هاشم شکوهی شاعر آیینی مشهد همیشه برای اهل بیت میسرود 
نخستین کتابخانه تخصصی امام علی(ع) در محله جنت قرار دارد 
مسجد حضرت عباس(ع) چشمه امید نیازمندان است
مسجدِ حاشیه بولوار جمهوری اسلامی اکنون، هم مأمنی برای کارتنخوابهاست و هم چشمه امیدی برای عروس و دامادهایی که دستشان از مال و منال این دنیا خالی است.
مسجد حضرت عباس (ع) در محله کوشش با نمای سبزی که کمتر از یکسال ظاهرش را متفاوت از گذشته کرده است، سابقه کارهای گروهی زیادی دارد؛ چه آنزمان که مردان و زنان نمازگزارش برای انقلاب میکوشیدند و چه ۸ سال دفاع مقدس که بسیجیهای زیادی را برای دفاع از این مرزوبوم راهی جبههها کرد و چه این روزها که دوباره امدادرسانی میکند.
مسجدِ حاشیه بولوار جمهوری اسلامی اکنون، هم مأمنی برای کارتنخوابهاست و هم چشمه امیدی برای عروس و دامادهایی که دستشان از مال و منال این دنیا خالی است. مؤذن اذان ظهر را گفته است که وارد این مسجد میشویم.
نمازگزاران در صفهای نماز ایستادهاند. مسجد مملو از عبادتکنندگان خداوند است و هیچ جای خالیای در صفها باقی نمانده است. چهرههای جوان، زنجیره انسانی متحدی را ساختهاند و فضای خالیای که بشود در آنجا ایستاد و قامت به نماز بست به چشم نمیخورد.
مدرسه در مسجد
پس از پایان نماز، عدهای از نمازگزاران به قرائت گروهی قرآن میپردازند و این خانه به یکباره خالی از جمعیت نمیشود. نوجوانانی در گوشه و کنار مسجد به دور هم جمع شدهاند و همراه یک جوان درس میخوانند.
خودمان را به حجتالاسلام محسن فدایی، امام جماعت این مسجد، میرسانیم. میپرسیم در اینجا چه کار کردید که استقبال جوانان از این مسجد به این اندازه زیاد شده است؟ او میگوید: حدود ۵ سال است اقبال مردم به این مسجد زیاد شده است.
ما در ۵ محور فعالیت داریم که هر کدام از اینها زمینهساز جذب عدهای به مسجد شده است. یکی از اقدامات، تشکیل مدرسه در مسجد است. دانشآموزان ۳ مقطع هفتم، هشتم و نهم در طی سال به اینجا میآیند و ثبتنام میکنند.
آنها درس را تقریبا غیرحضوری میخوانند به این روش که فقط برای درسهای اصلی آنها معلم میگیریم و آنها موظفاند درسهای عمومی را خودشان بخوانند. در کنار برنامه درسی، آموزش قرآن، نهجالبلاغه، مهارتهای زندگی و موضوعاتی را که در آینده برای دانشآموزان مفید است داریم.
هدف ما تربیت طلبه نیست، اما میخواهیم مهندس و پزشک و کارمند متعهد تربیت کنیم. در این مسجد ۸۰ دانشآموز دختر و ۳۳ دانشآموز پسر داریم و معدل دانشآموزانی که در این مسجد درس میخوانند، هرگز کمتر از ۱۸ نشده است.
البته با مشکل کمبود فضا روبهرو هستیم که برای این موضوع با چند مسجد دیگر هماهنگ کردهایم که کلاس درس تعدادی از دانشآموزان در آن مساجد برگزار شود. در این مسجد تلاش میکنیم، بچهها را از لحاظ فکری با قرآن آشنا کنیم و نمیخواهیم نوجوانان تکبعدی رشد کنند. طرح جدیدی هم داریم که گرایشهای کاری نیز به برنامه درسی دانشآموزان اضافه کنیم.
