تاریخ «نه‌دره» در دل درختان توت آن نهفته است

قدیمی‌‏تر‌های شهرک صابر در محله شقایق یک و محله شقایق دو مشهد هنوز نام «نه‌‏دره» را بر زبان دارند. برخی از آن‏ها از سال ۴۰ به بعد را به‌خوبی به یاد می‌آورند و برخی دیگر که از پدران و پدربزرگ‌هایشان هنوز شنیده‌هایی در گوش دارند درمورد قبل‌تر‌ها هم سخن می‌گویند؛ «نه‏دره روستایی بود که به خاطر وجود کوهستان و نه‌دره‌‏ای که پشت‌سر هم قرار داشتند، به این نام معروف شده بود.»

تاریخ دقیقش را کسی نمی‌داند، اما تقریبا همه قدیمی‌های محل همین‌جا به دنیا آمده و کودکیشان را به نوجوانی و جوانی وصل کرده تا حالا که از میانسالی گذشته و دوران پیری را نیز در همین محل سپری می‌کنند.

اما گویا درخت‌های پیر بهتر از هرکسی تاریخ نه‌دره را در دل نگاشته است. درخت‌های توتی که هنوز چند تایی از آنها در اطراف و داخل شهرک صابر باقی مانده تا پایه‌های قدیمی نه‌دره را همچنان استوار نگه دارد. علی باقی یکی از قدیمی‌های محله می‌گوید: قدمت برخی از این درختان به بیش از ۵۰ سال و برخی هم به ۱۰۰ سال می‌رسد که نشان از وجود زندگی افرادی از آن زمان در نه‌دره است.

مطلب مرتبط محله شقایق ۲؛ نقش صابری‌فر در تبدیل نُه درّه به صابر

نه‌دره روستای زیبایی بود

ابوالفضل داوری از قدیمی‌‏های محل هم سال ۱۳۵۰ را به یاد می‌آورد که آن زمان نه‌دره روستای زیبایی بود با خانه‌های چوبی و کاهگلی و مردمانی ساده و زحمت‌کش. او می‌گوید: دقیقا نمی‌دانم این روستا از چه سالی وجود داشته، اما خودم به چشم دیده‌ام که از سال ۵۰ به بعد کم‌کم ساخت‌وساز‌هایی ایجاد شد و ساختمان‌های تازه خود را به شهر می‌چسباندند. دنبال قدیمی‌تر‌ها می‌گردم، اما هیچ‌کدام از قدیمی‌ها را در این پنجشنبه زمستانی محله صابر نمی‌شود یافت.

خانه‌هایی که شبانه بالا می‌آید

آنچه امروز از نه‌دره، شهرک صابر ساخته، ساخت و‌ساز‌های غیرمجاز بی‌شماری است که در طول سال‌های اخیر این روستای قدیمی و خوش آب و هوا را تکه‌ای از شهر کرده است. امروز این ساخت‌و‌ساز‌ها از شهرک صابر، دره‌ای پرمعضل ساخته تا این منطقه فریز شده (به قول یکی از مسئولان شهرداری) در بلاتکلیفی بین شهر و شاخصه‌های شهری باقی بماند.

از سال ۵۰ به بعد کم‌کم ساخت‌وساز‌هایی ایجاد شد و ساختمان‌های تازه خود را به شهر می‌چسباندند

امروز مردم شهرک صابر به خاطر عدم دریافت برخی خدمات از شهرداری گلایه مندند که مهم‌ترین آن‏ها نبود فضای سبز، خیابان‌های عریض و استاندارد، اجرای طرح اگو و... است. هرچند که به محدوده شهری پیوستن شهرک صابر در یکی دو سال اخیر تلاش شهرداری را جهت ارائه این خدمات افزون کرده، اما باید گفت ساخت‌وساز‌های غیراستاندارد مهم‌ترین عامل و مانع در جهت بسیاری از مشکلات موجود محله است.

محمد حسینی از اهالی محل می‌گوید: افرادی که می‌خواهند زمینی را بسازند شبانه دیوار‌ها را بالا برده و در عرض چند روز کل خانه ساخته می‌شوند طوری که آب از آب تکان نمی‌خورد.

تنها برای پول دادن، شهریم

یکی از مباحث روز شهرک صابر که در هر جمع کوچکی هم مطرح است، موضوع هزینه خدمات و تجاری‌های موقتی می‌باشد که مدتی است توسط شهرداری دریافت می‌شود. ماجرا هم از آنجا شروع می‌شود که اهالی شهرک صابر تاکنون جزو محدوده شهری قرار نداشتند و از پرداخت هرگونه عوارض شهری و نوسازی نیز فارغ بودند، اما هم‌اکنون که قرار است خدمات بیشتری به محله ارائه شده این محله به ویژگی‌های شهری نزدیک شود نیازمند اجرای قوانین شهرداری است و این موضوعی است که گویی چندان به مذاق شهرک صابری‌ها خوش نیامده است.

محمد حسینی با انتقاد از این موضوع می‌گوید: مدتی است که نام خیابان بنفشه که در شهرک قرار داشت به نام شهید صیاد شیرازی تغییر یافته و درست از همان زمان است این محدوده جزوی از صیاد شده، اما ما نمی‌دانستیم این بهانه‌ای است برای دریافت پول‌های هنگفت از مردم محروم این منطقه...

داوری که صاحب یکی از واحد‌های تجاری در محله است نیز در ادامه صحبت‌های هم‌محله‌ای‌اش می‌گوید: از وقتی ملزم به پرداخت هزینه به شهرداری شدم کرایه مغازه را بالا بردم، اما انگار باز هم فایده‌ای ندارد و سال آینده باید این مکان را ببندم.

