سیدابوالفضل میرقلمی؛ ممتاز مدرسه و قهرمان کاراته 
رفاقت زیر سقف مسجد امام‌سجاد(ع) 
رفاقت زیر سقف مسجد امام‌سجاد(ع)
دوساعتی از ظهر گذشته است که وارد مسجد امام‌سجاد (ع) در محله فجر می‌شویم. مسجد پر از دختر‌های نوجوانی است که هرکدام برای کاری اینجا مانده‌اند. چند‌نفر به کتابخانه سر زده‌اند و کتابی برای مطالعه در دست گرفته‌اند، چند‌نفر دیگر مشغول نوشتن تکالیف و مباحثه درسی با دوستانشان هستند و گوشه‌ای از مسجد هم چند دختر با لباس‌های یک‌شکل، خود را برای تمرین گروه سرود آماده می‌کنند.
اینجا محل قرار هرروز نوجوان‌های محله است؛ مسجدی که انگار هیچ‌وقت تعطیل نمی‌شود و درهایش بیشتر از همه به روی کودکان و نوجوانان باز است. نوجوان‌ها علاوه‌بر شرکت در نماز و دعا، بخشی از وقت روزانه‌شان را در این محیط می‌گذرانند؛ برای آموزش و درس و نیز فعالیت‌های فرهنگی و هنری.
فعالان مسجد امام‌سجاد (ع) هم‌صحبت ما هستند تا از فعالیت‌های این کانون و برنامه‌هایی بگویند که در سال‌های اخیر، مسجد را به پاتوقی برای کودکان و نوجوانان محله تبدیل کرده است. این گزارش روایتی است از یک مسجد همیشه‌فعال و برنامه‌هایی که زیر سقف آن برای نسل نوجوان انجام می‌شود.
مسجد بی‌تعطیلی
کانون فرهنگی‌هنری مسجد امام‌سجاد (ع) از تابستان سال۱۴۰۲ فعالیت خود را آغاز کرد؛ همان سالی که مسیر کاری تکتم مشهدی، دبیر آموزش‌و‌پرورش و مربی طرح «امین» به مدرسه «سارا» رسید. تعطیلات تابستانی برای او و خانواده‌های دانش‌آموزان، فرصتی بود تا برنامه‌های تربیتی و آموزشی بچه‌ها متوقف نشود.
مشهدی درباره آغاز این فعالیت‌ها می‌گوید: من مربی طرح امین در مدرسه سارا بودم. با شروع تعطیلات تابستانی، خانواده‌ها تمایل داشتند کلاس‌ها و برنامه‌های تربیتی دانش‌آموزان همچنان ادامه داشته باشد. بعداز برگزاری چند جلسه، مسجد را به‌عنوان مکان ادامه این برنامه‌ها انتخاب کردیم. نزدیک‌ترین مسجد به مدرسه سارا هم مسجد امام‌سجاد (ع) بود.
به این ترتیب، فعالیت کانون از همان تابستان آغاز شد، با برگزاری کلاس‌های هنری که تلاش شده بود برای بچه‌ها جذاب و متفاوت باشد و با حضور مدرسان جوان و خلاق. استقبال هم فراتر از انتظار بود؛ به گفته مشهدی، در همان نخستین تابستان حدود ۳۵۰ دانش‌آموز در کلاس‌های هنری مسجد شرکت کردند.
جشن‌های شاد و متنوع، اردو‌های مسجدی، برنامه‌های ورزشی و فرهنگی و اجرای طرح «خادمین انصارالمهدی (عج)» از دیگر برنامه‌هایی بود که در ادامه برای ارتباط بیشتر دانش‌آموزان با کانون شکل گرفت. حالا سه سال از آن روز‌ها گذشته و کانون امام‌سجاد (ع) مسیر خود را ادامه داده است؛ تابستان امسال حدود ۳۲کلاس هنری در آن برگزار شد و نزدیک به ۲۵۰دانش‌آموز نیز عضو کانون فرهنگی مسجد بودند.
از مشهدی درباره طرح «خادمین انصارالمهدی (عج)» می‌پرسم؛ نامی که حالا نشانه‌هایی از آن را می‌توان در پوشش مقنعه و چادر برخی دختران نوجوان و لباس یک‌شکل خادمی‌شان دید. مربی کانون درباره این طرح توضیح می‌دهد: طرح خادمین انصارالمهدی (عج) ویژه دختران نوجوان مسجدی است. در این طرح تلاش می‌کنیم اهمیت نماز و انجام این فریضه الهی را برای بچه‌ها پررنگ‌تر و در‌کنار آن، چادر را به‌عنوان حجاب برتر معرفی کنیم. دخترانی که به این طرح می‌پیوندند، در زمان برگزاری نماز جماعت در مسجد حضور پیدا می‌کنند و به‌عنوان خادم نماز، بخشی از امور مربوط به برگزاری مراسم و نظم مسجد را برعهده می‌گیرند.