طلاق ممنوع
امام جماعت مسجد حضرت عباس (ع) دومین طرحی را که در این مسجد اجرا کرده است بسیار موفق و تأثیرگذار توصیف میکند: «برنامه دیگر ما ازدواجِ بدون طلاق است که شهرت خاصی در شهر دارد. تاکنون حدود ۴ هزار نفر در این طرح ثبتنام کردهاند.
برنامه دیگر ما ازدواجِ بدون طلاق است که شهرت خاصی در شهر دارد
برای شرکت در آن هم فقط کافی است خانواده همراه فرزند خود که قصد ازدواج دارد به اینجا بیایند و نامنویسی کنند. وقتی جوانها به ما رجوع میکنند، ابتدا به آنها مشاوره میدهیم تا جوان به شناخت نسبیای از خودش دست پیدا کند.
بعد از آن، اگر به همسر مدنظرش رسید به ما اعلام میکند و ما برای آنها جلسات مشاوره برگزار میکنیم، اما اگر نیاز داشت که افرادی همگون را به او معرفی کنیم، ما در اینکار به او کمک میکنیم.» حجتالاسلام فدایی ادامه میدهد: پس از انتخاب زوج، برای هر ۲ نفرجلسات مشاوره برگزار میکنیم.
به آنها میگویم باید از لحاظ روحی و اخلاقی با هم تناسب داشته باشند. زوج، پس از انتخاب یکدیگر باید در یک کارگاه شرکت کنند که ما مطمئن هستیم با گذراندن این دوره، زوجها میتوانند مشکلاتی را که در زندگی مشترک با آن روبهرو میشوند، حل کنند. اعتقاد ما این است که اگر ازدواج با این برنامه انجام شود، منجر به طلاق نخواهد شد.
به مدت ۶ سال در مسجد حضرت عباس (ع) برای این طرح برنامهریزی کردیم و از حدود ۲ هزار ازدواج، فقط ۳ زوج طلاق گرفتند. ما این ادعا را نداریم که زوجها در زندگی با مشکلی روبهرو نخواهند شد، اما مسائلی را که در زندگی برای آنها رخ میدهد، میتوانند حل کنند.
به علاوه اگر زوجها در طول زندگیشان به مشاوران اینجا مراجعه کنند و بگویند چه مشکلی دارند، به آنها راهکار میدهند و کمکشان میکنند. این روحانی فعال در حوزه ازدواج میافزاید: «اگر کسی قصد ازدواج داشته باشد، برایش همسر مناسب پیدا میکنیم.
اگر جهیزیه نداشته باشد، برای تهیه جهیزیه به او کمک میکنیم. اگر بیکار باشد، تلاش میکنیم برایش کار پیدا کنیم. در طرح ازدواج بدون طلاق من تنها نیستم و ۱۰ خانم و یک آقا در این کار خیر فعالیت میکنند و همه به اینکه میتوان مشکلات زوجهای جوان را حل کنیم، ایمان داریم، زیرا با توجه به تعالیم امام صادق (ع) عمل میکنیم.»
سرپناهی برای بیسرپناهان
تفاوت مهم این مکان عبادت با دیگر مساجد این است که درهایش از ۲ سال گذشته همیشه به روی بندگان خدا گشوده بوده و در طول شبانهروز علاوهبر نمازگزاران، دانشآموزان و دیگر افراد، میزبان مسافران و بیسرپناهان نیز بوده است.
حتی به افرادی که از خانوادههای خود نیز طرد شده اند و بی سرپناه هستند در این مسجد پناه داده میشود. فرشی زیر پایشان است و جای خوابی برای آنها انداختهاند و در این شبهای سرد پاییزی، بخاری برای گرمکردن آنها روشن میکنند.