چاه‌های ۴ متری پاسخگو نیست

یکی دیگر از شهروندان به نام «باقی» که از کسبه است، می‌گوید: ما که دخل روزانه‌مان به اندازه یک کارگر معمولی هم نیست، چطور می‌توانیم هزینه‌هایی برابر کاسبان پردرآمد خیابان شهیدصیاد شیرازی پرداخت کنیم. در جوی‏‌های آبی که وسط کوچه‌های شهرک صابر جاری است، پساب‏‌های خانگی حالتی مشمئزکننده به محله داده است؛ اربابی می‌گوید: به علت اینکه شهرک صابر در منطقه‌ای کوهستانی واقع شده افراد نمی‌توانند چاه‌های عمیق در خانه داشته باشند آنهایی که چاه دارند حداکثر ۴ یا ۵ متر ارتفاع دارد. برخی از افراد هم که نمی‌توانند هر چند ماه یک بار چاه فاضلاب خود را تخلیه کنند، پساب خانگی خود را به خیابان و جوی‌های آب هدایت می‌کنند.

سالک در صورت کودکان

راضیه کرد، یکی از اهالی نیز در رابطه با اوضاع بهداشتی محله می‌گوید: تابستان‌ها اوضاع بهداشتی شهرک صابر را می‌شود در صورت کودکان به خوبی مشاهده کرد کمی بیشتر با هم حرف می‌زنیم و می‌فهمم منظورش سالک است که خیلی از کودکان خانواده‌اش را گرفتار کرده است. او از مسئولان می‌خواهد فکری به حال این جوی‌ها و خاک‌ها و مشکلات بهداشتی محله صابر کنند و اهالی این محله را که اغلب بومی‌های محل هستند از این مشکلات رهایی دهند.

کارمان بیرون کشیدن لاستیک ماشین‌هایی است که در جوی گیر افتاده‌اند، از آنجاکه یک روز برفی مهمان اهالی شهرک صابر هستیم، برخی از مشکلات زمستانی نیز سوژه گزارشمان می‌شود.

جوی مرکزی محله صابر که در صابر ۴ واقع شده، مشکلات بسیار زیادی را برای اهالی به وجود آورده است. یکی از کسبه محل که سوپرمارکت جمع و جورش در همین نقطه قرار دارد، می‌گوید: از دیروز که برف آمده ما مشغول جمع‌آوری برف‌ها و یا هل دادن ماشین‌هایی که لاستیکشان در این جوی گرفتار آمده، شده‌ایم.

اردکانی نیز با تعریف آبگرفتگی‌های شدیدی که چند بار برخی مغاره‌ها و خانه‌های محل را حسابی خیس کرده بود می‌گوید: این جوی آب مشکل ریشه‌ای دارد که جز با دوباره کاری رفع نمی‌شود.

او در بیان ماجرای این مشکل می‌گوید: مدتی پیش با درخواست‌های مکرر اهالی از شهرداری و مشارکت آنها، شهرداری اقدام به ساخت جوی آب کرد، اما پیمانکار بدون در نظر گرفتن شرایط این محل شروع به ساخت جوی آب کرد و جالب است که با کوچک‌ترین بارندگی آب بالا زده و در صورتی که بارندگی شدیدتر باشد، خانه‌ها و مغازه‌های اطراف را آب می‌گیرد. او در ادامه صحبت هایش به مکانی که حالت پارکینگ دارد، اشاره کرده و می‌گوید: این پارکینگ در سال گذشته یک انبار مواد غذایی بود که به خاطر جمع شدن آب، صاحبش آن را تبدیل به پارکینگ کرده است.

شهرک صابر در طرح تفصیلی قرار ندارد

برای گفت‌و‌گو پیرامون مشکلات ساخت‌وساز شهرک صابر به سراغ مسئول وقت شهرسازی ناحیه ۳ شهرداری منطقه ۹ می‌رویم. سیدشهرام قاسم‌زاده شهری از شهرک صابر به عنوان محدوده‌ای فریز شده یاد می‌کند که در طرح تفصیلی آن در دست تجدیدنظر است و می‌بایست توسط سازمان مسکن و شهرسازی تعیین‌تکلیف شود و بدین ترتیب تمامی اقدامات شهرداری جهت ارائه خدمات به این منطقه منوط به ارائه راهکار ازسوی این سازمان می‌باشد.

او با اشاره به ساخت‌وساز‌های غیرمجاز در شهرک صابر اظهار می‌کند: بیشتر اراضی موجود در این محدوده فاقد اصالت ثبتی بوده و نقل و انتقال آنها به‌صورت قولنامه‌ای صورت می‌گیرد و تعداد اندکی از آنها که دارای سند هستند، عمدتا اسناد خود را از طریق دو ماده ۱۴۷ و ۱۴۸ اداره ثبت اخذ کرده‌اند.

وی یادآور می‌شود: با توجه به اینکه برخی ساکنان همکاری نمی‌کنند و محدوده در حوزه ۳ درآمدی که مربوط به مناطق محروم است، قرار دارد، هزینه‌ها و عوارض دریافتی در حد اجرای طرح کلان نیست. اما در حال حاضر اموری، چون ارائه پایانکار در حال انجام است. قاسم‌زاده خاطرنشان می‌کند: متاسفانه برخی اهالی محل در این زمینه با شهرداری همکاری نداشته و این عدم همکاری، منجر به توسعه تخلفات ساختمانی شده که مانع تحقق طرح تفصیلی است و برای ساکنان محله مسائل عدیده‌ای را به همراه خواهد داشت.

*این گزارش دی سال ۹۰ در شماره ۵ شهرآرامحله منطقه ۹ چاپ شده است.