مسجدی که نگاه‌ها را تغییر داد
تلاش می‌کنیم اهمیت نماز و انجام این فریضه الهی را برای بچه‌ها پررنگ‌تر و چادر را به‌عنوان حجاب برتر معرفی کنیم
خانم مدیر از همراهی و حمایت خانواده‌ها می‌گوید و تأکید می‌کند این همراهی، برکات و تأثیرات بی‌شماری دارد، از شکل‌گیری دوستی‌های سالم گرفته تا فعالیت‌های جهادی بسیاری از خانواده‌ها به‌ویژه مادران در اجرای برنامه‌ها.
مشهدی درباره تغییر نگاه برخی خانواده‌ها و به‌دنبال آن تغییر رفتار‌ها می‌گوید: یک بار یکی از مادر‌ها به من گفت «در عمر چهل‌و‌چند‌ساله‌ام آنچه از مسجد در ذهنم داشتم، صرفا یک نماز جماعت بود و خاطرات مراسم عزاداری.» حتی تا چند سال پیش، از کلاس‌های اوقات فراغت و تابستانی مساجد اطلاع چندانی نداشت و به قول خودش این کلاس‌ها را ضعیف و بی‌بنیه می‌دانست؛ اما بعد از اینکه دخترش با کلاس‌های هنری کانون فرهنگی مسجد امام‌سجاد (ع) آشنا شد، طی رفت‌و‌آمد به کانون، نگاهش به مسجد و فعالیت‌های مسجدی تغییر کرد. به قول خودش توانمندی و حرفه‌ای‌بودن مربیان و اشتیاق بچه‌ها او را شگفت‌زده کرده بود.
روایت دیگر مشهدی هم درباره دانش‌آموزی است که از‌طریق دوستانش با مسجد و به‌خصوص طرح خادمین انصارالمهدی (عج) آشنا شد. او چادر نداشت و وقتی از خانواده‌اش خواست اجازه دهند در این طرح شرکت کند، با مخالفت آنها روبهرو شد، اما با اصرار راضی‌شان کرد. آن دانش‌آموز نه‌تنها واسطه ارتباط پدر و مادرش با مسجد شد، بلکه حالا مادر هم به برکت دختر، حجاب چادر را برای خود انتخاب کرده است.
دوشنبه‌های شهدایی، چهارشنبه‌های امام‌رضایی
از میان برنامه‌های مختلف این کانون، دو برنامه برای اهالی مسجد جذاب‌تر است؛ دوشنبه‌های شهدایی و چهارشنبه‌های امام‌رضایی. بچه‌ها در یک سفر کوتاه درون‌شهری با هم به حرم می‌روند و به نظر خانم معلم، این برنامه بیشترین تأثیر و تغییر را در دختران ایجاد کرده است.
مزار شهدای ثامن‌الائمه (ع) حرم امام‌رضا (ع) دوشنبه‌ها میزبان دانش‌آموزانی است که به واسطه انس با شهدا و داشتن ارتباط قلبی و معنوی با آنها، هر هفته در این مکان مقدس دور هم جمع می‌شوند؛ «به بچه‌ها گفتیم درد‌دل و آرزو‌ها و حرف‌هایتان را با شهدا در میان بگذارید. این اتفاق تأثیر عمیق و خوشایندی روی بچه‌ها داشته است؛ آن‌قدر که برای رسیدن دوشنبه‌ها بی‌قراری و لحظه‌شماری می‌کنند و منتظرند تا به قرار هفتگی‌شان برسند و حتی موضوعات و مشکلات روزمره خود را با رفقای شهیدشان در میان بگذارند.»
کانون فرهنگی‌هنری مسجد امام‌سجاد (ع) فقط یک کانون تابستانه نیست، بلکه تنها مسجد این منطقه است که در کل سال در زمینه فرهنگی فعال است و یک روز هم تعطیلی ندارد. از فروردین تا خرداد کلاس‌های درسی برقرار است و چهارشنبه‌ها و پنجشنبه‌ها مسجد میزبان کلاس‌های هنری است.