امام جماعت مسجد حضرت عباس (ع) از سرپناهدادن به بیپناهان اینطور میگوید: در ۲ سالی که مسجد ما برای اسکان زائران امام هشتم (ع) شبانهروزی شده است، کمکم شاهد این بودیم که افرادی بیسرپناه به مسجد ما پناه میآورند، تا شب را زیر سقف مسجد پشت سر بگذارند.
خیلیها در ابتدا شروع به مخالفت کردند که مسجد جای این افراد نیست، اما ما زیر بار نرفتیم و گفتیم مسجد خانه خداست. هرکسی میتواند به مسجد بیایید. اینطور شد که از عید نوروز امسال برای اسکان این افراد برنامهریزی کردیم. اولویت اول این بود که به کارتنخوابها و حتی معتادان سرپناهی بدهیم.
برای این افراد حمام نیز درست کردیم. کار را شروع کردیم و ساماندهی این افراد را انجام دادیم. برنامه بعدی مشاوره و کمک به بازپروری این افراد است و همینطور نظافت آنها؛ در حال برنامهریزی هستیم تا بهزودی محلی هم به شستن لباس این افراد اختصاص بدهیم.
مهمترین دلیل ما از انجام اینکار، بازپروری این افراد است تا کمک کنیم به جامعه بازگردند. افرادی را که دچار مشکلات فکری هستند، میخواهیم با برگزاری جلسات مشاوره کمک کنیم و اشخاصی را که اعتیاد دارند به بازپروری سوق دهیم.
تاکنون برای ۸۰ نفر از این افراد کارت شناسایی درست کردیم و با تک تک این افراد گفتگو کردیم تا از آنها شناخت پیدا کنیم و با مشکلات آنها آشنا شویم. البته شبها در کنار آنها میزبان مسافران نیز هستیم و زائران امام رضا (ع) میتوانند شب در این مسجد استراحت کنند.
کمک به نیازمندان
هر چه که امام جماعت مسجد بیشتر توضیح میدهد بهدلیل شلوغی مسجد حضرت عباس (ع) بیشتر پی میبریم، بهویژه با توجه به اینکه قبل از آمدن حجتالاسلام فدایی به این مسجد ۳ صف نماز نیز بهسختی در این مسجد تکمیل میشد.
طرح دیگر در حال اجرای این مسجد، کمک به نیازمندان و فقراست. روحانی فعال از اقدامات انجام شده در این مسجد برای کمک به نیازمندان میگوید: برنامه دیگر ما کمک به خانوادههای مستمند شهر است. به این طریق که از اهالی محل میخواهیم نانهای خشکشدهشان را به مسجد بیاورند. ما آنها را هر هفته میفروشیم و معمولا حدود ۵۰۰ هزار تومان از اینکار جمعآوری میکنیم.
این پول را بین ۱۱۰ خانوادهای که زیرپوشش داریم، تقسیم میکنیم. جدا از این خانوادههای نیازمند زیادی به مسجد مراجعه میکنند و از کمبود وسایل خانهشان میگویند. در این زمینه نیز به خیران اعلام میکنیم برای تهیه وسایل درخواستشده به صورت نو یا دست دوم اقدام کنند. البته این طرح به خیران خاصی نیاز ندارد و همه میتوانند با آوردن وسایل مازادشان در آن شرکت کنند.
ابراهیمها و اسماعیلها در کنار هم
حجتالاسلام فدایی مدت ۸ سال است که امامت مسجد حضرت عباس (ع) را به عهده دارد. او از سختیهایی که در روزها و سالهای آغاز فعالیتش برای رونقبخشیدن به مسجد تحمل کرده هم صحبت میکند: «در ۳ سال ابتدای حضورم فعالیتهای مسجد این چنین نبود.
من برای اینکه کسبه به کارشان لطمه نخورد، نماز را کمی سریعتر میخوانم و بین نمازها خیلی فاصله نمیاندازم. شلوغی مسجد با فعالیتهای آن مرتبط است. برای پویاشدن مسجد تا هیئت امنا با امام جماعت یک رنگ نباشند، هیچ کاری نمیشود انجام داد.
