خیابان وحید6 که هنوز هم بین خیلی از اهالی به «چهارراه آسایشگاه» معروف است، به‌دلیل واقع‌بودن دو مجموعه بزرگ درمانی شهید‌هاشمی‌نژاد و بیمارستان امام‌حسین(ع) در آن، شلوغ و پر‌تردد است.خیلی از قدیمی‌ها هنوز سکونت بیماران جذامی در آسایشگاه محراب‌خان را به یاد دارند. نام «آسایشگاه» از همان ایام بر این خیابان مانده است.
اگر به‌دنبال یکی از کوچه‌های خلوت منطقه5 هستید، بی‌تردید کوچه مشعل (شهید‌عباسپور) محله حسین‌آباد یکی از گزینه‌های پیش روی شماست.نام‌گذاری این کوچه هم داستان خودش را دارد؛ بین اهالی قدیمی‌تر به «خدر بیگ یک» معروف بوده است و برخی موسپیدها هم این معبر را «حجت‌آباد» صدا می‌زنند. اما وجود شرکت گاز منطقه‌ای در ابتدای این گذر، در نام‌گذاری فعلی‌اش بی‌تأثیر نبوده است.
دانش‌آموز۴۰، یکی از معابر فرعی محله دانش‌آموز است. در انتهای این کوچه، دانشگاه فرهنگیان قرار دارد و بن‌بست‌بودن معبر، اتصال آن را به بولوارهای دانشجو و آموزگار، ناممکن کرده است.
روزگاری که راه ورود به مشهد از دروازه‌های آن بود، دروازه پایین‌خیابان تنها راه تجاری شهر از سمت جاده سرخس به شمار می‌آمد که هر روز، ده‌ها کاروان به خود می‌دید. آن‌طورکه محمود ناظران‌پور، از قدیمی‌های همین محدوده، می‌گوید، سحرها مردم با صدای زنگوله‌ای که به گردن شترها (لوک) آویزان بود، بیدار می‌شدند.
میدان‌بار نوغان، جزو نخستین مراکزی است که برای عرضه کلی و جزئی میوه در مشهد راه‌اندازی شده‌اند. این بازار که در همه روزهای سال شلوغ است، شب‌یلدای شلوغ‌تری دارد. میدان‌بار نوغان که در سال1352 با 134غرفه پا گرفت، در چهار دهه اخیر، کمترین تحول را داشته، بهطوریکه می‌توان گفت شکل ظاهری بازار به‌جز جلو‌آمدن سایه‌بان مقابل مغازه‌ها و کم‌شدن چند غرفه، تغییری نکرده است.
خیابان شهید‌مفتح را هنوز خیلی‌ها به «سی‌متری طلاب» می‌شناسند؛ بازاری بزرگ که بسیاری از مشهدی‌ها برای خرید آنجا را انتخاب می‌کنند. این خیابان مغازه‌هایی متنوع با انواع و اقسام کالا دارد، بهطوریکه معمولا کسی دست خالی از آن بیرون نمی‌رود. خیابان شهید‌مفتح یا همان سی‌متری طلاب، گزینه انتخابی زوج‌های جوان برای خرید عقد و عروسی هم هست.
کوچه ولیعصر13 در محله کوی امیرالمومنین(ع) واقع است. این کوچه از یک سمت به بولوار ولیعصر(عج) و از سوی دیگر به بولوار خیام، متصل است. به گفته قدیمی‌ها این معبر و کوچه‌های ولیعصر11 و 15 محل سکونت مهاجران روستای مایان سُفلا است؛ به‌همین‌دلیل، قبل از نام‌گذاری به ولیعصر13 به کوچه «مایونی‌ها» معروف بوده است. مایان، روستایی در طرقبه و شامل سه بخش سفلا، وسطا و علیاست. اغلب ساکنان این کوچه از مایان سفلا به مشهد کوچ کرده و در اینجا ساکن شده‌اند. انتهای کوچه از سمت بولوار خیام به بازار گل می‌رسد که تا چند دهه قبل، بازار میوه و تره‌بار فتح‌آباد بود.
کوچه سیدرضی58، آخرین معبر فرعی بولوار سیدرضی قبل از بزرگراه امام‌علی(ع) است که در محله شهیدرضوی واقع شده است. همه ساختمان‌های بنا‌شده در مسیر این کوچه، در 10سال اخیر احداث شده‌اند و به همین دلیل یک معبر نوساز به شمار می‌آید. بوستان کشت‌پارک که به‌صورت سرتاسری در ضلع جنوبی این معبر در‌حال احداث است، زیبایی‌بخش کوچه سیدرضی 58 خواهد بود.
خیابان ابن‌سینا یکی از معابر قدیمی منطقه8 است که در نقشه سال1325 هم با نام خیابان سینا ترسیم شده است. این خیابان که بخشی از آن در حریم منطقه 8 قرار دارد(از میدان امام‌رضا(ع) تا چهارراه دکترا) در همین نقشه، شامل سه معبرفرعی به نام‌های نراقی، میردامادی و دولتشاهی و یک معبر بی‌نام بوده است که این روزها تابلو ابن‌سیناهای فرد روی آن حک شده و مزین به نام شهداست.
وقتی وارد کوچه شهید غلام‌عباس فیض‌زاده محله مهرآباد می‌شوید، باید همه تصوراتتان از یک کوچه کوچک و معمولی را دور بریزید؛ نیمی از این کوچه، عریض و آباد و سرسبز و نونوار است و بخش دیگر آن بیش از چهل سال است به همان سبک سنتی‌اش با گذر باریک و تودرتو و خانه‌های قوطی‌کبریتی دست‌نخورده باقی مانده و این کوچه را دوتکه کرده است. این گذر هنوز هم بین ساکنان جدید و قدیم آن، به‌نام قدیمی‌اش «خدربیگ» معروف است.
