌‏برد و با اشاره به ساخت پنی‏سیلین درجهان، تصریح می‏‌کند: سرالکساندر فلمینگ با ساخت پنی‏سیلین ۲۰ سال به عمر بشر اضافه کرد، هر اختراعی هرچند کوچک باعث ایجاد فرایندی عظیم در علم و تکنولوزی و در نهایت آسایش انسان‌‏ها می‌‏شود؛ نخبگان دبستان شاهد آل‏طا‌ها نمونه بارز خلاقیت هستند که در صورت هدایت درست استعدادهایشان، در آینده با حضورشان در کشور صاحب یک گنجینه و ثروت عظیم فکری خواهیم بود.

برهمند یادآور می‏‌شود که با اینکه اختراعات این بچه‏‌ها قابلیت ثبت جهانی دارد، متاسفانه به دلیل حمایت نکردن ارگان‌‏ها و نبود تمکن مالی برای سرمایه‌گذاری، این استعداد‏ها به مرور زمان هدر می‌‏روند و ما هرروز شاهد مرگ استعداد‌های بی‌شماری هستیم که قدر آنها را نمی‌‏دانیم.

اختراع مثل ورزش است

مربی کلاس خلاقیت دبستان آل‏طا‌ها تاکید دارد که اختراع هم مثل ورزش باعث ایجاد سلامت در جامعه می‌‏شود و می‏‌افزاید:، اما در کشور ما آن‌قدر که به ورزش اهمیت می‌‏دهند، برای نخبگان و چهره‌‏های علمی سرمایه‏‌گذاری نمی‌‏شود به‌طوری‌که ما هنوز یک آزمایشگاه مجهز برای مخترعان در سطح شهر نداریم تا دانش‌‏آموز ما برای اختراع ایده‏ای که در ذهن دارد به آنجا مراجعه و طرحش را ارائه کند.

او ادامه می‌‏دهد: با تبادل نظر و گفتمان‏‌های صورت‌گرفته با شهرداری قرار شده به‌زودی خانه نخبگان مشهد را تحت‌پوشش این سازمان راه‌اندازی کنیم و بتوانیم با حمایت و هدایت اصولی از استعداد‏های منطقه محرومی مثل ثامن، مخترعان بنامی به جامعه تحویل دهیم و به همه ثابت کنیم که فرزندان ما می‌‏توانند جزو بهترین‌‏ها باشند.

*این گزارش پنجشنبه، ۱۸ آبان ۹۱ در شماره ۲۹ شهرآرامحله منطقه ثامن چاپ شده است.