هیئت امنایی که میگویند درهای مسجد فقط ۲ ساعت در طول شبانهروز باز باشد و بعد درهایش را ببندید، هر چند هم سابقه داشته باشند، هیچ سودی ندارند. در ابتدا تلاش کردم مدیریت این مسجد را پاکسازی کنم. گفتم هیئت امنا باید همفکر باشند و قدیمی فکر نکنند.
خیلی سختیها را تحمل کردم، تا توانستم هیئت امنا را تغییر دهم. هزینههای زیادی برای من دربرداشت، اما تغییر انجام شد و کارها از آنزمان درست پیش رفت.» حجتالاسلام فدایی به ترکیب هیئت امنای مسجد اشاره کرده و ادامه میدهد: «هیئت امنای مسجد ما حالا مانند ابراهیم و اسماعیل، نیمی جوان و نیمی افراد سالمند هستند.
این آیه قرآن است که میگوید خادمان مسجد ابراهیم و اسماعیل بودند. یعنی هم سنبالا که تجربه دارند و هم جوانان باید حضور داشته باشند. اگر فقط افراد مسن باشند یا فقط افراد جوان، این اشتباه است.»
رمز جذب مردم به مساجد
امام جماعت مسجد حضرت عباس (ع) خطاب به مسئولان مساجد دیگر شهر مشهد میگوید: «اگر برنامههای منظمی در مسجد داشته باشید، میتوانید مردم را به مسجد جذب کنید. باید آهسته حرکت کرد نیازی نیست در ابتدا گام بلند برداشت.
روزهای ابتدایی در برنامههای ما فقط ۵ نفر شرکت میکردند، اما اکنون حدود ۴ هزار نفر مراجعهکننده داریم. ما حتی برای اجرای برنامهها در مسجد دیگر جا نداشتیم. به همین دلیل مجبور شدیم، مکانی برای طرح ازدواج بدون طلاق اجاره کنیم.
این در صورتی است که هیچگونه تبلیغی برای هیچ کدام از فعالیتهایمان نکردیم. تبلیغ ما فقط به صورت سینه به سینه انجام میشود. افرادی که در طرحها شرکت میکنند، به دیگران میگویند و در واقع تبلیغات ما بهطور کلامی توسط خود مردم است.»
فعال اجتماعی مشهدی اعتقاد دارد پول رمز انجام کار نیست و میشود بدون سرمایه نیز فعالیت کرد. او از درآمدهای مسجد حضرت عباس (ع) اینگونه بیان میکند: «برخی متولیان مساجد میگویند ما پولی نداریم که فعالیتی انجام بدهیم.
به تمام آنها میگوییم ما هیچگونه درآمدی نداشتیم. در مسجد ما حتی مراسم تعزیه برگزار نمیشود. مغازهای نداریم و از هیچ ارگانی به مسجد کمک نمیشود. باید باور داشته باشیم با دست خالی نیز میشود کار انجام داد.»
مشارکت کسبه
امام جماعت مسجد حضرت عباس (ع) درباره مشارکت کسبه خیابان جمهوری اسلامی در برنامههای خیر این مسجد نیز میگوید: «تعداد زیادی از کسبه محله در کارهای خیر همکاری زیادی داشتند و دارند. ما هر زمان از آنها کمک خواستیم، یاریمان کردند.
شرکت آنها برای مثال به این صورت است که ما اعلام میکنیم قصد تهیه جهیزیه داریم. نمازگزاران این مسجد که تعداد زیادی از آنها را کسبه تشکیل میدهند به هر اندازه که در توان دارند کمک میکنند.»
حجتالاسلام فدایی آمادگی خود را برای کمک و همکاری با دیگر مساجد اعلام میکند و میگوید: «به همه مساجد دیگر میگویم باید شروع کنند. من هم حاضر هستم تجربیات خودم را به آنها ارائه کنم و تا جایی که امکانش فراهم باشد به آنها کمک کنم.»