اگر به دنبال خرید کیف از هر نوع اداری، مجلسی یا چمدان سفر هستید یا حتی کوله کوه‌نوردی و کیف پول می‌خواهید، خیابان وحید را از دست ندهید. این خیابان هنوز هم بین عامه مردم و قدیمی‌ها به نام دریا شهرت دارد. وجه تسمیه آن برمی‌گردد به کشف‌رود که انتهای این معبربوده است. نقل است آن زمان هر نقطه پرآبی را دریا می‌نامیدند و به کشف هم به علت پرآبی، دریا می‌گفتند. نام دریا از گذشته بر سر زبان‌ها مانده است و هنوز هم این خیابان را بیشتر با این نام می‌شناسند.
کوچه سوت و کور و خالی است و همان ابتدای آن روی تابلویی نام مهدیه با نشانه‌ای مسیر را مشخص می‌کند. جلو ورودی کارگاه ساختمانی هستیم که خانه‌های مجاور آن خالی‌اند و بدون سکنه. چند بار زنگ در را فشار می‌دهیم. نگهبان در را باز می‌کند. فضای پیش رو خاکی و گل‌آلودست و هیچ شباهتی به وصف آدم‌ها از مهدیه گذشته ندارد.
از آنجا که عرض خیابان آموزگار شهید رجایی ۷۱ متناسب با حجم تردد وسایل نقلیه عبوری نیست سبب ترافیک شده است. با وجود این معبر یاد شده یک راه برای فرار از ترافیک بولوار آموزگار به حساب می‌آید.
وقتی نادرشاه پای مهاجران کُرد را به مشهد باز کرد، هنوز بالاخیابان مثل امروز باغ‌هایش را از دست نداده بود. همان زمان گروهی بزرگ از آن‌ها در این محدوده ساکن شدند و معابری به نامشان ثبت شد ازجمله کوچه یازدهم رضوان فعلی. این کوچه که ردونشانش در قدیمی‌ترین نقشه مشهد (1325) هم با نام «مسجد کُردها» پیداست، محل زندگی تعداد زیادی از کُردها بود.
محله سرافرازان در گذشته فقط یک خیابان بوده که به‌تدریج به‌شکل کنونی درآمده است. معبر سرافرازان10 از جمله معابر فرعی این محله است که از سال1370 دراختیار شهروندان قرار گرفته و با ساخت مجتمع‌های مسکونی بزرگ به بخشی از بافت شهری تبدیل شده‌است. بخش زیادی از ساکنان این معبر و سایر معابر محدوده سرافرازان را خانواده آزادگان، ایثارگران و جانبازان تشکیل داده‌اند که از سی‌سال پیش در این محدوده ساکن هستند.
کوچه بازارچه سراب10 که بیشتر در بین اهالی به کوچه مدرسه آیت‌الله خویی معروف است، در نقشه سال1325 به نام کوچه «طاهر» ثبت شده است. در یکی از کتاب‌های تاریخی نام این کوچه «عنصری» است که وجه‌تسمیه خود را از ابوالقاسم حسن بن احمد بلخی مشهور به عنصری گرفته است. در این کوچه به‌دلیل وجود مدرسه آیت‌الله خویی رفت و آمد بسیاری می‌شود و اتصال آن به خیابان آیت‌الله شیرازی سبب شده تا بیشتر عابران، این مسیر را برای تردد انتخاب کنند.
یکی از این گذرهای قربانی شده در جریان طرح‌های اجرا شده در اطراف حرم مطهر رضوی کوچه موسوم به «حاج نوروز» است که در جریان این تغییرات نه‌تنها کوچک شد بلکه دیگر کمتر نشانی از آن باقیمانده است. در ذیل شرح گذشته و اکنون این کوچه را با هم مرور می‌کنیم.
حالا از تمام آن دارودرخت‌ها و مزارع گندم و جو، یک زمین خشک و خالی باقیمانده است. زمینی پر از گردوخاک و زباله که مشکلات زیادی روی دست مجاوران آن گذاشته است. کوچه شهید حسین جعفرزاده‌مقدم در مجاورت همین زمین قرار گرفته است. به‌تازگی این نام را روی کوچه گذاشته‌اند. تا سال‌های سال این کوچه به کوچه چاه مؤمنی معروف بوده که از فامیل صاحب چاه گرفته شده بود. حالا این چاه از بین رفته است.چاهی که از طریق آن، تمام مزارع و باغ‌های اطراف آبیاری می‌شده است.
خیابان سجادیه26 از معابر فرعی محله نقویه است که راه مواصلاتی چند کوچه فرعی به یکدیگر به حساب می‌آید. این کوچه به اسم شهید سلیمی نام‌گذاری شده است و به‌واسطه وجود دو بوستان و کاشت نهال در پیاده‌روها در فصل بهار از معابر سرسبز منطقه است. از طرفی با توجه به وجود مرکز درمانی، فضای سبز و بازار، جزو معابر پرامکانات منطقه به حساب می‌آید.
حاج‌رمضان حدادقرقی را با همین دو ویژگی، قفل‌ساز سنتی و پهلوان قدیم، سال1396 در یک مغازه قدیمی آهنگری درست در میانه‌های خیابان نوغان پیدا کردم. کسی که آهنگری را از پدر به ارث برده بود و افتخارش این بود که قفل‌های دست‌ساز او امروز در دکور خانه‌ها جا دارد.