از خرداد تا اواخر شهریور هم انواع کلاس‌های هنری و ورزشی و اردو‌های تفریحی برگزار می‌شود. یکی دیگر از جذابیت‌های محیط مسجد امام سجاد (ع) برای دانش‌آموزان این است که با آغاز مهر و شروع فصل مدارس، می‌توانند هر روز بعدازظهر آنجا، دور هم جمع شوند و در مباحثه‌های علمی شرکت کنند. شبیه یک کلاس درس، هر فرش به یک گروه از بچه‌ها اختصاص داده می‌شود و آنها دور هم تکالیفشان را انجام می‌دهند و با هم به پرسش و پاسخ مشغول می‌شوند. این اتفاق رضایت خانواده‌ها را هم به دنبال دارد؛ زیرا دیگر نگرانی و دغدغه انجام تکالیف فرزندانشان را ندارند.
مسجد برای بچه‌هاست
حجت‌الاسلام والمسلمین محمود اسماعیل‌تبار، امام جماعت مسجد امام سجاد (ع)، نزدیک به دوازده‌سال است که در این مکان مذهبی فعالیت دارد. او درباره تأسیس کانون فرهنگی این مسجد در سال۱۴۰۲ می‌گوید: از زمانی که خانم مشهدی زحمت راه‌اندازی این کانون فرهنگی را برعهده گرفت تا به امروز همه تلاش و همت خود را برای هرچه بهتر پیش‌بردن امور به کار گرفته است، اگرچه با مشکلات بسیاری به‌ویژه محدودیت‌های مکانی روبهرو بود.
به بچه‌ها گفتیم درد‌دل و آرزو‌ها و حرف‌هایتان را با شهدا در میان بگذارید و حالا برای رسیدن دوشنبه‌ها لحظه‌شماری می‌کنند
او درباره نقش امامان جماعت در اجرای برنامه‌های فرهنگی مسجد می‌گوید: امام جماعت با نگاه دقیق و درست به مسائل و با دعوت به صبر و مسئولیت‌پذیری بیشتر، می‌تواند مشکلات سر راه را تا حد ممکن به حداقل برساند. مسجد برای این بچه‌هاست و همه نهاد‌ها و سازمان‌هایی که بودجه‌ها و امکاناتی مختص کار فرهنگی دارند باید برای رونق هر چه بیشتر کانون‌های فرهنگی مساجد قدم بردارند. نسلی که در این مساجد تربیت شوند، حتما فردا با مشکلات اجتماعی و فرهنگی کمتری روبهرو خواهند بود و این امر به نفع همه کارگزاران یک جامعه است.
خاطره‌های خوبم مربوط به مسجد است
مطهره فراقی، کلاس ششم
من از اعتکاف سال گذشته با این مسجد و کانون فرهنگی‌اش آشنا شدم و از آن موقع ارتباطم با اینجا پیوسته برقرار بوده است. یکی از دوستانم می‌خواست در اعتکاف این مسجد شرکت کند و از من خواست همراهی‌اش کنم. یکی از بهترین خاطراتم حضور در اعتکاف بود. چون در همان مدت کلاس‌های هنری هم به راه بود و فعالیت‌های فرهنگی هم انجام می‌دادیم و در‌کنار دوستانمان خیلی خوش می‌گذشت. من عضو کتابخانه مسجد هم هستم و از‌آنجایی‌که به آشپزی و شیرینی‌پزی علاقه خیلی زیادی دارم، کتاب‌های آموزشی در همین زمینه به امانت گرفته‌ام و توانسته‌ام غذا‌های زیادی یاد بگیرم و درست کنم.
از زیارت تا خادمی، کنار دوستانم
ریحانه ازغدی، کلاس ششم
کل هفته، منتظر روز‌های دوشنبه و چهارشنبه هستم تا با دوستانم و با همراهی مربیان کانون فرهنگی مسجد امام‌سجاد (ع) به حرم امام‌رضا (ع) برویم. به نظرم بهترین برنامه کانون همین زیارت دسته‌جمعی دلچسب است. البته خادم‌یاری را هم خیلی دوست دارم و قبل هر وعده نماز، خودم را به مسجد می‌رسانم تا وظایفم در این زمینه را هم انجام دهم. روز‌هایی که تمرین گروه سرود باشد و برای اجرای سرود به جا‌های دیگر می‌رویم، جزو خاطرات به‌یاد‌ماندنی همه ماست.
در این مدت کتاب «تنها گریه کن» را از کتابخانه مسجد به امانت گرفتم و خواندم. کتاب از زبان مادر شهید محمد معماریان نوشته شده است و سرگذشت پیدا‌کردن پسر شهید به روایت مادرش. اگرچه تلخ و غمگین بود، بهترین کتابی است که خوانده‌ام.