درآمدزایی مسجد
او اضافه میکند: «برخی مراجعان به ما میگفتند برای اینگونه خدماتی که ارائه میدهید، همه جا باید پول پرداخت شود. ما هم تصمیم گرفتیم بهطور آزمایشی پول دریافت کنیم و ببینیم میشود هزینه طرحها را از خود آنها دربیاوریم.
یک ماه که گذشت دیدیم میشود و با همان درآمدها بود که توانستیم یک دفتر اجاره کنیم. پرداخت هزینه خدمات ما به این صورت است که اگر شخص پولی نداشته باشد هم به او خدمات میدهیم و تنها میگوییم باید این مقدار پول به ما بدهید. برنامه تحصیلی ما هم به همینگونه است. خانوادهها میگویند میتوانیم در ماه این مقدار پول بدهیم.
اگر هم نداشته باشند میگویم ایرادی ندارد. از ۲۰ هزار تومان به بالا در ماه برای تحصیل به ما میدهند. دیگر مخارج مسجد هم با صندوقی که گذاشتهایم میگذرد.» زیبایی خاص مسجد از تصاویر شهدا منشأ میگیرد و پس از گفتگو با امام جماعت این مسجد و برای شناخت میزان تأثیر برنامههای مسجد روی ساکنان محله بهسراغ یکی از نمازگزاران رفتیم و از او خواستیم نظرش را درباره مسجد و فعالیتهای آن بازگو کند.
محمد دهباشی از کسبه قدیمی خیابان جمهوری اسلامی بیش از یکسال است هر روز برای خواندن نماز جماعت دقایقی مغازه خود را تعطیل میکند و راهی این مسجد میشود. او از دلیل حضورش در این مسجد اینگونه میگوید: «من تا سال گذشته نماز را در مغازه یا منزل میخواندم، اما وقتی یکی از همسایگانم به من از فعالیتهای این مسجد و حضور پرشور مردم گفت مشتاق به دیدن اینجا شدم.
با اصرار همسایهام برای نماز ظهر اولینبار به مسجد آمدم. از آن روز بهدنبال او میروم، تا برای خواندن نماز با هم به مسجد برویم.» دهباشی مسئولان این مسجد را نمونه میداند و ادامه میدهد: «مسئولان این مسجد با فعالیتهای خیر و متنوعی که انجام میدهند، زمینهساز حضور حداکثری مردم شدهاند. اینجا همه بیریا هستند. متأسفانه بعضی مساجد بهجز برگزاری نماز جماعت و مراسم تعزیه هیچ کاری انجام نمیدهند.»
حس خوب این مسجد
این شهروند از حس خوبش هنگام حضور در مسجد هم میگوید: «هر زمان به مسجد وارد میشوم، حس خوبی به من دست میدهد. جمعهها که مغازه تعطیل است و به مسجد نمیآیم، مدام فکر میکنم کاری را باید انجام میدادم، اما فراموش کردم.» کاسب خیابان جمهوری اسلامی ادامه میدهد: «فعالیتهای این مسجد فقط مختص یک گروه سنی خاص نیست. این مسجد برای همه کار میکند. حتی برای کسانی که خانه به دوش هستند.
کمک در درس دانشآموزان، ازدواج جوانان، کمک به نیازمندان، اما چیزی که من بیش از همه از آن خوشم آمد و تازهشنیدمش، پناهدادن به معتادان و کارتنخوابهاست. من وقتی این خبر را شنیدم، خیلی خوشحال شدم و افسوس خوردم چرا زودتر برای نماز به این مسجد نیامدم.»
* این گزارش سه شنبه ۱۳ آذر سال ۱۳۹۷ در شماره ۳۱۲ شهرآرامحله منطقه ۷ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