محدودیت فضا، کمبود مهم کانون
در پس همه این فعالیت‌های مثبت و اثرگذار، کانون با مشکلی مهم روبه‌روست؛ محدودیت فضا و مکان. فضای مسجد امام‌سجاد (ع) کوچک است و برخلاف اکثر مساجد، حسینیه و فضا‌های جانبی ندارد. با عضویت تعداد زیادی از دانش‌آموزان در کانون و برگزاری برنامه‌های فرهنگی و هنری فراوان، محدودیت فضا بیشتر به چشم می‌آید و به یک مشکل تبدیل شده است. بیشتر دانش‌آموزان فعال در مسجد، دختران نوجوان و نیازمند فضایی جانبی با عنوان حسینیه هستند تا برنامه‌هایشان آنجا برگزار شود.
خانم مدیر تأکید می‌کند اگر شهرداری، امور مساجد، شورای محله و خیران برای این امر پای کار بیایند و منابع لازم برای احداث یک حسینیه در جوار این مسجد فراهم شود، اتفاقی است که می‌تواند به عنوان صدقه جاریه و میراثی ماندگار باقی بماند.
کتابخانه در آبدارخانه!
یکی دیگر از بخش‌های مهم کانون مسجد امام‌سجاد (ع) کتابخانه پروپیمان آن است؛ کتابخانه‌ای که از افتتاحش بیشتر از سه ماه نمی‌گذرد، اما با استقبال بی‌نظیر دختران و پسران محله روبهرو شده است و در هفته بیش از صدکتاب از آن به امانت برده می‌شود. نجمه انارکی مسئول کتابخانه کانون و مادر چهار فرزند است که به گفته خودش، دغدغه اصلی او کتاب‌خوان‌کردن آنها و البته همه بچه‌های دیگر است.
انارکی درباره اهمیت کتاب‌خوانی می‌گوید: وقتی رهبر شهید ما این‌همه روی کتاب و کتاب‌خوانی تأکید داشتند و هر نوع تغییر و تحول در نسل بعد را منوط به جریان کتاب‌خوانی می‌دانستند، باید به جایگاه کتاب در زندگی روزمره و ایجاد کتابخانه‌های عمومی اهمیت بیشتری داد. به نظرم هزینه‌هایی که سازمان‌ها و نهاد‌های مختلف باید در سال‌های آینده برای ترمیم آسیب‌های اجتماعی بدهند، می‌توانند همین امروز با سرمایه‌گذاری روی کتاب و کتاب‌خوانی و اجرای طرح‌هایی برای آگاهی‌بخشی هرچه بیشتر به کودکان و نوجوانان، صرف کنند.
کتابخانه در قسمت کوچکی در طبقه بالای مسجد راه‌اندازی شده و حتی نصف فضای آبدارخانه هم مورد‌استفاده قرار گرفته است. به گفته خانم کتابدار، از نظر تعداد کتاب، میز و صندلی، قفسه و هر تجهیزاتی که یک کتابخانه نیاز دارد، مشکلی وجود ندارد؛ مشکل، نداشتن فضایی است برای استفاده از این امکانات. او ادامه می‌دهد: اگر فضا و محیط مناسب یک کتابخانه مخصوص کودکان و نوجوانان فراهم باشد، مسلما جذابیت بیشتری خواهد داشت. بیش از ۵ هزارجلد کتاب، با کمک خود بچه‌ها و خانواده‌ها و خیران فراهم شده، اما شایسته است که برای این کودکان مشتاق، فضای جداگانه و مناسبی صرفا برای استفاده از خدمات کتابخانه ایجاد شود.
انارکی خاطره‌ای خوش درباره کتاب‌خوان‌شدن بچه‌هایی که اهل کتاب نبودند، بیان می‌کند؛ «قانون کتابخانه ما این است که هر دانش‌آموز در هفته فقط یک کتاب می‌تواند به امانت ببرد. اما هرچند کتابی که بخواهد می‌تواند در فضای مسجد مطالعه کند. یک بار یکی از بچه‌ها که از دانش‌آموزان آسیب‌پذیر مدرسه بود و تصور می‌شد چندان در حال‌وهوای کتاب و کتاب‌خوانی نباشد، با اصرار سه کتاب برد. چند روز بعد که برگشت، توضیح داد قرار بوده چند روزی در منزل یکی از اقوام ساکن باشد و برای اینکه بیکار نباشد، سه کتاب با خودش برده است و هر سه را هم خواند و برگرداند.»
* این گزارش یکشنبه ۱۹ مهرماه ۱۴۰۵ در شماره ۶۸۲ شهرآرامحله منطقه ۳ و ۴ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
